https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%93%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%8FЖаңа Гвинея - Түзету тарихы2026-04-18T16:04:56ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%93%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%8F&diff=17699&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:59:58Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:59, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%93%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%8F&diff=17698&oldid=prev13:08, 2015 ж. қазанның 28 кезіндегі Nkiukr деген2015-10-28T13:08:23Z<p></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{мағына|Гвинея (айрық)}}<br />
{{Infobox islands<br />
| name = New Guinea<br />
| image name =<br />
| image caption =<br />
| locator map = LocationNewGuinea.svg<br />
| native name =<br />
| native name link =<br />
| location = [[Melanesia]]<br />
| coordinates = {{Coord|5|20|S|141|36|E|type:isle|display=inline,title}}<br />
| archipelago = [[Malay archipelago]]<br />
| area_km2 = 786,000 <!-- | area = 786,000 km²(303,500 mi sq) --><br />
| rank = 2nd<br />
| highest mount = [[Puncak Jaya]]<br />
| elevation_m = 4,884 <!-- | elevation = 4,884 m (16,023 ft) --><br />
| country = Indonesia<br />
| country admin divisions title = Provinces<br />
| country admin divisions = [[Papua (Indonesian province)|Papua]]<br />[[West Papua (province)|West Papua]]<br />
| country largest city =<br />
| country largest city area =<br />
| country 1 = Papua New Guinea<br />
| country 1 admin divisions title = Provinces<br />
| country 1 admin divisions = [[Central Province (Papua New Guinea)|Central]]<br />[[Simbu Province|Simbu]]<br />[[Eastern Highlands (Papua New Guinea)|Eastern Highlands]]<br />[[East Sepik]]<br />[[Enga Province|Enga]]<br />[[Gulf Province|Gulf]]<br />[[Madang Province|Madang]]<br />[[Morobe Province|Morobe]]<br />[[Oro Province|Oro]]<br />[[Southern Highlands (Papua New Guinea)|Southern Highlands]]<br />[[Western Province, Papua New Guinea|Western]]<br />[[Western Highlands (Papua New Guinea)|Western Highlands]]<br />[[West Sepik]]<br />[[Milne Bay Province|Milne Bay]]<br />[[National Capital District (Papua New Guinea)|National Capital District]]<br />
| population = ~ 7.5 million<br />
| population as of = 2005<br />
| density_km2 = 8<br />
| ethnic groups = [[Papuan peoples|Papuan]] and [[Austronesian people|Austronesian]]<br />
}}<br />
<br />
'''Жаңа Гвинея''' (индонезияша ''Papua'', {{lang-en|New Guinea}}) — Тынық мұхиттың батысындағы арал. [[Меланезия]] топаралына кіреді. Үлкендігі жағынан Жер шарындағы [[Гренландия]]дан кейінгі екінші арал. Ауданы 829 мың км² . [[Австралия]]дан [[Торрес]] бұғазы бөліп тұр. <br />
<br />
Аралдың орталық бөлігінде батыстан шығысқа қарай Орталық таулар созылып жатыр (абсолютiк биіктігі 5030 м, [[Джая тауы]]), ал солт-нде Жағалаулық таулар (абсолютiк биіктігі 4103 м, [[Бангета]] тауы) орналасқан. Оңтүстік бөлігі ойпатты кең жазық, абсолюттік биіктігі 100 м-ден аспайды, оңтүстік-батысы — батпақты. Солтүстік жартысының климаты — экваторлық, оңтүстігінде — субэкваторлық. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері жазықта 1000 мм, таулы аймақтарда 4000 мм-ге дейін жетеді. Биікт. 4000 м-ден асатын тауларда мұздықтар қалыптасқан. Өзендері ұзын, суы мол ([[Мамберамо]], [[Сепик]], [[Дигул]], [[Флай]]), кеме жүзуге қолайлы. Ылғалды тропиктік орман өседі. Оңт-нде саванна кездеседі. Ормандарда папоротник, лавр, мирта, қылқан жапырақты ағаштар өседі. Жануарлары — кенгуру, қалталы борсық, крокодил. Аралдың батыс бөлігі Индонезияның территориясына (Батыс Ириан), шығысы Папуа — Жаңа Гвинея мемлекетінің территориясына енеді. Аралдың тұрғылықты халқы — папуастар мен меланезиялықтар. Негізгі кәсібі — егіншілік. Негізінен, батат, жүгері өсіреді. Кокос пальмасы, какао, кофе, каучук гевеясы плантациялары бар. Мұнай, күміс, алтын, көмір өндіріледі. Балық аулау кәсібі дамыған. Ірі қалалары: [[Порт-Морсби]], [[Маданг]] (Папуа — Жаңа Гвинея), [[Соронг]], [[Джаяпура]] ([[Индонезия]]). Жаңа Гвинея аралында европалықтардан алғаш рет 16 ғ-дың 1-жартысында португал саяхатшылары болып қайтты. Аралды орыс ғалымы Н.Н. Миклухо-Маклай (1846 — 1888) зерттеген.<br />
<br />
{{Тынық мұхит}}<br />
<br />
{{stub}}<br />
[[Санат:Жаңа Гвинея]]<br />
[[Санат:Океания аралдары]]<br />
[[Санат:Аралдар]]<br />
[[Санат:Жаңа Гвинея]]<br />
[[Санат:Тынық мұхит аралдары]]</div>Nkiukr