https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 2026-04-18T09:40:03Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&diff=53139&oldid=prev 2025-04-25T18:56:10Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:56, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F&diff=53138&oldid=prev 2014-05-30T14:19:09Z

<p>clean up, replaced: 1998 ж., → 1998 жыл, using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div># '''Деривация''' ({{lang-la|derivatio — ауытқу}}) — тез айналмалы снарядтардың (оқтардың) ауада тік емес [[траектория]] бойымен қозғалуы кезінде лақтырылу жазықтығынан (ұңгының канал осі арқылы өтетін тік жазықтық) жүйелі түрде жанама ауытқуы. Деривация көлемі негізінен ату қашықтығына, траектория айналымына, көбейген сәтте үдей түсетін снарядтардың (оқтардың) айналу жылдамдығына, ал Деривация бағыты [[снаряд]]тардың өзіндік айналым бағытына байланысты. Деривация [[артиллерия]]лық атыстар үшін бастапқы деректер дайындығында ескеріледі.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл&lt;/ref&gt;<br /> # '''Деривация''' ({{lang-la|derivatio}} - жасалу) — бастапқы тіл бірліктерінің негізінде басқа тіл бірліктерін (дериваттарды) жасау процесі. Дериваттар [[аффикс]]тер дін көмегімен түбірді &quot;кеңейту&quot; немесе сөздерді біріктіру, тіркестіру арқылы жасалады. Соған байланысты '''Деривация''' кейде сөз тудыру, сөзжасам ретінде қаралады. Неғұрлым кеңірек көзқарас бойынша, '''Деривация''' сөз түрлендіру мен сөзжасам терминдерінің жинақты атауы немесе тілдегі екінші белгіні (түбірді, сондай-ақ сөйлемдерді де) жасаушы процесс атауы ретінде түсіндіріледі.&lt;ref&gt;Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3&lt;/ref&gt;<br /> '''Деривация''' процестерінде бастапқы тіл бірліктерінің құрылымы мен [[семантика]]сында өзгеріс туып отырады. '''Деривация''' ұғымын 20 ғасырдың 30-жылдарында Е. Курилович енгізген. Оның [[лексика]]лық және [[синтаксис]]тік '''Деривацияларды''' бөліп қарауының '''Деривация''' теориясында зор мәні болды. Лексикалық '''Деривация''' бастапқы тіл бірлігінің лексикалық мағынасының жаңаруына (ср. ''мал — малшы''), ал синтаксистік '''Деривация''' — оның тек синтаксистік қызметінің жаңаруына (ср. ''мал — малдың, малды'') бағытталған. Кейін бұл бағыттар сөздердің үлкен топтарына байланысты қолданылатын болды. '''Деривация''' процесі тіл бірліктерінің екінші рет жаңаруымен аяқталмайды, онда сонымен бірге ерекше '''Деривациялық''' қатынастар пайда болады.&lt;ref&gt;Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. &quot;Сөздік-Словарь&quot;, 2005. ISBN 9965-409-88-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Тағы қараңыз:==<br /> * [[Деривациялық мағына]]<br /> * [[Тіл]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{stub:Әскери іс}}<br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Әскери іс]]<br /> [[Санат:Лингвистика]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]<br /> [[Санат:Грамматика]]</div>

ArystanbekBot