https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29Жер сілкіну (геология) - Түзету тарихы2026-09-07T22:29:21ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83_(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F)&diff=22263&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:02:09Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:02, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83_(%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F)&diff=22262&oldid=prevArystanbekBot: /* Жер сілкіну ішкіндігі */clean up, replaced: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы" → Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы using AWB2014-05-09T09:14:09Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Жер сілкіну ішкіндігі: </span>clean up, replaced: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы" → Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Quake epicenters 1963-98.png|thumb|250px| Жер сілкіну ошақтары (1963 - 1998)]]<br />
[[Сурет:Global plate motion 2008-04-17.jpg|thumb|250px|Тектоникалық плиталардың қозғалуы]]<br />
==Жер сілкіну==<br />
'''Жер сілкінулер''' - жер астыдүмпулері мен жер бетінің тербелістері; жер қыртысындағы не мантияның жоғарғы бөлігіндегі кенеттен жыртылып айырылулар мен ығысулардың нәтижесінде пайда болып, серпімді тербелістер түрінде шалғай қашықтықтарға дейін<br />
жайылады. Жердің басты дүмпуінен бұрынырақ болатын, магнитудасы одан кем дүмпулер форшоктар, ал кейінірек болатындары '''[[афтершок]]тар''' деп аталады.<br />
===Жер сілкіну гипоцентрі (ошағы)===<br />
'''Жер сілкіну гипоцентрі''' — Жердің ішіндегі жер сілкіну ошағы деп аталатын орын. Жер сілкіну гипоцентрі энергия көп мөлшерде (10<sup>3</sup>— 10<sup>Ӏ8</sup>[[Джоуль|Дж]]) кенет босап шығып, жер қыртысының қысқа мерзімді тербелуін туындатады. Жер сілкіну гипоцентрі тереңдігі бойынша ( H км) кәдімгі (Н<70), аралық (70<H<300) және терең (300<H<700) тоғысты (фокусты) жерсілкінулерге<br />
бөлінеді.<br />
===Жер сілкіну магнитудасы===<br />
'''Жер сілкіну магнитудасы''' — жер сілкіну ошағында бөлініп шығатын [[энергия]] шамасын сипаттайтын шартты шама.<br />
Сейсмикалық станциялар жазбаларындағы топырақ бөлшектері ауысуының [[Амплитуда|максимум амплитудасы]] логарифмі бойынша және жер сілкіну ошағына дейінгі қашықтық бойынша анықталады. Еңжойқын жер сілкінулердің магнитудасы — 9;<br />
бұл 10<sup>18</sup>Дж энергияға шамалас.<br />
===Жер сілкіну механизмі===<br />
'''Жер сілкіну механизмі''' - жер сілкіну ошағында өтетін [[механикалық процесс]]. Бұл процесс болмысын [[сейсмикалық толқындар]], ал күшті жер сілкіну барысында — Жердің беткі қабаттарында пайда болатын жыртылыстар мен өзге де<br />
[[деформациялар]] сипаттайды. Сейсмикалық деректерге сүйене отырып, жер сілкіну ошағындағы кернеулердің басты-басты<br />
бағыттарын және жыртылас жазықтығының кескін-кейпін анықтауға болады.<br />
===Жер сілкіну ошағы===<br />
'''Жер сілкіну ошағы''' - жер қыртысы қат-қабатындағы не жоғарғы мантиядағы жер сілкінуіне себеп болатын жер асты дүмпуі пайда болатын өңір.<br />
===Жер сілкіну сырткіндікі===<br />
'''Жер сілкіну сырткіндікі''' - жер сілкіну ошағы орталық нүктесінің (гипоцентрінің) жер бетіндегі проекциясы; сейсмикалық станциялардың жазбалары бойынша анықталады.<br />
===Жер сілкіну ішкіндігі===<br />
'''Жер сілкіну ішкіндігі''' - жер қыртысындағы [[Тектоника|тектоникалық кернеулер]] әсерінен кенет туыңдайтын тербелістер нәтижесінде бірсыпыра энергия (10<sup>3</sup>—10<sup>18</sup> Дж) бөліп шығаратын жер қойнауындағы табиғи ноқат. Ӏшкіндік тереңдігіне орай<br />
жерсілкінулер үш түрге бөлінеді: <br />
*1) байырғы немесе саяз сілкініс (H < 70 км); <br />
*2) орташа терең сілкініс (70 км < Н < 300 км);<br />
*3) терең сілкініс (300 км < Н < 700 км).<br />
''Синонимі:'' жер сілкіну ошағы.<br />
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref><br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Геология]]<br />
<br />
<br />
{{Geology-stub}}<br />
<br />
[[iu:ᓴᔪᑉᐱᓛᕗᖅ/sajuppilaavuq]]</div>ArystanbekBot