https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D0%BE%D1%80Дерекқор - Түзету тарихы2026-04-18T11:48:36ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D0%BE%D1%80&diff=33041&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:07Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D0%BE%D1%80&diff=33040&oldid=prevНұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Тасымалдануда... Санат:Информатика → Санат:Ақпараттану2016-03-23T13:07:29Z<p><a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80/Cat-a-lot&action=edit&redlink=1" class="new" title="Уикипедия:Гаджеттер/Cat-a-lot (мұндай бет жоқ)">Cat-a-lot</a>: Тасымалдануда... <a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0&action=edit&redlink=1" class="new" title="Санат:Информатика (мұндай бет жоқ)">Санат:Информатика</a> → <a href="/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83" title="Санат:Ақпараттану">Санат:Ақпараттану</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Mediawiki dbschema.svg|thumb| alt=A.| '''''Дерекқор''' мысалы'']]<br />
'''Дерекқор, деректер базасы''' ([[Француз тілі|франц.]]'' base'', [[Грек тілі|грек]]. ''basіs'' – негіз) – ұзақ мерзімге сақтауға (әдетте, компьютердің жадында), өңдеуге және [[күнделік]]ті қолдануға арналған [[дерек]]тердің (мәліметтердің) реттелген жиынтығы. <br /><br />
<br /><br />
Жазба деректерді реттелген жүйеге келтіру адамзат [[мәдениет]]інің ажырамас белгісі болып табылады. [[Компьютер]]лік дерекқордың негізін түрлі [[кесте]]лер, [[каталог]]тар, [[телефондық кітап]]тар, [[күнтізбе]]лер, [[карта]]лар мен [[атлас]]тар, әртүрлі [[картотека]]лар, [[анықтама]]лық басылымдар, [[құжат]]тар, т.б. құруы мүмкін. <br /><br />
<br /><br />
[[Ақпарат]] қорын бір жерге шоғырландыру ([[Компьютер|ЭЕМ]]-нің жадында) ақпараттарды [[сақтау]]ды әрі оны толықтырып отыруды қамтамасыз етеді; ал орталық ЭЕМ-мен желілік [[байланыс]] арқылы ақпаратты тұрақты әрі жылдам алуға болады. [[Компьютер]]лік дерекқор деректерді сақтауды, реттеуді, іздеуді және ЭЕМ-нің сыртқы құрылғыларына жіберуді қамтамасыз ететін белгілі бір [[файл]]дық жүйеге сүйенеді. Пайдаланушылар мен дерекқор арасындағы қарым-қатынас дерекқорды басқару жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Басқару [[жүйе]]сі пайдаланушының сұранысын [[қабыл]] алады да файлдық жүйеге қажетті [[бұйрық]]тар беріп, ақпараттық хабарды пайдаланушының қолдануына ыңғайлы түрге келтіріп береді. <br /><br />
<br /><br />
[[Дерек]] алмасу бірлігі ретінде арнаулы [[жазу]] өлшемі қабылданған. Әр жазудың құрамында өзіндік тақырып немесе осы жазуды іздейтін [[кілт]] («''кілттік сөз''») болады. Жазу [[тақырып]]тары дерекқордың мазмұны іспетті анықтамалық [[кесте]]лерге біріктіріледі. [[Кілт]]тер мен [[анықтама]]лық [[кесте]]лер жасау дерекқордағы ақпараттарды [[іздеу]] мәселесін толықтай автоматтандыруды қамтамасыз ететін формальдық ережелерге бағынады. Дерекқорға өзгерту енгізу әрі толықтырып отыру [[компьютер]]лік желі әкімгерлері арқылы орындалады.<ref name=source1>Қазақ Энциклопедиясы</ref><br />
<br />
==Мәліметтер базасы==<br />
'''Мәліметтер базасы''' ([[Орыс тілі|орыс т.]] База данных; [[Ағылшын тілі|ағылш.]] database). Мәліметтерді пайдаланушының көзқарасы тұрғысынан қарастырғанда мәліметтер базасын былайша түсіндіруге болады: <br />
# нақты атауы бар біртекті өнімдердің жиымы. Бұл жиымның ішкі құрылымына тәуелсіз іздестіру жұмыстарын жүргізуге рұқсат етілген. Жиымда магниттік таспаға немесе дискетке жазылған ауыл шаруашылығының барлық салалары мен ғылым саласы бойынша баспада жарияланған және жарияланбаған құжаттардың библиографиялық немесе фактографиялық алғашқы және соңғы сипаттамалары тұрады; <br />
# жүйелі түрде ұйымдастырылған және пайдалануға ұсынылған мәліметтер жиынтығының объективтік формасы. Бүл мәліметтер компьютер көмегімен оңай табылады және өңделеді; <br />
# мәліметтердің реттелген жиынтығы; <br />
# мәліметтердің өзара байланысты жиынтығы. Оны ұйымдастырудың ережесі мәліметтерді сипаттаудың, сақтаудың және амалды әрекет жасаудың жалпы принципіне негізделген. Мәліметтер базасынан библиографиялық және библиографиялық емес деп бөлу қабылданған. Библиографиялық Мәліметтер базасында құжаттар жайында екінші ретті ақпарат берілген. Мұнда рефераттар мен аннотациялар да қамтылған. Библиографиялық емес мәліметтер базасының көптеген түрлері бар: алуан түрлі объектілер мен құбылыстар жайындағы анықтамалық мәліметтер базасы алғашқы ақпараты бар мәліметтер базасының толық мәтіні, объектілер мен құбылыстардың сандық сипаттамалары мен параметрлері бар сандық мәліметтер базасы объектлердің бейнеленуі мен сипаттамалары бар мәтіндік-сандық мәліметтер базасы банктер, биржалар, фирмалар және т.б. берген қаржылық ақпараты бар қаржылық мәліметтер базасы салалар, аймақтар, елдер бойынша құқықтық құжаттары бар заңды мәліметтер базасы. Мәліметтерді өңдеу технологиясы бойынша мәліметтер базасы — орталықтандырылған мәліметтер базасы және үлестірілген мәліметтер базасы болып екіге бөлінеді. Орталықтандырылған мәліметтер базасы есептеуіш жүйенің жадында сақталады. Егер бұл есептеуіш жүйе компьютер желісінің құраушысы болса, онда мұндай базаға үлестірілген қатынас құруға мүмкіндік болады! Мәліметтер базасынан н пайдаланудың мұндай тәсілі дербес компьютердің жергілікті желілерінде жиі пайдаланылады. Үлестірілген мәліметтер базасы есептеу желісінің алуан түрлі компьютерлерінде сақталатын ' бірнеше бөліктерден, тіпті бірін-бірі қайталайтын бөліктерден тұрады. Мұндай базамен жұмыс істеу үлестірілген мәліметтер базасынан басқару жүйесінің көмегімен орындалады. Мәліметтерге қатынас құру тәсілі бойынша мәліметтер базасы жергілікті қатынас құру мәліметтер базасы және қашықтан (желілік) қатынас құру мәліметтер базасы болып екіге бөлінеді. Мәліметтер базасынан пайдаланушыларға алуан түрлі қолданбалы программалар, программалық кешендер, сондай-ақ, тұтынушы рөліндегі пән салаларының немесе мәліметтер көзінің мамандары жатады. Мәліметтер базасының қазіргі замангы технологиясында мәліметтер базасынан жасау, оны толықтыру және мәліметтерді пайдаланушылардың оған қатынас құруын жасақтау арнайы программалық аспаптар арқылы, яғни мәліметтер базасынан басқару жүйесі арқылы орталықтандырылған түрде жүзеге асырылады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А. Қ. Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы:"Мектеп" ААҚ , 2001</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3</ref><br />
<br />
==Дереккөздер</span>==<br />
<references/><br />
<br />
== Сыртқы сілтемелер ==<br />
http://www.enu.kz/nauka/nauch_izd/knigi/andasova/index.php<br />
<br />
{{Дерекқор}}<br />
{{Дерекқор басқару жүйесі}}<br />
<br />
[[Санат:Ғылым]]<br />
[[Санат:Дерекқор]]<br />
[[Санат:Ақпараттану]]<br />
[[Санат:Компьютерлік техника]]<br />
[[Санат:Әскери іс]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>Нұрлан Рахымжанов