https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB 2026-09-06T06:12:51Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB&diff=99656&oldid=prev 2026-06-25T14:05:26Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:05, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB&diff=99655&oldid=prev 2014-08-15T11:39:02Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Абай шығармаларындағы дөрекі тіл: </span>clean up, replaced: Начало цитаты → Start citation (3), Конец цитаты → End citation (3) using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Дөрекі тіл''' - сөздің жағымсыз, кері әсерін әсірелеп қолдануға негізделген стиль. <br /> ==Абай шығармаларындағы дөрекі тіл==<br /> [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] шығармаларында дөрекі тілдің қауызына жататын кейбір нұсқалар белгілі бір стильдік мақсат көздеп, яғни жиреніш сезімдерін паш ету үшін әдеби қалыпқа түсірілген. Оның халық поэзиясы үлгісімен жазылған өлең-сөздерінен мұңдай «әуестік» молырақ байқалады:<br /> {{Start citation }}<br /> «...Төркініңнің бергені жауыр айғыр,&lt;br&gt;<br /> Бауырыңды «ұрайын» бірге туған», <br /> {{End citation}}<br /> - деген жолдардағы соңғы тармақ қазақтың кең етек алған боқтампаздық дөрекі салтына сай қиыстырылған. Осындағы тырнақшамен беріліп отырған «ұрайын» етістігінің орнында ауыз екі айтқанда боғауыз сөз қолдануы тиіс. Сондай-ақ Абайдың «Шәріпке» деген бір ауыз арнау елеңінің соңғы екі тармағы да дөрекі тілдің рәсіміне жатады:<br /> {{Start citation }}<br /> »...Сен шыққан жол үстіңде жалғыз түп ши,<br /> Көрінген ит кетеді бір-бір сарып» <br /> {{End citation}}<br /> «Ит сарып кету» деген тіркес өзінің тура мағынасында қолданғанда анайы шындықты ғана білдіретін болғанымен, Абай оны астарлы мағынада: «сен жезөкшесің!» деген ретте айтып отыр. Демек, дөрекі тілдің мүмкіндігін ақын әдебилендіріп пайдаланған. Абай дөрекі сез саптауларды халық тілінде қалыптасқан ұғымда алып, бейнелі дайын тіркес күйінде де өз өлеңдеріне ернектеп енгізген (қ. «''Күлембайға''»). Тек [[поэзия]] саласына ғана емес, Абай дөрекі тіл қалыбында тұрақтасқан «ауыз ләмдерді» қарасөздеріне де енгізген. Мысалы, Екінші сөзінде:<br /> {{Start citation }}<br /> «...Біздің қазақ сартты керсе, күлуші еді: енеңді ұрайын, кең қолтық, шүлдіреген тәжік, арқадан үй төбесіне саламын деп қамыс артқан, бұтадан қорыққан, көз көргенде «әкә-үкә» десіп, шығып кетсе қызын боқтасқан «сарт-сұрт» деген осы» <br /> {{End citation}}<br /> - деп жазады. Халықтық үлгідегі қырналмаған дөрекі қолданыстарды Абай бұл жерде айтулы машығына барынша жуықтатып алған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

ArystanbekBot