https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8BЕсенкелді Құдайназарұлы - Түзету тарихы2026-04-21T03:42:39ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=57485&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:58:23Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:58, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B&diff=57484&oldid=prevСалиха: /* Есенкелді Құдайназарұлы туралы әңгіме */2015-04-21T16:59:33Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Есенкелді Құдайназарұлы туралы әңгіме</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>==Есенкелді Құдайназарұлының өмірбаяны==<br />
'''Есенкелді Құдайназарұлы''' (XVIII ғасыр) [[Жоңғар шапқыншылығы]] кезінде [[ғұмыр]] кешкен [[қазақ]]тың белді билерінің бірі. Қазақ [[шежіре]]сінде Есенкелді бидің арғы тегі Найман Төлегетайдың Матайынан Аталық, Қаптағай, Кенже тарайды. Аталықтан Құттыболат, Сүттіболат, Тәттіболат деген Үшболат ұрпағы шығады.<br />
<br />
==Есенкелді Құдайназарұлы туралы әңгімелер==<br />
===Есенкелді Құдайназарұлы туралы әңгіме===<br />
Есенкелдінің 14-15 жасар кезі екен. Нағашысы Қайып бидің қасына еріп жүргенде сол Сарыүйсін [[жұрт]]ын бір [[төре]] билепті. Бірде төренің қасиетті бозінгені жоғалып кетеді. Күндіз [[күлкі]]сінен, түнде [[ұйқы]]сынан айрылады. Ақырында ол жұртқа жар салып:<br />
:- Кімде-кім менің бозінгенімді іздеп тауып әкелсе, [[ат]] басындай [[алтын]] беремін, егер өлді деген [[хабар]] әкелсе, оның құлағына ерітіп қорғасын құямын, - дейді.<br />
<br />
Жұрт бозінгенді әрі іздейді, бері іздейді. Ақыры [[жануар]]дың үстінен шығады. Бошалап кеткен інген бір шұқырлау жерге жатып аунаған екен де, сол жерде үйелеп тұра алмай өліп қалыпты.<br />
<br />
[[Түйе]]нің өлгенін төреге қалай да хабарлау керек? [[Ел]] осының есебін таба алмай, [[құлақ|құлағымызға]] қорғасын құяды-ау деп қысылады. Сөйтіп тұрғанда Есенкелді [[бала]] бозінгеннің өлгенін мен хабарлаймын, - дейді.<br />
<br />
Жұрт дабырласып, "Сорлы баланың [[ажал]]ына көрінген шығар" деп қамығады. Жиеніне сенген Қайып би баланың бетінен қақпайды. Есенкелді бала төренің алдына келіп, бозінген жайынан хабар айтатынын білдереді. Төре: "құлағым сенде!" дейді. Сонда бала:<br />
::Бозінген бошалап кеткен екен,<br />
::Ойпаң жерге шөккен екен.<br />
::Көлбей түсіп жатқан екен,<br />
::Жатқан жерде қатқан екен, -<br />
дейді.<br />
:- Онда өлді десеңші, - дейді төре. Сонда бала:<br />
:- Қайдам, ондай сөзді бірінші [[рет]] өз аузыңыздан естіп тұрсын, - депті.<br />
Төре өз [[сөз]]інен өзі ұсталып, бала жазадан құтылып кегіпті...<br />
<br />
===Есенкелді Құдайназарұлы туралы әңгіме===<br />
Есенкелді биді қартайғанда ауылдастары "[[есепші ата]]" дарекен. Олай атайтын себебі: би [[ауа райы]]н [[күн]] бұрын болжап айта беретін бoпты. Айтқаны дәл шығып, [[жаңбыр]] жауады деген күні жаңбыр, [[қар]], жауады деген күні қар жауады екен. Сондай болжамдарының бірқатары мынандай:<br />
::[[Үркер]] үйден көрінсе, <br />
::Үш [[ай]] тоқсан қысың бар. <br />
::Үркер іңірде жамбасқа келсе,<br />
::[[Жаз]] шықпағанда несі бар? <br />
<br />
::Жеті қарақшыны аңғарсаң,<br />
::Жеті қараңғы [[түн]]де адаспайсын.<br />
<br />
::[[Сәуір]] болмай жауын болмас,<br />
::[[Жауын]] болмай [[сауын]] болмас.<br />
<br />
::[[Тышқан]] көп жылы –<br />
::[[Тоқшылық]] болар.<br />
::[[Қоян]] көп жылы -<br />
::[[Жоқшылық]] болар...<br />
<br />
"Жолаушы неше түрлі болады?" дегенге Есенкелді бй мынаны айтады екен:<br />
:- Аттылы [[жолаушы]] - алғыр жолаушы: барам деген жеріне барады, алам деген жерінен алады.<br />
:- Түйелі жолаушы - киелі жолаушы: желіп жүріп [[жер]] көреді, келіп жүріп ел көреді. Бұған қоса - жағаласқанды жағасынан алдырмайды; жүгіңді жолда қалдырмайды.<br />
:- Өгізді жолаушы - өлі жолаушы: не атқа жете алмайды, не есектен озып кете алмайды.<br />
:- Есекті жолаушы - есепті жолаушы.<br />
:- Жаяу жолаушы - [[көңіл]]і қаяу жолаушы... - дер екен.<br />
<br />
===Есенкелді Құдайназарұлы туралы әңгіме===<br />
Есенкелді би алыпсатар [[саудагер]]лерді үнемі өткір тілімен, [[тақпақ]] сөзімен шенеп отырған. Бір жолы [[базар]]ды аралап келе жатса, алдынан өзіне [[таныс]] саудагер шығыпты да: "Биеке, арзан сатамын, алып калыңыз" деп бір күрең атты көлденең тарта беріпті. Қараса, әлгі күрең Қайып би ауылының бестісі болып шығады. Сонда Есенкелді оған көптің көзінше:<br />
::- Саудагерде [[иман]] жоқ,<br />
::[[Арын]] сатады.<br />
::Өтірікшіде иман жоқ,<br />
::Жанын сатады -<br />
деп мақалдапты да, жүріп кетіпті.<ref>Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Тұлғалар]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Салиха