https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8BЖидебай қорығы - Түзету тарихы2026-07-02T23:41:12ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=99352&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-25T14:05:23Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:05, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=99351&oldid=prev12:17, 2024 ж. тамыздың 3 кезіндегі Ерден Карсыбеков деген2024-08-03T12:17:13Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Abai_and_Shakarim_mausoleums_dedication.jpg|нобай|Абай мен Шәкәрім кесенелерінің жанындағы жазу]]<br />
[[Сурет:In_Abai_museum.jpg|нобай|Абай мұражай-үйінің бір бөлмесі]]<br />
'''Жидебай қорығы''' — тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық, [[экология]]лық [[аймақ]]. [[Мемлекет]] қамқорлығына алынған. [[Абай облысы]], [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]] жеріңде орналасқан. 1990 ж. Абай (Ибраһим) Құнанбаевтың 150 жылдық мерей тойы қарсаңында ұйымдастырылды. Қорықтың жалпы аумағы 64 кв. км. <br />
<br />
Қорық құрамына [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] әдеби-мемориалдық мұражай-үйі, Абай, [[Зере]], [[Ұлжан]], [[Оспан Құнанбайұлы|Оспан]] және [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]], [[Ахат Шәкәрімұлы Құдайбердиев|Ахат]], [[Құдайберді Құнанбайұлы|Құдайберді]], Ғабитхан молда, Шәукен бай, [[Еркежан Ибаққызы|Еркежан]] зираттары т.б. тарихи-мәдени ескерткіштер кешені енген. Бұлардың бәрі күрделі жөндеуден өткізілді. Жидебай қорығы. облыстық, республикалық туристік саяхат жасайтын қасиетті орынға айналдырылған.<ref name="Abai">Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><br />
<br />
Жидебай — Абайдың [[ата]] [[қоныс]]ы. Қарауыл [[өзен]]інің жайылмасында жатқан қалың қорық, шұрайлы жер. Жидебайды [[Тобықты]] руының Жігітек атасы мекен еткен. 19 ғасырдың орта тұсында Жидебай, Борсықбай, Барақты - [[аға сұлтан]] Құнанбай Өскенбайұлы иемденіп, қыстау салдырған. 1850 ж. Құнанбай Жидебайдан 15 шақырым жердегі Ескі Там қонысына [[медресе]] салдырып, өзінің және туыстарының балаларын оқытқан. Абай 8 жасынан бастап осы медреседе оқып сауат ашқан. 1880 ж. Абай Жидебайда өз қаражатымен жаңадан медресе салдырған. Құнанбай қажы дүние салған соң, 1885-91 ж. Жидебай қонысы Құнанбайдың Ұлжаннан туған баласы Оспанның еншісіне тиген. 1891 ж. інісі Оспан қайтыс болғаннан кейін қыстау Абай иелігіне көшкен. Қазір мұнда [[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі|ақынның мұражай-үйі]] жұмыс істейді. Жидебай Еуразия материгінің орталығы, нақ ортасы болып есептеледі.<ref name="Abai"/><br />
<br />
Кешеннің құрылысы 1993 жылы басталған болатын. Жоба авторлары - КСРО Сәулетшілер одағының мүшесі, Жапония мен Болгариядағы Халықаралық конкурстардың лауреаты [[Бек Ибраев]] басшылық еткен сәулетшілердің шығармашылық тобы. Мемориал тұжырымдамасының негізіне қазақтардың дүниетанымын толыққанды да барынша білдіретін дәстүрлі космогониялық түсініктері алынған. Сәулетшi өз идеясында, тұтас кесене Сарыарқаның кең даласының төсiнде поэзия айдыныда баяу жүзiп бара жатқан Абай мен Шәкәрiмнiң қос желкендi кемесi сынды болып көрiнуi керек деген шешiмге келген болатын. Бұл кесененiң кеме сияқты жақсы көрiнiс беретiнi, күн қатты ысыған кезде далада сағым көтерiледi. Көрген адамға осы сағымда алыстан теңiз толқығандай болып тұрған заматта, Абай-Шәкәрiм кесенесi сол сағым-теңiздiң үстiнде үлкен бiр ой құшағында қалықтап тұрған, ойдың алып кемесi сияқты әсер етедi. Кесенелердің келбеті мұнара тәрізді, бір-бірінен пластикалық қасбетімен және күмбездерінің қалай біткендігімен ерекшеленеді. Абай мұнарасының биіктігі 38,5 метр, ал [[Шәкәрім]] мұнарасының биіктігі 37. Кесененiң iргетасының ұзындығы - 200 метр. Көлдеңiнен (енi) - 65 метр, биіктігі – 5м. Қабірлер арасы – 140 м. Бұл - қазiр әлемде үлкендiгi жағынан бiрiншi орында тұрған алып космостық құрылыс. Өйткенi, жер бетiнде мұның ауқымындағы ескерткiш-зират жоқ екен.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
== Сілтемелер ==<br />
* [https://ruh.kz/news/urochishche-zhidebay-rodina-velikogo-abaya-foto/ Жидебайдан фоторепортаж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020150107/https://ruh.kz/news/urochishche-zhidebay-rodina-velikogo-abaya-foto/ |date=2020-10-20 }}<br />
* [https://www.silkadv.com/en/content/zhidebay-urochishche Экскурсия в заповедник-музей «Жидебай»]<br />
* {{youtube|pnmQjAc4fkU|«Отандастар» - Абайдың Жидебайдағы қорық-мұражайы}}<br />
* {{youtube|zDEhgAy5L9U|Жидебай, родина Абая}}<br />
<br />
{{stub}}<br />
{{Абай облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}<br />
<br />
[[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br />
[[Санат:Абай облысы]]</div>Ерден Карсыбеков