https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%95%D1%81%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 2026-04-18T16:49:31Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%95%D1%81%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96&diff=50897&oldid=prev 2025-04-25T18:26:45Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%95%D1%81%D1%82%D1%83_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96&diff=50896&oldid=prev 2015-08-29T02:54:59Z

<p>«<a href="/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82:Anatomy_of_the_Human_Ear.svg&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Сурет:Anatomy of the Human Ear.svg (мұндай бет жоқ)">File:Anatomy_of_the_Human_Ear.svg»</a> деген «<a href="/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82:Anatomy_of_the_Human_Ear_en.svg&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Сурет:Anatomy of the Human Ear en.svg (мұндай бет жоқ)">File:Anatomy_of_the_Human_Ear_en.svg»</a> дегенмен алмастырылды.</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>==Құлақтың құрылысы==<br /> [[Сурет:Anatomy of the Human Ear en.svg|thumb|Құлақтың құрылымы|350px]]<br /> ===Маңызы===<br /> Адам есту мүшесі арқылы коршаған ортадан әр түрлі [[дыбыс]]тарды қабылдап талдайды. Есту мүшесі дыбыстарды анықтап ажыратуға көмектеседі. Адамдармен сөз арқылы [[қарым-қатынас]] жасайды. Еңбек майданында да есту мүшесінің алатын орны ерекше. Есту мүшесі дыбыс пен тепе-теңдікті сезеді.<br /> <br /> '''Құрылысы''': есту мүшесі - [[құлақ]]. Құлақ 3 бөлімнен тұрады: сыртқы, ортаңғы. және ішкі құлақ.<br /> # Сыртқы. құлаққа [[құлақ қалқаны]], мен [[сыртқы дыбыс жолы]] жатады. Құлақ қалқаны ауадағы дыбыс тербелістерін құлақтың ішіне бағыттайды. Сыртқы дыбыс жолдарының ішкі шеті жұқа, тығыз, керілген дабыл жарғағымен бітеді. Сыртқы дыбыс жолдары арқылы дыбыс толқындары дабыл жарғағына, содан соң ортаңғы құлаққа өтеді. Дабыл жарғағы сыртқы құлақты ортаңғы құлақтан бөліп тұрады.<br /> # Ортаңғы. құлақ дабыл жарғағынан кейін басталады, ол самай сүйегінің ішінде орналасқан. Ортаңғы [[құлақ]]тың ішінде [[ауа]] болады. Ортаңғы құлақ қуысы есту түтігі арқылы [[жұтқыншақ]]пен жалғасады. Адам [[Есінеу|есінегенде]], [[жұтыну|жұтынғанда]] есту түтігінің өзегі жұтқыншаққа ашылады, жай уақытта жабық болады. Ортаңғы құлақтың қуысында бірімен-бірі буын арқылы байланысқан 3 [[дыбыс]] сүйекшелері (балғашық, төс, үзеңгі) орналасқан. Үшеуін косқандағы салмағы шамамен 0,05 г. Сүйекшелердің сырты сілемейлі қабықшамен қапталған. Балғашық, төс, үзеңгі деген атаулар пішіндері осы заттарға ұқсайтындықтан қойылған. Балғашық сүйегінің жіңішке шеті дабыл жарғағымен бітісіп кеткен. Жуандау шеті буын арқылы төс сүйекшесімен, ол үзеңгі сүйекшесімен қозғалмалы байланысады. Бұл сүйекшелер ортаңғы [[құлақ]]тың қуысы арқылы дыбыс толқынын өткізеді. [[Дабыл жарғағы]]ның тербелісі алдымен осы үш сүйекке, содан соң ішкі құлаққа беріледі. Ортаңғы құлақ куысындағы қысым атмосфера қысымымен бірдей. [[Қысым]] кенеттен төмендеп немесе жоғарылап кетсе, құлақ бітеліп уақытша естімей қалады (әсіресе бұл ұшқанда байқалады). Мұндай жағдайда жиі-жиі жұтыну керек. Адам жұтынғанда ортаңғы құлақ куысындағы қысым атмосферадағы ауа қысымымен теңеседі.<br /> # Ішкі құлақтағы куыстар мен иірім өзекшелерден тұратын күрделі жүйені шытырман (лабиринт) деп атайды. Мұндағы [[шытырман]]ның сыртқысы - сүйекті, ал ішкісі - жарғақты шытырман деп аталады. Шытырмандар - есту мен тепе-теңдік мүшелері. Сүйекті шытырманның ішінде жарғақты шытырман орналасады. Жарғақты шытырманның қабырғалары жалпақ [[эпителий]]мен қапталған жұқа [[дәнекер]] тақташадан (пластинка) түзілген. Жарғақты шытырманның ішінде лимфа сұйықтығы болады. Оралма тәрізді ширатылған ұлу-дене - есту мүшесі. Бұл ұлудененің куысы сұйықтыққа толы болады. Ұлуденедегі сезімтал жасушалар [[дыбыс толқыны]]н кабылдап, козуды есту жүйкесіне өткізеді. Қозу есту жүйкесі арқылы ми қыртысының самай бөлігіндегі есту орталығына жеткізіліп, талданып жинақталады.<br /> <br /> '''Дыбыс толқынының таралу жолы:'''<br /> Дыбыс толқыны —» [[дабыл жарғағы]]ның тербелісі —» есту сүйекшелерінің тербелісі —» ұлуденедегі сұйықтықтың тербелісі —» есту [[рецептор]]ының тітіркенуі —» жүйке қозу толқынының пайда болуы.<br /> <br /> ==Есту мүшесінің гигиенасы==<br /> '''Есту мүшесінің''' қалыпты жұмыс істеуі алдымен тазалық сақтауға байланысты. Ол үшін құлақты сабындап жылы сумен жуып тұру керек. Әдетте, құлақтың сыртқы дыбыс жолының бездерінен құлық бөлінеді. Құлық шаң-тозаң мен зиянды [[микробтар]]ды ішке өткізбей [[Қорғаныс|қорғаныштық қызмет]] аткарады. Дегенмен, құлақта құлық көбейсе, адам естімей, керең болып қалуы мүмкін. Сондықтан құлықты ауық-ауық тазалап тұрған жөн. Құлыңты тазалағанда қатты, үшкір заттарды пайдалануға болмайды. [[Дабыл жарғағы]] зақымдануы мүмкін.<br /> <br /> Есту мүшесіне [[ішімдік]] өте зиян. Мас адам дыбысты естігенімен, кай жақтан шыққанын бағдарлай алмайды. Тәлтіректеп барып колайсыз жағдайға ұрынуы мүмкін.&lt;ref&gt;Биология:Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2008. ISВN 9965-34-812-Х&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Биология]]<br /> <br /> <br /> {{Biosci-stub}}</div>

CommonsDelinker