https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2026-05-09T07:56:15Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD&diff=90093&oldid=prev 2025-04-25T19:28:05Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:28, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%95%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD&diff=90092&oldid=prev 2016-08-23T15:43:42Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Мемлекеттік қайраткер<br /> | түс = Қазақ ханы<br /> | Қазақша есімі = Ералы хан<br /> | Шынайы есімі = Ермүхамедәли баһадүр хан<br /> | Суреті = <br /> | Сурет ені = <br /> | Атауы =<br /> | Титулы = [[Кіші жүз]] ханы<br /> | Ту = <br /> | Ту2 = <br /> | Басқара бастады = 1791<br /> | Басқаруын аяқтады = 1794<br /> | Ізашары = [[Жармұхамбет хан]]<br /> | Ізбасары = [[Есім Нұралыұлы|Есім хан]]<br /> | Титулы_2 = <br /> | Ту_2 = <br /> | Ту2_2 = <br /> | Реті_2 = <br /> | Басқара бастады_2 = <br /> | Басқаруын аяқтады_2 = <br /> | Ізашары_2 = <br /> | Ізбасары_2 = <br /> | Титулы_3 = <br /> | Ту_3 = <br /> | Ту2_3 = <br /> | Реті_3 = <br /> | Басқара бастады_3 = <br /> | Басқаруын аяқтады_3 = <br /> | Ізашары_3 = <br /> | Ізбасары_3 = <br /> | Титулы_4 = <br /> | Ту_4 = <br /> | Ту2_4 = <br /> | Реті_4 = <br /> | Басқара бастады_4 = <br /> | Басқаруын аяқтады_4 = <br /> | Ізашары_4 = <br /> | Ізбасары_4 = <br /> | Туған күні = 1720<br /> | Туған жері = <br /> | Қайтыс болған күні = 1794<br /> | Қайтыс болған жері = <br /> | Жерленді = <br /> | Діні = Ислам<br /> | Әкесі = [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Əбілқайыр хан]]<br /> | Анасы =[[Бопай Бәтима|Бопай Ханым]]<br /> | Жұбайы = <br /> | Балалары = '''ұлдары:''' [[Темір Ералыұлы|Темір]],&lt;br /&gt;[[Бөлекей]],&lt;br /&gt;[[Жантөре]]<br /> | Партиясы = <br /> | Білімі = <br /> | Қолтаңбасы = <br /> | Сайты = <br /> | Commons = <br /> | Марапаттары =<br /> }}<br /> '''Ералы, Ермүхамедәли баһадүр хан''' (т.ж.б. — 1749) — сұлтан, Кіші жүз ханы (1791-94), [[Әбілқайыр хан]]ның екінші ұлы, [[Алексей Иванович Тевкелев|А.И.Тевкелев]] елшілігіне аманатқа берілген.<br /> <br /> ==Өмірбаяны==<br /> Әкесінің тірі кезінде [[Орта жүз]] керейлерінің және [[Кіші жүз]] шөмекейлері мен төртқарасьшьщ сұлтаны болды.<br /> Кіші жүзде әкесі Әбілқайыр ханның саясатын белсенді түрде жүзеге асырды. Әкесінің Орта [[Азия]] хандықтарымен [[Ресей]]мен байланысты көптеген маңызды тапсырмаларын орындаған. 1733 ж. Ресей елшісі [[Тевкелев]]ке<br /> қосылып, Кіші жүздің елшілігін бастап, Петербургке барған. 1733 ж. 10 ақпанда Ералы патшайым [[Анна Иоановна]]ның қабылдауында болды. [[Қазақ]]-[[орыс]] Ералы (ортада), Дж. Кэстль суретінен, 18 ғ. байланыстары, Кіші жүздің саяси статусы жөнінде орыс ханымымен келіссөз жүргізді. Ералы бастаған [[дипломат]] миссияда ұлы<br /> жүздің де бірнеше өкілдері болды. Осының нәтижесінде [[Төле би]], [[Қодар би]], [[Сатай]] және Қойгелді батырларға арнап орыс үкіметінің грамотасы жіберілді.<br /> <br /> Сыртқы істер [[коллегия]]сы грамотада (Ұлы жүздің Ресей құрамына қабылданғанын жариялады. Алайда аталмыш грамота әртүрлі жағдайлармен Ұлы жүзге жетпеді. Ералы 1740 ж. тамыз айында Орскіде шекаралық комиссияның жаңа төрағасы И.И.Неплюевтың бастамасымен өткізілген қазақ хандары мен белгілі сұлтандарының съезіне қатысты.<br /> Тевкелевпен байырғы таныстығы бірқатар қайшылықтарды келіссөз барысында шешуге мүмкіндік береді. Е. тәжірибелі дипломат ретінде 1742 ж. тамыз айында тағы да [[Орск]] бекінісінде өткізілген екінші съезге де белсене қатысты. Кіші жүздің белгілі өкілі ретінде [[Орта Азия]] хандықтарымен, әсіресе осы өңірге іргелес орналасқан қарақалпақтармен арадағы қайшылықтарды шеиіуге тікелей атсалысты. 1742 ж. қарақалпақтардың Мамыр мен Құшан бастаған 7000 отбасын әкесінің тапсырмасымен Ресей құрамына қабылдауда ресми өкіл қызметін атқарды. Ералы Абылайды Жоңғар тұтқыньшан босатуға аттандырылған [[майор]] К.Миллердің елшілігін жоңғар шекарасына дейін аман-есен жеткізуге күш салды. Сорочинская бекінісінде әкесінің аманаты ретінде ұсталған [[Қожахмет]] сұлтанның<br /> жағдайының біршама жақсаруына себепші болды. 1747 ж. Қожахмет Ералының араласуымен әкесіне қайтарылғанымен, көп<br /> кешікпей дүние салды. 1748 ж. тамызда Әбілқайырдың қайғылы жағдайда дүние салуы Кіші жүздегі саяси ахуалды түбірімен өзгертіп жіберді. Ералы ағасы Нұралымен тізе қосып, Кіші жүзге хандыққа таласқан Батыр [[сұлтан]]мен күрес жүргізді. Нұралының таққа отыруына барынша көмек жасады. Кіші жүздегі саяси ахуалдың шиеленісуіне<br /> қарай Ералы өзінің бар мүмкіндігін Нұралыны патша үкіметінің қастығынан қорғауға тырысты.<br /> Алайда Башқүрттардың көтерілісі (1755) және Еділ қалмақтары Жоңғарияға ауа қашқан кезінде (1771) Ералы сұлтан патша үкіметіне елеулі көмек көрсетті.<br /> Белгілі [[батыр]], көтеріліс басшысы, Нұралының тақтан тайдырылуына себепкер [[Сырым Датұлының]] уақытша болса да губернатор О.Игельстроммен ауыз жаласуына қарсылық білдірді. Оны серіктерімен қамауға алды.<br /> II Екатеринаның талабымен ғана босатты. [[Нұралы хан]]ды тақтан түсіріп, жер аударғанда (1786) оны елге қайтаруды талап еткен сүлтандар мен шонжарлардың күресін басқарды.<br /> Хандықты уақытша жойған Игельстроммен күресті. Өзінің жақтастарымен Жайық бойындағы бірнеше бекіністерге қауіп<br /> төндірді. 1790 ж. Нұралының Уфада дүние салуы Ералының патша үкіметіне қарсылығын кұшейтгі. II Екатерина халық арасындағы оның беделінің нық екенін ескеріп, хандық билікті қалпына келтіріп, 1791 ж. тамыз айының соңында оны хандыққа көтеруге келісімін берді. <br /> Сырым мен оны қолдаушылар Ералыны хан деп мойындамады. Оның устіңе Ералы әбден қартайып қалған Хандыққа келісім<br /> берсе де, өзінің мүмкіндігінің азайып қалғандығын түсінді. [[Орынбор]] [[губернатор]]ы А.А.Пеутлинг [[Уфа]]да тұрса да Ералының әрбір қадамын аңдып, оны ығыстырудың жолдарын іздестірді. 1794 ж. жазда Ералы әбден қалжырап дүние салды.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Кіші жүз хандары]]<br /> [[Санат:1749 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Әбілқайыр әулеті]]<br /> <br /> <br /> {{Bio-stub}}</div>

178.91.70.182