https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%82%D2%B1%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8BЖарықтың корпускулалық-толқындық табиғатының біртұтастығы - Түзету тарихы2026-04-19T12:18:35ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%82%D2%B1%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=47939&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:26:03Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%82%D2%B1%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B&diff=47938&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Оқулық2015-10-19T04:22:25Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Аласталуда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9E%D2%9B%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Оқулық (мұндай бет жоқ)">Санат:Оқулық</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Жарық]] деген не? Бұл [[сұрақ]]қа [[ғалым]]дар көне аманнан [[жауап]] іздеп келді. XIX ғасырға дейін жарық тез қозғалатын [[бөлшек]]тер — корпускулалар ағыны ретінде қарастырылып келді. Бұл [[көзқарас]]ты<br />
И. Ньютон да ұстанды. Бірақ, XIX ғасырда жарықтың толқындық [[қасиет]]тері айқын білінетін оның [[интерференция]]сы, [[дифракция]]сы және т.б. [[құбылыс]]тар ашылды. Юнг пен Френель жұмыстарының нәтижесі екі бәсекелес корпускулалық және толқындық [[теория]]ның біреуі, яғни толқындық теорияның жеңіп шығуына әкелді. Бұдан соң Максвелл [[еңбек]]терінің қорытындысы жарықтың электромагниттік толқын екенін түпкілікті дәлелдеп берді.<br />
<br />
Бірақ XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында ашылған құбылыстар (оларды біз осы тарауда қарастырып өттік) жарықтың фотондар ағыны ретінде таралатынын көрсетті. Сонымен, жарық деген<br />
не? [[Толқын]] ба әлде бөлшек пе деген сұрақ қайта туындады. Физик [[ғалым]]дар бірте-бірте сұрақты бұлай қоюдың өзі дұрыс емес екенін түсінді.<br />
<br />
Жарықта әрі үздіксіз электромагниттік толкындардың, әрі дискретті фотондардың бөлшектік қасиеттері бар. Абсолют қара [[дене]]нің сәулеленуін және жарық [[қысым]]ының флуктуацияларын зерттей отырып, жарық қасиеттерінің екіжақтылығын алғаш түсінген<br />
[[Эйнштейн]] болды. Ол осы айтылған ауытқуларды есептейтін формуланы қорытып шығарды. Бұл [[формула]] екі қосылғыштан тұрады, бірінші қосылғыш — "кванттық [[мүше]]" жарықты фотондардың ағыны<br />
ретінде сипаттаса, екінші қосылғыш — "толкындық мүше" таралатын электромагниттік толқындағы флуктуацияларды сипаттайды. [[Жиілік]] жоғары болса, "кванттық мүшенің", төменгі жиіліктерде "толқындық мүшенің" үлесі басым болады. Белгілі оптикалық құбылыстардың заңдылықтарын зерделей отырып, толқын ұзындығы азайған сайын<br />
(немесе, жиілік артқан сайын) жарықтың кванттық қасиеттері айқын біліне бастайтынына (және керісінше) көз жеткізуге болады.<br />
<br />
Егер жарықтың таралу процесіне статистикалық тәсіл [[ТҰРҒЫСЫН|тұрғысынан]] қарасақ, оның толқынды қорпускулалық екіжақтылық қасиеттері<br />
түсінікті бола бастайды. Кванттық көзқарас бойынша жарық — [[энергия]] мен [[импульс]] және массаға ие фотондардың ағыны. Жарық қандай да бір оптикалық [[жүйе]] арқылы (мысалы, дифракциялық<br />
тордан) өткенде, фотондар онымен әсерлесіп, кеңістікте қайта орын алмастырып, орналасады. Соның нәтижесінде, мысалы, дифракциялың<br />
[[көрініс]] бақыланады. Экранның берілген нүктесінің Е жарықталынуы [[уақыт]] бірлігінде осы нүктеге түскен барлық фотондар энергияларының қосындысына, олай болса n<sub>0</sub> фотондар санына пропорционал. Сонымен, Е және n<sub>0</sub> шамалары экранның берілген нүктесіне фотондардың түсу ықтималдылығына пропорционал. Толқындық [[көзқарас]] бойынша J жарықталыну интенсивтікке, ал оның өзі амплитуданың квадратына пропорционал, яғни Е ~ А<sup>2</sup>. Осы екі көзқарасты салыстыра отырып, мынадай қорытындыға келеміз:<br />
кеңістіктің қандай да бір нүктесіндегі жарық [[толқын]]ы [[амплитуда]]сының квадраты осы нүктеге фотондардың келіп түсу ықтималдылығын<br />
анықтайды.<br />
<br />
Сонымен, жарықтың корпускулалық және толқындық [[қасиет]]тері бірін-бірі жоққа шығармайды, керісінше олар бір-бірін толықтырады.<br />
Сәулеленудің корпускулалық касиеттері оның энергиясы, импульсі және массасы үзікті [[бөлшек]]тер — фотондарда жинақталуымен [[байланыс]]ты болса, толқындық қасиеттері осы фотондардың кеңістікте орналасуының статистикалық заңдылықтарымен байланысты. Тәжірибелер толқындық [[қасиет]] тек фотондардың ағынына ғана емес, жеке [[Фотон|фотонға]] да [[тән]] екенін көрсетті. Фотон дифракциялық тордан<br />
өткен соң экранның қай нүктесіне келіп түсетінін дәл анықтап айту мүмкін емес, тек әр фотонның экранның қандай да бір нүктесіне түсу<br />
ықтималдығын ғана [[есептеу]]ге болады. Осы [[тақырып]]та айтылғандардан фотондар Ньютонның корпускулаларынан мүлде өзгеше бөлшектер екенін көреміз. Ньютон корпускулалары кәдімгі классикалық бөлшектердің қасиетіне ие болса, фотондар әрі [[бөлшек]], әрі толқындық [[қасиет]]ке ие.<ref>Физика: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-Ф49 математика бағытындағы 11 сыныбына арналған оқулық /С. Түяқбаев, Ш. Насохова, Б. Кронгарт, т.б. — Алматы: "Мектеп" баспасы. — 384 бет, суретті. ISBN 9965-36-055-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов