Жылқыаман Отыншыұлы - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:02:19Z

1 түзету

1nter pares: /* Шығу тегі */

2026-06-09T13:06:27Z

‎Шығу тегі

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:36:54Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: туылған → туған (2) using AWB

2016-05-04T10:26:59Z

clean up, replaced: туылған → туған (2) using AWB

Жаңа бет

{{Әскери қайраткер
|толық есімі = Жылқыаман батыр
|шынайы есімі = Жылқыаман Отыншыұлы
|суреті = Zhilkhaman batyr Otinshiuly.jpg
|сурет тақырыбы = "Құлбатыр әулие" кітабындағы батырдың суреті<ref name="book"/>
|туған күні = 1712
|туған жері = [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Ақшатау]] өңірі
|қайтыс болған күні = 1796
|қайтыс болған жері = [[Қарақалпақстан]], Нұрата өңірі
|лақап аты = ''Атшұбар''<ref name="book"/>
|мемлекет = [[Қазақ хандығы]]
|шайқасы = "[[Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама]]" "[[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]]" шайқасы<ref name="book"/>
}}
'''Жылқыаман батыр Отыншыұлы''' ([[1712]]-[[1796]]) — [[Қызылорда облысы]] [[Арал ауданы]] [[Бөген]] елді мекеніндегі [[Ақшатау]] өңірінде дүниеге келген. Ол ұлт-азаттық қозғалысындағы ерекше орны бар көрнекті қайраткерлердің бірі. [[1796 жыл]]ы [[Қарақалпақстан|Қарақалпақ]] жерінде 84 жасында [[Нұрата]] өңірінде дүниеден өткен және сүйегі сонда жерленген.<ref name=book>{{кітап |авторы = Бекет Құрмашұлы Есенжолов, Манасбай Оралбаев |тақырыбы = "Ақшұбар" мылтық асынған |шынайы атауы = Құлбатыр әулие |баспасы = Ақтөбе, "А-Полиграфия" ЖШС |жыл = 2009 |беттері = 224 |isbn = 9965-819-72-6 |тиражы = 1 000 }}</ref>

==Батыр ерлігі==
Жылқыаман батыр "Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама" заманында үш жүздің басы қосылған, [[жоңғар]]лардың түре қуатын [[1725 жыл]]ы болған қанды қырғында 13 жасында-ақ ат ойнатып, қарсы келген дұшпанды "Ақшұбарымен" жусатып, атағы күллі [[қазақ]]қа дабырлата шыққан.

[[Нұрмағанбет Қосжанұлы]]ның "[[Сартай батыр]]" жырында 13 жасар жас бала Жылқыаманның өнері былайша суреттеледі:
{{col-begin}}
<blockquote>
Ашуланып Жылқыаман, 
Қалт, қалт, қалт етті. 
Қайтпаймын деген дауысы 
Ақ сұңқардай саңқ етті... 
 
... Жұрдай болған Қырғауыл, 
Жүрегі енді зырқ етті. 
"Енді өзімді атар" - деп, 
Артқы жағы тырқ етті. 
Он үш жасар Жылқыаман, 
Қырғауылды сөйтіп күлкі етті.
</blockquote>
{{col-end}}
Үш жүздің [[батыр]]-[[би]]лерінің басы қосылған үлкен алқада осылайша өнерін байқатқан Жылқыаман ертеңгі күнгі жоңғарлармен болған шайқаста үлкен абыройға бөленеді. Жырда ол былайша сипатталады:
{{col-begin}}
<blockquote>
"Ақшұбар" мылтық білтелі, 
Білтенің ұшы қызыл шоқ. 
Дәрігі шоқты тіркеді, 
Жоңғардың қалың жеріне. 
Жылқыаманды сілтеді, 
Түтінін қосып түтінге. 
Даусына даусын тіркеді, 
Қалың жерге келгенше, 
Шұбардың даусын іркеді. 
Оқ тиген жоңғар оқталып, 
Жан-жағына үркеді.
</blockquote>
{{col-end}}
Қазақ елінің азаттығы, еркіндігі үшін 13 жасынан майданға араласқан Жылқыаман батыр өмірінің соңына дейін ат үстінен түспей, "Ақшұбарын" көлденең ұстап жүріп, елін қорғаған.<ref name="book"/>

==Мың Бала жасағында==
98 жастағы қарт әкесі Байжан биден 15 жастағы [[Сартай батыр]] бата алып, 1000 баладан жасақ құрайды. Сол мың бала үш жүздің игі жақсылары, батырлары бас қосқан [[Ордабасы]]ға жетеді.

Соғыс басталар кезде екі шекесінде қос айдары бар 15 жасар Сартай батыр, қасында «ақшұбар» мылтығы бар 13 жасар Жылқыаман «[[Мың бала қозғалысы|Мың бала]]<nowiki/>ның» алдын бастап, сауыттарын киіп сапта тұрады. Осы соғыста қазақ жауынгерлері жан аямай соғысып, жоңғарларды жеңіп шығады. Бірақ 12-16 жастағы 1000 баланың ішінен 500-ден астам бала шәһит болады.<ref>{{cite web |url = http://www.aktobegazeti.kz/?p=15824 |title = Аманкелді ҚАЛЫБАЕВ: «Мың бала қозғалысын» қолдаймын |author = Р.САҒЫМБЕКОВ |date = 2012-01-20 |publisher = "Ақтөбе" облыстық қоғамдық-саяси газет |accessdate = 2012-07-24 |lang = kk}}</ref>

Сартаймен қандыкөйлек жолдас, серік болған Жылқыаман, Жылқыайдар, Төркінбай, Сырғақ, Байғара, Бәйімбеттердің ұрпақтары қазір [[Арал ауданы]]нда тұрады.<ref>{{cite web |url = http://www.syrboyi.kz/page.php?page_id=11&lang_id=1&article_id=8180 |title = Бала да жауға шапқан, халқын қорғап |author = Өмірзақ ЖОЛЫМБЕТОВ |date = 2011-11-12 |publisher = "Сыр бойы" Қызылорда облыстық газеті |accessdate = 2012-07-24 |lang = kk}}</ref>

==Ақшұбар мылтығы==
[[Орыс]] [[патшайым]]ы қазақтарға от қару сатуға қатаң тыйым салған болатын. Оны сатқан адамды қатаң жазалап отырған. Дегенмен [[Кіші жүз]] қазақтары аямай мал беріп, бірлі-жарым от қаруды қолға түсіріп отырған. Сондай адамдардың бірі — Жылқыаманның әкесі Отыншы еді. Ол реті келгенде [[Ресей]] жеріне келіп, мал сататын. Осындай сапарында бір үйір [[жылқы]]ға екі пұт оқ-дәрісімен құндағы ала-шұбар [[мылтық]] сатып алып қойды. Оған ағайындары мазақ етіп күледі. Сонда Отыншы: "Бастарыңа іс түскенде қорғандарың осы ақшұбар болар әлі" деген екен.

Жылқыаман батыр жоңғар-қалмаққа, [[Сыр бойы]]н мекендеген [[Кіші жүз|Кіші жүз қазақтарына]] [[Қоқан]], [[Хиуа]] хандықтарының шапқыншылықтарында қайтпас батырлығымен, көзсіз мергенділігімен жауды жайпап, теңдессіз ерлік көрсеткен. Оның бір ерекшелігі өз заманындағы батырлардың арасында алғаш отты қару (мылтық) ұстаған және сілтегені мүлт кетпеген сұрмерген болуы.<ref name="book"/>

==Батыр кесенесі==
[[2000 жыл]]ы [[Ақбасты|Ақбасты елді мекенінде]] Жылқыаман батырға зәулім кесене тұрғызылып, ас берілді. Сол жылы Жылқыаманның ағасы Торы баласы Шабан бабаға да кесене тұрғызылды. [[2006 жыл]]ы батырдың ұрпағы Амангелді Қалыбаевтың ұйымдастыруымен екі бабаға тағы да ас беріліп, құран бағышталды.

[[Аманжол Сақыпұлы]]ның "Жылқыаман батыр" атты көлемді кітабы жарық көрді.<ref name="book"/>

==Шыққан тегі==
Жылқыаман батырдың шыққан тегі тікелей таратсақ, өзіне дейін былайша өрбиді: [[Жаманақ]] ([[Шекті]]) — Шыңғыс — [[Жақайым]] — [[Көгіс]] — Торжымбай — Көшімбет — Қарабатыр — Байшаған — Нұралы — Отыншы — [[Жылқыаман]].<ref name="book"/>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:1712 жылы туғандар]]
[[Санат:1796 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]

{{Stub}}

← Ескі түзетулер	19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 7: / Жол нөмірі 7: @@
   |туған жері    = [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Ақшатау]] өңірі
   |қайтыс болған күні    = 1796
-  |қайтыс болған жері    = [[Қарақалпақстан]], Нұрата өңірі
+  |қайтыс болған жері    = [[Өзбекстан]], Нұрата өңірі
-  |лақап аты       = ''Атшұбар''<ref name="book"/>
+  |лақап аты       = ''Ақшұбарлы''<ref name="book"/>
   |мемлекет        = [[Қазақ хандығы]]
   |шайқасы         = "[[Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама]]"<br>"[[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]]" шайқасы<ref name="book"/>
 }}
-'''Жылқыаман батыр Отыншыұлы''' ([[1712]]-[[1796]]) — [[Қызылорда облысы]] [[Арал ауданы]] [[Бөген]] елді мекеніндегі [[Ақшатау]] өңірінде дүниеге келген. Ол ұлт-азаттық қозғалысындағы ерекше орны бар көрнекті қайраткерлердің бірі. [[1796 жыл]]ы [[Қарақалпақстан|Қарақалпақ]] жерінде 84 жасында [[Нұрата]] өңірінде дүниеден өткен және сүйегі сонда жерленген.<ref name=book>{{кітап  |авторы         =  Бекет Құрмашұлы Есенжолов, Манасбай Оралбаев |тақырыбы      =  "Ақшұбар" мылтық асынған |шынайы атауы      = Құлбатыр әулие |баспасы  =  Ақтөбе, "А-Полиграфия" ЖШС |жыл  =  2009 |беттері      =  224 |isbn          =  9965-819-72-6 |тиражы = 1 000 }}</ref>
+'''Жылқыаман батыр Отыншыұлы''' ([[1712]]-[[1796]]) — [[Қызылорда облысы]] [[Арал ауданы]] [[Бөген]] елді мекеніндегі [[Ақшатау]] өңірінде дүниеге келген. Ол ұлт-азаттық қозғалысындағы ерекше орны бар көрнекті қайраткерлердің бірі. [[1796 жыл]]ы Алшындардың ежелден мекен еткен жерінде 84 жасында [[Нұрата]] маңында дүниеден өткен және сүйегі сонда жерленген.<ref name=book>{{кітап  |авторы         =  Бекет Құрмашұлы Есенжолов, Манасбай Оралбаев |тақырыбы      =  "Ақшұбар" мылтық асынған |шынайы атауы      = Құлбатыр әулие |баспасы  =  Ақтөбе, "А-Полиграфия" ЖШС |жыл  =  2009 |беттері      =  224 |isbn          =  9965-819-72-6 |тиражы = 1 000 }}</ref>
 ==Батыр ерлігі==
@@ Жол нөмірі 68: / Жол нөмірі 68: @@
 [[Аманжол Сақыпұлы]]ның "Жылқыаман батыр" атты көлемді кітабы жарық көрді.<ref name="book"/>
-==Шыққан тегі==
+== Шығу тегі ==
-Жылқыаман батырдың шыққан тегі тікелей таратсақ, өзіне дейін былайша өрбиді: [[Жаманақ]] ([[Шекті]]) — Шыңғыс — [[Жақайым]] — [[Көгіс]] — Торжымбай — Көшімбет — Қарабатыр — Байшаған — Нұралы — Отыншы — [[Жылқыаман]].<ref name="book"/>
+Жылқыаман батырдың шыққан тегі тікелей таратсақ, өзіне дейін былайша өрбиді: '''[[Алшын]]''' Алау әмір - Құдияр/Қыдуар тентек - Қайырбай - Әлім - Жаманақ ([[Шекті]]) — Шыңғыс — [[Жақайым]] — [[Көгіс]] — Торжымбай — Көшімбет — Қарабатыр — Байшаған — Нұралы — Отыншы — [[Жылқыаман]].<ref name="book"/>
 ==Дереккөздер==

← Ескі түзетулер	19:36, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)