Moderator: 1 түзету

2026-07-12T19:02:17Z

1 түзету

InternetArchiveBot: Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5

2023-07-26T09:53:01Z

Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5

Жаңа бет

'''Жеті әулие қорымы''' (немесе Оқшы ата мазараты) — [[Сырдария]] бойындағы киелі орын.

Ғалым [[Әуелбек Қоңыратбаев]]тың жазуынша, бұл жерде ежелгі Тұранның, оғыздар мен түркі қыпшақтарының игі көсемдерін, әулие көрегендерін, батырлары мен шешендерін жерлеген [[қорым]]ы болған.<ref>[https://syr-media.kz/tarikh/10-oshyday-zhet-ulie-turaly-ne-blemz.html Оқшыдағы Жеті әулие туралы не білеміз?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418160226/https://syr-media.kz/tarikh/10-oshyday-zhet-ulie-turaly-ne-blemz.html |date=2021-04-18 }} — «Сыр медиа»</ref>

Мұнда келесі тарихи тұлғалардың зираттары орналасқан:
* [[Оқшы ата мазары]] — республикалық маңызы бар тарихи-мәдени ескерткіш, XI ғасыр сәулет өнерінің үлгісі. Мазарға жерленген кісінің аты Ибраһим шайхы, [[Оқшы ата]] — кейін ел қойған есімі.<ref>[http://www.kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/resp/rmemr43 Оқшы ата кесенесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210519024457/https://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/resp/rmemr43 |date=2021-05-19 }} — «Қызылорда облыстық тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі» КММ</ref>
* [[Асан ата кесенесі]] — екі иықты күмбезді құрылыс, 9,5 х 10,5 м көлемде тұрғызылған, биіктігі 7,6 м. Кейбір өлкетанушылар Оқшы ата қорымындағы Асан ата оғыздардың ханы Қазан болуы әбден мүмкін дейді. Халық арасында Асан атаны жерұйықты іздеген Қазақ хандығы дәуіріндегі [[Асан қайғы]] деп болжам жасаушылар да бар.<ref name="Хабаршы">Мыңжас Н.К., Сыдықова Ж.Т. Сыр өңірі эпиграфикасы. — ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. №4 (91), 2018</ref>
* [[Қыш ата кесенесі]]. Оның өмір сүрген уақыты белгісіз. Асқан ісмерлігіне байланысты өз аты ұмытылып, Қыш ата атанған деседі халық аузындағы деректер. Халық жадында сақталған деректер бойынша Қыш атаның қолынан шыққан күйдірілген кірпіштар Яссы, Сайрам, Сауран, Фараб, Испиджаб, Құмкент, Сүткент, Сығанақ Өзгент, Баршынкент, Жент, Бестам сынды шаһарларға таратылған деседі. Осы деректерге қарағанда Қыпшақ дәуірінде не монғол шапқыншылығы қарсаңында өмір сүрген деп болжам жасауға болады. Кесененің күмбезі сақталмаған. Тек бірнеше қатар кірпішпен өрілген қабырға қалдықтары сақталған.<ref name="Хабаршы"/>
* [[Ғайып ата кесенесі]]. Зерттеушілердің пікірінше ІХ ғасырда өмір сүріп, кесенесі де сол кезде салынған сияқты. Кесененің жоспары төртбұрышты, көлемі 9х8 м, сақталған биіктігі 1,5 м, қалыңдығы 70-80 см. Күйдірілген кірпіштен қаланған. Ауызы оңтүстікке қаратылған, порталының ізі сақталған.<ref>[http://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/hage/ald184 Ғайып ата кесенесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219211253/http://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/hage/ald184 |date=2020-02-19 }} — «Қызылорда облыстық тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі» КММ</ref>
* [[Есабыз әулие мазары]]. Мазаратта Асан ата, Оқшы ата кесенелерінен кейінгі елеулі ескерткіш [[Есабыз]]дың басында. Есабыз қабірі кіреберіс, қабірстан болып екі бөлмеден тұрады. Қабірстан ұзындығы 4,90 м, ені 4,90 м, биіктігі 2,80 м, күмбез биіктігі 2 м.<ref>[http://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/kzo/ger238 Есабыз қабірі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200729155617/http://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/kzo/ger238 |date=2020-07-29 }} — «Қызылорда облыстық тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі» КММ</ref>
* [[Досбол датқа мазары]] — [[Досбол Қорлыбайұлы]]ның ұрпақтары 1994 жылы тұрғызған кесене.<ref>[http://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/hage/ald183 Досбол би кесенесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131091534/http://kyzylorda-pamyatniki.kz/kz/monuments/hage/ald183 |date=2020-01-31 }} — «Қызылорда облыстық тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау жөніндегі» КММ</ref> 2017 жылы кесене жаңартылып шықты.<ref>[https://kyzylordatv.kz/kz/news/society/dosbol-datka-kesenesi-zhangyrtyldy Досбол датқа кесенесі жаңғыртылды]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — «Қазақстан-Қызылорда» телеарнасы</ref>
* [[Бала би мазары]] — ХІХ ғасырда өмір сүрген [[Бименбет Есенәліұлы]] есімді бидің кесенесі. Әуелгіде Оқшы ата мазаратында бес әулиеге ғана күмбез көтерілді, кейін Бала би мен Досбол бидің қасына ұрпақтары кесене салғызды.<ref>[https://osken-onir.kz/kogam/12555-kne-kesene-piyasy.html Көне кесене құпиясы (бейнерепортаж)] — «Өскен өңір» газеті</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қызылорда облысы]]
[[Санат:Қазақстан зираттары]]

← Ескі түзетулер	19:02, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Жеті әулие - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

InternetArchiveBot: Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5