https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%92%D0%B5%D0%B9%D0%BDДжон Вейн - Түзету тарихы2026-09-09T06:43:41ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%92%D0%B5%D0%B9%D0%BD&diff=98258&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-06-25T14:03:40Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:03, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%92%D0%B5%D0%B9%D0%BD&diff=98257&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Санат шебері: Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары → [[Санат:Медицина саласында2018-05-17T13:48:30Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%96&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Санат шебері (мұндай бет жоқ)">Санат шебері</a>: <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары (мұндай бет жоқ)">Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаттары</a> → [[Санат:Медицина саласында</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{Ғалым<br />
|Шынайы есімі = Джон Роберт Вейн<br />
|Есімі = Сэр Джон Вейн<br />
|Суреті = John Robert Vane.jpg<br />
|Туған күні = 29.03.1927<br />
|Туған жері = [[Тардебигге]], [[Вустершир]]<br />
|Қайтыс болған күні = 19.11.2004<br />
|Қайтыс болған жері = [[Кент]]<br />
|Азаматтығы = Ұлыбритания<br />
|Ұлты = Ағылшын<br />
|Ғылыми аясы = [[фармакалогия]]<br />
|Жұмыс орны = {{Plainlist|<br />
* [[Лондон университеті]]<br />
* [[Йель университеті]]}}<br />
|Альма-матер = {{Plainlist|<br />
* [[Бирмингем университеті]] (BSc)<br />
* [[Оксфорд университеті]] (DPhil)}}<br />
|Ғылыми жетекші = [[Джеффри С. Деуис]]<br />
|Атақты шәкірттері= <br />
|Несімен белгілі = {{Plainlist|<br />
* [[Аспирин]]<br />
* [[Простагландин]]}}<br />
|Марапаттары = {{Plainlist|<br />
* [[Корольдік қоғамның мүшесі|FRS]] {{small|(1974)}}<br />
* [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] {{small|(1982)}}<br />
* [[Корольдік медаль]] {{small|(1989)}}<br />
* [[Ласкер сыйлығы]] {{when|date=November 2015}}}}<br />
| Жұбайы = {{marriage|Элизабет Дафни Пейдж|1948}}<br />
}}<br />
<br />
'''Джон Роберт Вейн''' ({{lang-en|John Robert Vane}}; [[29 наурыз]] [[1927]], [[Тардебигг]], [[Вустершир]], [[Ұлыбритания]] — [[19 қараша]] [[2004]]) — британдық [[фармакология|фармаколог]], [[1982 жыл]]ғы [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]ның лауреаты, жүлдені «простагландиндерді және ұқсас биологиялық белсенді заттарды ашқаны үшін» алып, оны [[Суне Бергстрем]]мен және [[Бенгт Самуэльсон|Бенгтом Самуэльсонмен]] бөлісті.<br />
<br />
== Балалық шағы ==<br />
Джон [[Тардебигг]]е, [[Вустершир]] ([[Ұлыбритания]]) 29 наурызда 1927 жылы дүниеге келген. Ол Морис және Фрэнсис Уэйн отбасында үш баланың ең жасы болды. Оның әкесі Ресейден келген иммигранттардың отбасынан және анасы вустешерлік фермерлер отбасынан.<br />
Ол Эджбастонда, Бирмингем қаласында Эдуарда VI мектебін бітірген соң ол химияны зерттей бастады. оның бірінші эксперименттерді ас үйде істеп, кейінірек оның әкесі оған эксперименттер үшін бақшадан шағын сарай салды.<br />
<br />
== Ғылыми зерттеулер ==<br />
1944 жылы [[Бирмингем университеті]]нде , Джон химияны зерттей бастады. 1946 жылы химиядан бакалавр дәрежесі алған соң, ол Оксфорд жұмыс істейтін және физиологиямен айналысатын Гарольд Берн зертханасына көшіп келеді.<br />
1953 жылы Нью-Гавенге, [[Коннектикут|Коннектикут штатына]] көшіп келіп [[Йель университетінің]] профессоры Арнольд Уэлш басшылығындағы кафедраға ассистент болып орналасады. <br />
1955 жылы, Wayne Негізгі медицина ғылымдар институтына аға оқытушы болып Англияға, Лондондағы Линкольн Инн Филдстегі Корольдік колледжінде оралды. Онда ол қан тамырларының суперфузионды биоанализ техникасын әзірленген<ref>Vane J. The release and fate of vaso-active<br />
hormones in the circulation // Br. J. Pharmacol, 1969, v. 35, p. 209—242</ref>. Әдістің ерекшелігі, әрбір жеке органдар көлемінде орналастырылатын түрлі тіндерді тоқтата тұруға болады, сондықтан ұлпалардағы сұйықтық бірінен соң бірі ағатын болады. Ол сондай-ақ, үш немесе төрт тіндердің дифференциалды сезімталдығын бірегей қамтамасыз етілуін әрбір тест үшін - зат үлгісі немесе «саусақ ізін» беретін жүйесін әзірледі. Бұл әдісті пайдалана отырып, ғалымдар бұрын белгісіз [[биологиялық белсенді заттар]]ды анықтады.<br />
Уэйннің біріктіру әдістері мен [[брадикинин]] нығайтатын фактор (БКФ), 1964 жылы бразилиялық фармаколог Сержио Феррейр ашқан, [[гипертония]]ны емдеу препаратының дамуына әкелді (сол сәттің өзінде ол брадикинин ангиотензин І -нің ангиотензин ІІ -ге айналуына тежелуіне ықпал етеді, қысымның өсетіні дәлелденіп отыр). Эксперименттік жолмен алынған құрамында [[пептидтер]] бар препараттар, жылан уынан бөлінетін гипертензия ауыратын науқастарға тағайындалған. <br />
Пайдаланғаннан кейін осы топтың қан қысымының төмендеуі байқалды.<br />
<br />
1966 жылы Вейн эксперименттік фармакология профессоры атанды.<br />
<br />
1971 жылы аспирин онда қан ұюын туғызатын [[Простагландинлдер|простагландиндерді]] және [[Тромбоксандар|''A'' тромбоксанын тежейтіні табылған<sub>2</sub>]]<sub>,</sub> <ref>Vane J. Inhibition of prostaglandin synthesis as a<br />
mechanism of action for aspirin-like drugs // Nature — New Biology, 1971, v. 25, p. 231</ref>. Предложил использовать малые дозы аспирина для снижения риска тромбоза коронарных артерий (закрытия их просвета сгустками крови)<ref>Vane J. My life and times with enzymes and<br />
mediators // Med. Sci. Monit., 2001, v. 7, p. 790—800</ref><ref>Vane J. Back to an aspirin a day? // Science, 2002, v. 296, p. 474—475</ref>.<br />
<br />
1973 жылы Джонды Велком Фаундейшндегі ғылыми-зерттеу орталығының директоры лауазымына шақырылды. Компанияда жұмыс істеу барысында ол<br />
[[Простациклиндер|простациклинді]] — тамырларды кеңейтетін затты әзірледі және зерттеді. Сондай-ақ, Солтүстік Каролина зертханаларымен бірлесе отырып атракуриум (бұлшық етті қысқа уақытқа релаксанты), ламотриджин (анти-тырыспалы препарат, эпилепсияда қолданылады) және ацикловир (герпестікке қарсы препарат) сияқты жаңа препараттар алынды.<br />
<br />
1986 жылы Джон, Wellcome Foundation-нен кетіп, ол медициналық колледж Варфоломей ауруханасының қасынан, қабыну және жүрек-қан тамырлары аурулары мәселелерімен айналысатын Уильям Гарвей ғылыми-зерттеу институтын құрады.<br />
<br />
1991 жылы, Джон әріптесі Эрик Анггардпен Vanguard Medica Ltd атты фармацевтикалық компанияны құрды, бұлар фармацевтикалық компаниялар қызықпаған уыттылығы жоғары қосылыстарды дамыту үшін ашты. Бұл компания 1996 жылға дейін болған.<br />
<br />
== Марапаттары мен сый-құрметтері ==<br />
[[Суне Бергстрем]] және [[Бенгт Самуэльсон|Бенгтом Самуэльсонмен]] бірге Джон 1982 [[физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]]на ие болды. Нобель комитеті сыйлықты оған «простагландиндерді және ұқсас биологиялық белсенді заттарды ашқаны" үшін табыстады. 1984 жылы өзінің қызметтері үшін фармацевтикалық ғылым алдында рыцарь атанды. 1985 жылдан 1987 жылға дейін Корольдік Қоғам вице-президенті болып қызмет атқарды.<br />
<br />
Ол Британ Фармакологиялық Қоғамының белсенді мүшесі болды және онда көптеген қызметтерді атқарды: Қоғамның бірінші хатшысы (1968—1970), 1970 жылдан 1973 жылға дейін бас хатшысы және 1982 жылы Сыртқы істер министрі; 1985 жылы құрметті мүшесі болып сайланды.<br />
<br />
2003 жылдың мамыр айында, [[Краков]]те "англо-поляк ғылыми ынтымақтастығына қосқан үлесі мойындау" белгісі ретінде Польша Республикасына сіңірген еңбегі Крестімен марапатталды.<br />
<br />
== Отбасы ==<br />
1948 жылы Дафни Пейгке үйленді. Шамамен сол уақытта, олардың екі қызы болған.<br />
<br />
== Жеке қасиеттері ==<br />
Джон ұяң адам болған, бірақ бұл оның үйірімпаз және жылы шырайлы болуына еш кедергі келтірген жоқ. Әйелімен қонақ күтуді өте ұнататын, бұл бұлардың қолынан жақсы келетін еді.<br />
<br />
Джон фармаколог ретінде гений, ойланбастан маңызды болжамдарын әзірлейтін болған. Елітетін талантты оратор, бірнеше ұрпақтың мотиваторы және оқытушы бола білді<ref>Collier. J. Obituary: Sir John Vane. The Guardian, 25 November. 2004</ref>.<br />
<br />
Өзі туралы былай дейтін: «Менің өмірімнің ферменттер мен медиаторларға байланысты болуы - қызықты детектив; жаңа маңызды ұғымдар мен препараттарға келу үшін бұрын белгісіз жолдарды және байланыстарды іздеу»<ref>Moncada S. Sir John Robert Vane // Biogr. Mems<br />
Fell. R. Soс., 2006, v. 52, p. 401—411</ref>.<br />
<br />
Ол жануарлардың қорғаушыларға қарсы болды және олардың қызметіне батылдықпен қарсылық айтты. Ол мақсаты зерттеуде жануарларды пайдалануға болатын қорғаныс ғылыми-зерттеу орталығының жақтаушысы болды.<br />
<br />
== Әуестіктері, хобби ==<br />
Джон саяхаттағанды өте ұнататын еді. 1973 жылдан бастап оның отбасылық үйі болған, Кариб аралдарындағы [[Верджин-Горда]]ға жиі сапар жасады. Сонымен қоса құмарпаз суасты сүңгуір болатын және су астын фотосуретке түсіруді өте ұнататын.<br />
<br />
== Өмірінің соңы ==<br />
Уэйннің жүрегі нашар еді. 1992 жылы табысты операция өткізді, содан кейін қосымша 2002 жылы тағы жасатты. Екінші процедурадан кейін өзін-өзі қалпына келтіруі күрделі жүрді, өйткені жамбас сүйектері сынған еді, көп ұзамай өкпе қабынуынан 2004 жылы 19 қарашада ауруханада қайтыс болды.<br />
<br />
== Қайнар көзі ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
== Сілтемелер ==<br />
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1982/vane-autobio.html Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны]<br />
* [http://n-t.ru/nl/mf/vane.htm «Ғылым мен Техникадағы» өмірбаяны]<br />
<br />
{{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1976-2000}}<br />
{{библиоақпарат}}<br />
<br />
[[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]<br />
[[Санат:Ұлыбритания фармакологтары]]<br />
[[Санат:Ұлыбритания биохимиктері]]<br />
[[Санат:Оксфорд университеті түлектері]]<br />
[[Санат:Бирмингем университеті түлектері]]<br />
[[Санат:Корольдік медаль иегерлері]]</div>Нұрлан Рахымжанов