Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:31:25Z

1 түзету

18:57, 2016 ж. қыркүйектің 20 кезіндегі Liquorkaru деген

2016-09-20T18:57:55Z

Жаңа бет

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Жақып Ақбаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Ақбаев.jpg
| Сурет ені = 300
| Атауы =
| Титулы = [[Алашорда]] үкіметінің мүшесі
| Ту = Flag of the Alash Autonomy.svg
| Ту2 =
| Басқара бастады = [[шілде]] [[1917]]
| Басқаруын аяқтады = [[1920]]
| Ізашары =
| Ізбасары =
| Титулы_2 =
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 =
| Басқаруын аяқтады_2 =
| Ізашары_2 =
| Ізбасары_2 =
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Туған күні = 25.10.1876
| Туған жері =[[Семей облысы]], [[Қарқаралы уезі]], [[Берікқара болысы]], №3 ауылының [[Төңіректас]] деген жері
| Қайтыс болған күні = 4.7.1934
| Қайтыс болған жері = [[Алматы]], [[Қазақ АКСР]]
| Жерленді =
| Діні = [[ислам]]
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Мамандығы = [[заңгер]]<br>[[ғалым]]<br>[[қайраткер]]
| Балалары =
| Партиясы =[[Алаш партиясы|Алаш]]
| Білімі = [[Санкт-Петербург университеті]]
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}

'''Жақып Ақбаев'''<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref> - [[Алаш]] зиялысы, күрескер, қайраткер, [[Алашорда]] үкіметінің мүшесі, заңгер. Құқықтану магистрі.
==Өмірбаяны==
[[1876]] жылы 25 қазанда [[Семей облысы]], [[Қарқаралы уезі]], [[Берікқара болысы]], №3 ауылының [[Төңіректас]] деген жерінде дәулетті отбасында туған.
[[1886]] жылы [[Қарқаралы қаласы]]ндағы қазақ интернатында оқып, [[1889]] жылы [[Омбы гимназиясы]]на түсіп, онда 7 жыл, онан кейін Томск гимназиясына ауысып онда бір жыл оқып, [[1898]] жылы бітіріп шығады да, [[Санкт-Петербург университеті]]нің заң факультетіне түседі. [[1903]] жылы 1-дәрежелі дипломмен бітіріп шығады. ЖОО-да оқып жүргенде ілім-білімнің әр саласын меңгеруге талаптанады. Адамның есте ұстау қабілеті мен фактілерді екшелеудің әдіс-тәсілдерін жете меңгеру үшін Одесса қаласындағы мнемоника профессоры С.Файнштейннен дәріс тыңдауға және [[Санкт-Петербургтегі Археология институты]]на оқуға түсуге университет басшыларына өтініш те жазады. Мемлекеттік сынақ комиссиясында «Қазақтардың некелік құқығы» атты тақырыпты қорғауға бекітіп алады. Кейін осы тақырыпты түрмеде отырғанда ары қарай жалғастырып, кеңейтіп, [[1907]] жылы Орыс географиялық қоғамының Семей бөлімшесінің жазбаларында жариялайды. ЖОО бітірісімен Омбы сот палатасына қызметке тұрады. [[1905]] жылғы тамызда [[Омбы қаласы]]ндағы 2-учаскенің бітімші соты болады.

==Патша манифесі==
[[1905]] жылғы шілде айында [[Омбы|Омбы қаласында]] патша [[әкімшілік]] орындарының мәжілісі өтіп, онда Дала өлкесінің генерал-губернаторы Сухотин бас болып қазақ өкілдерін [[Дума сайлауы]]на қатыстырмау туралы мәселе қозғайды. Міне, осы шешімге қарсылық ретінде [[Бөкейханов|Ә.Бөкейхановтың]] ұйымдастыруымен [[Қарқаралы уезі]]нің 42 қазақ өкілетті адамдары атынан патшаға [[1905]] жылы 22 шілдеде Ақбаевтың құрастыруымен жеделхат жіберіледі. 1905 жылы 17 қазандағы патша манифесінен кейін жер-жерде бостандық, теңдік, сөз еркіндігі жөнінде қызу талас, митингілер өтіп жатты. Іле-шала осындай митингі, шерулер 19 қазанда Омбы қаласында өтіп, оған Ақбаев қызу кірісіп кетеді. ''«Үкіметке тіл тигізгені»'' үшін ол қызметінен қуылады. Артынан ол Кереку қаласы, Баянауыл станицасында жиындар өткізіп, патша режимін шенеген сөздер сөйлейді. [[1905]] жылғы 15-16 қарашада Қарқаралы қаласында өткен үлкен жиында ол тағы да жалынды сөз сөйлейді. Патшаның жергілікті әкімшілігі ''«мемлекеттік қылмыс істеп, опасыздық жасады»'' деп [[1906]] жылғы 11 қаңтарда тұтқындап, [[Семей]] түрмесіне жөнелтеді. Міне, осы кезден бастап Ақбаев патша және Кеңес өкіметі кездерінде үнемі қуғын-сүргінді, тепкіні көп көріп, абақты-айдаудан көз ашпады деуге болады. [[Жетісу облысы]]ның [[Қапал уезі]]не 2 жылға жер аударылады. Қайда жүрсе де ол патша шенеуніктерінің парақорлығын, халыққа жасаған озбырлығын үнемі әшкерелеп отырады. [[Қарқаралы уезі]]ндегі шаруалар учаскесінің бастығы Цыловтың және де басқалардың парақорлығын әшкерелейді. Қапалда жүргенде де келімсектерден қиянат көрген қазақтардың мүдделерін қорғап, осында айдауда жүрген [[Көлбай Төгісов|К.Төгісовпен]] бірлесіп, сот процесінде әділ шешім шығаруға ықпал жасайды.
==Кеңес үкіметі==
Ақбаевтың патша әкімшілігінің жоғары орындарына өзінің жазықсыз жапа шегіп, айдауда жүрген мерзімін қысқартып, не сот үкімін бұзу жөніндегі арыз-шағымдарында (''мысалы, сенатор граф Паленге жазылған осы құжатты және Ақбаевқа қатысты басқа да материалдарды алғаш тауып, жариялаған белгілі ақбаевтанушы-ғалым, М.Құл-Мұхаммед'') өзінің жеке басының мәселелері көрініс тапқандай болып көрінгенімен, шын мәнісінде, ол құжаттарда патша әкімшілігінің озбырлық, зорлық-зомбылық, зымияндық саясаты, шенеуніктердің парақорлығы, жер мәселесінің ушығуы сияқты мәселелер көтерілген. [[Ақпан төңкерісі]]нен соң [[1917]] жылғы 27 сәуір мен 7 мамыр аралығында өткен [[Семей облыстық қазақ съезі]]н өткізуге белсене араласып, оның облыстық комитетінің мүшелігіне де сайланады, сол жылғы 24 қыркүйекте өткен кеңесіне де қатысады. [[1917]] жылғы шілде айында болған Жалпы қазақтық съезде Құрылтай жиналысқа депутаттыққа ұсынылып, ал Желтоқсандағы съезде [[Алашорда үкіметі]]нің мүшелігіне өтеді. [[Азамат соғысы]] жылдары [[Колчак]] және тағы басқа уақытша өкіметтер оны бірнеше рет абақтыға жауып, ату жазасына да кесіп, артынан ол үкімді бұзып, Ақбаевтың басы шыр айналып, Алашорда үкіметінің мүшесі ретінде елдік, алаш ісіне толыққанды бел шеше араласу мүмкіншілігінен айырылады.

==Қайтыс болуы==
Кеңес өкіметі орнаған соң ол Семей губревкомының заң бөлімінде жұмыс істеп, оның ''«етене араласуымен губерния бойынша сот-тергеу учаскелері құрылады»''. Біраз уақыт Семей кеңестік халық сотының мүшесі болады, Қарқаралы уездік халыққа білім беру бөлімінде және Семейде әр түрлі қызметтер атқарады. Ақбаев басқа да Алаш қайраткерлері сияқты сталиндік зобалаңға түсіп, [[Воронеж]]ге жер аударылып, ол жақтан ауруына байланысты елге қайтарылып, [[1934]] жылы 4 шілдеде Алматыда қайтыс болады.

==Зерттеулері==
Ақбаевтың өмірі мен қызметі, саяси серіктері [[Ахмет Байтұрсынұлы]] және Ж. Досмұхамедов тағы басқа Алаш ардагерлерімен үндес келеді. Ақбаев қазақтың әдет-ғұрып заңдарын, соның ішінде отбасы-неке құқығын зерттеп, баспасөз бетінде публицистикалық материалдар жариялады. Қазақтың әдет-ғұрып, неке-отбасы мәселелері туралы көптеген еңбектер жазды. Абай аулымен қоңсы қонып, жастайынан ұлы ақынның өлеңдерін жаттап өсті. [[1909]] жылы Абай жырларының Петербургте кітап болып шығуына қолғабыс жасады. ''«Қазақстандағы семья-неке қатынастары»'' ([[1907]]), ''«Қазақтың шығу тегі туралы»'' ([[1927]]) тағы басқа ғылыми зерттеулері Абайдың қарасөздері мен ''«Бірер сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы»'' шығармаларымен үндеседі. Алашорда қозғалысына белсене қатынасып, Семейде қызметте жүрген кезде [[Әуезов]]пен таныс-біліс, пікірлес, аралас-құралас болған.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]
[[Санат:1876 жылы туғандар]]
[[Санат:1934 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]

{{Bio-stub}}
{{Алаш Орда}}

← Ескі түзетулер	19:31, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Жақып Ақбаев - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

18:57, 2016 ж. қыркүйектің 20 кезіндегі Liquorkaru деген