https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2026-07-02T23:50:34Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0&diff=118522&oldid=prev 2026-06-26T06:37:33Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:37, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0&diff=118521&oldid=prev 2026-03-07T12:17:20Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 143.jpg|нобай|300px|Қазақстан пошта маркасы]]<br /> [[Сурет:100 Tenge Qumai Tazy.jpg|нобай|200px|2020 жылы Жеті қазынаға арналып шығарылған тиындардың бірі]]<br /> '''Жеті қазына''' — қазақтың дәстүрлі дүниетанымындағы [[философия]]лық түсініктердің бірі. Қазақ халқы Жеті қазынаны ер жігіттің өмірімен байланыстырып, оның ұғымына мыналарды жатқызады: <br /> #Ер жігіт;<br /> #Сұлу әйел;<br /> #Құмай тазы;<br /> #Берен мылтық;<br /> #Жүйрік ат;<br /> #Ақыл-білім;<br /> #Қыран бүркіт.<br /> <br /> == Басқа нұсқалар ==<br /> <br /> === Жеті ырыс ===<br /> Халық Жеті қазынаны өмір қажетіне негіз етіп таратқан. Қазақ халқының Жеті қазынаны — [[жеті ырыс]] деп атауының да мәні осында. “Жеті ырысқа” мыналарды жатқызады: <br /> *1) адамның ақылы,ой-санасы. Өйткені, адамзат ақылы арқылы хайуанаттар дүниесінен бөлініп ерекшеленеді, әрі дүниенің қожасы болды;<br /> *2) [[Денсаулық]], яғни дененің саулығы;<br /> *3) [[Ақ жаулық]], яғни үйдегі әйел адам — ердің жары, балалардың анасы. Халқымыз ежелден “Бас екеу болмай, мал екеу болмайды” деп, әйелді тіршілік иесі, адам өмірін жалғастырушы деп қастерлеген;<br /> *4) [[Бала]]. Бала — адам өмірінің жалғасы, қуанышы;<br /> *5) [[Көңіл]]. Көңіл мен пейіл кең болса, ынтымақ пен береке орнайды;<br /> *6) [[Жер]]. “Жерсіз — ел тұл, ерсіз — жер тұл”;<br /> *7) [[Ит]]. Ол әуел бастан-ақ адамға сенімді [[серік]] болған.<br /> <br /> === Ислам дінінде ===<br /> *'''[[Қыдыр]] (қызыр).''' Ол өзі ұнатқан адамдарына ғана дариды. Қыдыр дарыған адам байлыққа кенеледі деген түсінік бар; <br /> *'''Бақ''' – ерекше жаратылған құдірет иесі. Бақ дарымайды, қонады. Бақ қонған адам ел мен жерге қожалық етеді; <br /> *'''[[Ақыл]]'''— байлық пен бақыттың тірегі;<br /> *'''Денсаулық'''. Деніңізде саулық болмаса, өміріңізде сән де, мән де болмайды делінеді; <br /> *'''Ақ жаулық.''' Дін аңыздары бойынша, Алла адамды топырақтан жаратып, жан берген соң, адам ұрпағын тарату үшін оның сол жақ қабырғасының біреуінен Хауа Ананы жаратқан; <br /> *'''Тұз''' — Алланың адамдар мен жан-жануарларға берген несібесі, таусылмайтын кені; <br /> *'''Ит –''' Адам мен Хауа Ананың алғашқы серігі, қорғаушысы. Осы айтылған ислам аңызындағы Жеті қазына Алланың кереметімен ғана болып отырады. Мұндағы мақсат — “Барлық іс Алланың ұйғарымында, құдайсыз қурай сынбайды” дегенді білдіреді. <br /> <br /> === Басқа халықтарда ===<br /> Жеті қазына ұғымы басқа халықтарда да кездеседі. Мысалы, грек аңыз-әңгімелерінде Жеті қазына басқаша кездеседі: <br /> *1) Көк аспан. Ол әлем сырын өз шеңберінде сыйғызып, солардың өзіндік қалпын сақтайды;<br /> *2) [[Күн]]. Ол әлемдегі тіршілікті басқарады. Барлық зат — Күннің шуағынан нәр алады; <br /> *3) Ай. Түнгі тіршілік нәрі. Ай табиғатты түн тұңғиығында тербеп, нұрландырады;<br /> *4) [[От]]. От — Күннің жердегі сүлдесі. Отты пайдалану арқылы адамдар дүниенің төрт бұрышына тарады; <br /> *5) [[Су]]. Сусыз тіршілік жоқ. Су — жерге қуат, өсімдік әлеміне, жан-жануарға нәр, көрік береді; <br /> *6) Жер. Жер — тіршілік анасы. Жан-жануарлар мен өсімдік әлеміне көрік, келбет, түр-тұрпат береді; <br /> *7) Ит — Адам мен Хауа Ананың пейіштен қуылып, жерге түскендегі алғашқы серігі, досы әрі қорғаушысы. Сол себепті Жеті қазынаның бірі саналады.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Жеті қазына]]<br /> [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]</div>

Ерден Карсыбеков