https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2026-09-08T04:46:30Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0&diff=122848&oldid=prev 2026-06-26T06:39:12Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:39, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0&diff=122847&oldid=prev 2023-04-25T16:13:45Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді: </span> өнер саласындағы жанр түрлеріне сілтеме жасадым</span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Драма'''– ({{lang-el|dramo — әрекет}}) — <br /> *1) әдебиеттің эпос, лирика сынды үш тегінің бірі (Әдебиеттің тегі мен түрі). <br /> <br /> Драмада оқиға тартыс, не тартыстар желісіне жинақталып, кейіпкерлер әрекеті арқылы дамиды. Драмалық шығарма театрға арналып жазылады да, сахнада нағыз көркемдік қуатына ие болады. Драма бастапқы кезде [[хор]], [[диалог]], [[Би (өнер)|би]], [[айтыс]], пантомимомен аралас болып, синтетикалық өнер саласы ретінде дамыған. Кейін драма сөз өнерінің жеке тегі ретінде дараланды, оның [[трагедия]], [[драма]], [[комедия]][[Мистерия|, мистерия]], [[миракль]], [[Моралите|моралите,]] [[мелодрама]], [[Фарс|фарс,]] [[водевиль]], [[трагикомедия]], т.б. жанрлары қалыптасты. Классикалық драманың алғашқы үлгілері ежелгі [[Грекия]]да пайда болып, [[Эсхил]], [[Софокл]], [[Еврипид]] трагедиялары мен Аристофанның комедияларында жоғары көркемдік биікке көтерілді. Драма орта ғасырда аллегориялық бағыттағы [[мистерия]], [[миракль]], [[моралите]] түрінде дамыды. Еуропада драма Қайта өрлеу дәуірінде [[Англия]] ([[К.Марло]], [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]]) мен [[Испания]]да ([[Лопе де Вега]], [[П.Кальдерон]]) дамудың шырқау биігіне жетті. 17 ғасырда [[Батыс Еуропа]]да классицизмдік драматургия үстем болды. 19 — 20 ғасырларда драма табиғатында лирикалық ([[Джордж Байрон]], [[Александр Александрович Блок]], [[Мүсірепов|Ғ.Мүсірепов]], т.б. лирикалық драмалары), “деректі” ([[Дж.Килти]], М.Шатров, [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.Әуезов]], т.б.) көркемдік элементтердің көрініс табуы арқылы арнасы кеңейді.<br /> <br /> Драма — көркем шындықты ерекше тәсілдерімен шиеленіскен тартыстар желісіне жинақтап, оқиғаға қатысатын кейіпкерлер сөзі мен іс-қимылы арқылы көрсететін сөз өнерінің күрделі тегі. Драмалық шығармаларда баяндау болмайды. Оқиға, яғни тартыс желісі репликалар (кейіпкер сөзі) арқылы дамиды. Автор кейіпкерлердің қимыл-қозғалысын білдіретін түсініктемелерді жақша ішіне бөлек жазып отырады. Оларды авторлық ремарка не ремарка деп атайды. Оқиғаның негізгі даму арнасы болып табылатын кейіпкерлер сөзі, яғни репликалар, көбінесе, диалог, кейде монолог түрінде болады. Қалай болғанда да репликалар шымыр, ондағы кейіпкер мүддесі мен құштарлығы, аласұрған сезім әлемі көрермендерді еліктіретіндей деңгейде құрылуы қажет. Олар өлең түрінде де, қара сөз түрінде де бола береді. Драмалық шығармалардың құрылымы ондағы оқиға мен тартыстардың даму қарқынына және ауқымына байланысты көріністерге, актілерге, бөлімдерге бөлінеді. Ал композициялық тұрғыдан Драмада оқиғаның (тартыстың) басталуы, шиеленісуі, шарықтау шегі, шешімін табуы болады. Кейбір шығармалар мұндай классик. үлгіден өзгеше, яғни бірден тартыстың шиеленіскен тұсынан басталуы мүмкін. Ежелгі грек трагедияларында сахналық шығармалардағы тартыс аяқталып, өз шешімін тапқан соң, міндетті түрде бас кейіпкердің азапты күйі көрсетілген. Мұны катарсис, яғни күйіне отырып күнәсінен арылу деп атаған. Сезім мен қайғы-қасіретке толы бас кейіпкер монологі көрермендерге қатты әсер еткен. Қазіргі заманғы драмаларда, әсіресе, қазақ драмаларында осы үрдіс қолданылып жүр;<br /> <br /> *2) Драмалық шығармалардың бір жанры (қ. Драматургия). Трагедия бас кейіпкер әрекетінің азаппен аяқталуын көрсетуге, комедия адам қылығы мен әлеум. өмірдегі келеңсіз көріністерді әжуалауға құрылса, драма адамдар мүдделері арасындағы қақтығыс, шиеленіскен тартысқа құрылады. Осы қақтығыстың сипатына, әлеум. мән-маңызына байланысты зерттеушілер қазіргі қазақ драмаларын қаҝармандық драма (мысалы, Әуезовтің “[[Қара Қыпшақ Қобланды]]сы, 1945; [[Сәкен Сейфуллин]]нің “[[Қызыл сұңқарлар]]ы”, 1922, т.б.), саяси-әлеуметтік драма (мысалы, Әуезовтің “[[Еңлік — Кебек|Еңлік — Кебегі]]”, 1917, т.б.), тарихи-ғұмырнамалық драма (мысалы, Әуезовтің “Абайы”, 1950; [[Мүсірепов]]тің “[[Ақан Сері — Ақтоқты]]сы”, 1972, т.б.) деп бөліп жүр.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Stub:Қазақ мәдениеті}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Әдебиет жанрлары]]</div>

GulbakytZheksen