Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:56:10Z

1 түзету

Fariiiza KABYL: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

2015-05-07T11:41:56Z

‎Кіріспе бөлімін өңдеді

Жаңа бет

'''Доминанта'''<ref>Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6</ref> ({{lang-la|dominans}} - үстем, негізгі, басым идея) — [[семантика]]лық тұрғыда неғұрлым қарапайым, [[стилистика]]лық тұрғыда бейтарап, [[синтагматика]]лық жағынан орнықты, ұқсас немесе жақын мағыналас [[синоним]] сөздерді өз айналасына топтайтын сөз.
::''Доминанта'' – (лат. ''dominans'' – қаз. ''[[үстемдік ету]]'') – деген [[мағына]]ны білдіреді. [[Өзекті қажеттілік]]пен немесе [[зейіннің үстемділігі]]мен [[адамның миы]]нда өктемдік ететін [[қозу ошағы]]. [[Ми]]дың көршілес аумағындағы [[әлсіз қозулар]]ды тартып күшеюге [[қабелeт]]тілігі. Д. – [[жүйке орталығы]]ның [[негізгі заңдылығ]]ының бірі. [[Қозған орталық]]тың басқа [[алап]]тағылардан да [[күшейіп кету]]ін [[үстемділік]] (доминанта) [[заң]]ы деп атайды. Доминанта [[түсініг]]ін және оның [[қасиет]]ін [[А.А.Ухтомский]] (1875-1942) жылы ашып, [[ғылым]]ға (1923) енгізген. [[Доминанта теориясы]] [[адам мінез-құлығы]]ның басқа да [[қажеттілік]]терінің [[пайда болу]]ының [[физиологиялық негіз]]ін [[ғылыми тұрғыдан түсіну]]ге [[мүмкіндік]] береді. [[Сыртқы дүние]]нің көптеген [[тітіркендіргіш]]терінің ішінде біреуі миға көбірек [[әсер]] етеді де, [[мидың бір алабы]]н қаттырақ, күштірек қоздырады, осындай алапты д о м и н а н т а деп атаған. Мидың осы [[күшті қозғыш алабы]] қалған алаптардағы [[әлсіз қозу үрдістері]]н өзіне тартады. Осыдан мидың күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. Мәселен, қызық [[кітап]]қа беріле оқығанда адамға кейбір [[бөгде тітіркендіргіш]]тердің [[бөгет]] жасамайтыны, қайта олардың біздің [[ой]]ымыздың күшеюіне [[жәрдем]]десетіні байқалады. Сондықтан [[адам санасы]]н ([[зейін]]ін) [[бағыт]]тап, [[шоғыр]]ландырып кітап оқыған кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден (мысалы, [[сағаттың тықылы]], соғуы келді) [[қашпау]]ы керек. Бұл біздің басқа [[нәрсе]]ге көңіл аудармай үңіліп отырған [[әрекет]]імізге мейлінше беріле түсуімізге жәрдемдеседі. Өйткені жоғарыда айтылғандай мидағы басыңқы қозу [[әлсіз тітіркендіргіш]]терден болған қозуларды өзіне тартып, солардың есебінен күшейетіні [[зерттеулер]] негізінде дәлелденген. А.А.Ухтомскийдің доминанта теориясының мәнін [[И.П.Павлов]]тың ''«[[Қозудың оптималдық алабы]]»'' деп аталатын [[тұжырым]]ы онан сайын толықтыра түседі.

<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.
«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>

==Тағы қараныз:==
* [[Тірек сөз]]
* [[Басымдық]]

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Лингвистика]]
[[Санат:Қазақ тілі]]
[[Санат:Грамматика]]

[[cs:Dominanta]]
[[da:Dominans]]
[[de:Dominanz]]
[[en:Domination]]
[[fr:Dominant]]
[[he:דומיננטי]]
[[it:Domination]]
[[ja:ドミナント]]
[[nds:Dominanz]]
[[nl:Dominant]]
[[no:Dominant]]
[[pl:Dominanta]]
[[ru:Доминанта]]
[[sk:Dominanta]]
[[uk:Домінанта]]

← Ескі түзетулер	18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Доминанта - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Fariiiza KABYL: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */