https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BCДемократиялық режим - Түзету тарихы2026-04-18T20:33:43ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC&diff=38139&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:42Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC&diff=38138&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB2014-05-08T06:16:03Z<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Демократиялық режим'''<ref>Теориялық саясаттану. Оқулық. — Алматы: Издательский центр ОФППИ «Интерлигал», 2005. ISBN 9965-537-99-2</ref><br />
Мұндай режимде ел халқының кең<br />
әлеуметтік жіктері, халық, демос (гр.сөзі ''demos'' — [[халық]])<br />
қоғамды, қоғамдық істерді басқарып, билікті жүзеге асырады. [[Демократия]] — әлеуметтік өмір агенттері өздері құрған<br />
билік құрылымында шешімдердің қабылдануына тең дәрежеде қатыса алатын басқару формасы болып саналады.<br />
Демократияны ерекше әлеуметтік құндылық дей отырып, ежелгі грек ойшылы [[Демокрит]] былай деген: "Демократиядағы кедейлік патша кезіндегі молшылықтан (азаматтардың) қаншалық артық болса, еріктілік құлдыққа қарағанда соншалық жақсы".<br />
<br />
Демократия өз тамырын алғашқы басқару құрылымдары<br />
мен шешімдерді әлеуметтік өмірдің қатысушылары тікелей<br />
өздері қабылдаған қоғамның мемлекетке дейінгі кезеңінен<br />
алады. Тарихи әдебиетте, саяси ойлар тарихында, негізі<br />
Афины қала-мемлекетінің ерікті ата-анадан туған азаматтары болған ежелгігректік афины демократиясы толықтай<br />
сипатталған.<br />
Алайда [[Афина|Афины]] қала-мемлекетінің ересек тұрғындарының<br />
барлығының бірдей биліктік мәселелерді шешуге қатысу<br />
құқығы болмады. Қатысу қүқығына құлдар, өте ірі қала-порт,<br />
экономикалық өмірдің орталығы Афиныға сауда, қолөнер,<br />
экономикалық пайда үшін келген әр түрлі тектегі келімсекгер<br />
ие бола алмады. Афинылық демократия туыстық және<br />
сословиелік құрылымдардан шыққандықтан, ондағы демократиялық режимді қалыптастыратын әлеуметтік өмірдің агенті<br />
Афины азаматы, яғни ерікті ата-анадан туған, жынысы ер,<br />
жасьі кәмелетке толған афинылық болатын.<br />
Қоғамдық істерді шешу мен шешімдерді қабылдауға мүдделі<br />
адамдардың барлығының демократиялық жолмен қатысуы<br />
көптеген елдердің тарихьшда болды. Мысалы, орыс тарихи<br />
өдебиетінде, [[Ресей]]дің саяси ойлар тарихында Новгород вечесі,<br />
<br />
казактар алқасы, боярлар думасы, дворяндар жиналысы,<br />
земство ерекше орын алады.<br />
[[Шыңғыс хан|Шыңғыс]] ұрпақтарының және оған жақын адамдардың<br />
ортасынан жоғары билеушіні — ханды сайлауы, жерлерде<br />
жергілікті билеушілер — билердің сайлануы, ашық пікір алысудың негізінде жайылым бөлісу, сыртқы басқыншылардан<br />
қорғану және т.б. өмірлік маңызды шешімдердің қабылдануы [[Қазақ хандығы]]ның тарихында да орын алған<br />
Алайда құрылымданған [[сословие]]лерге, таптарға,<br />
әлеуметтік, этникалық, кәсіби, жыныстық, жас ерекшеліктік<br />
және басқа да топтарға бөлінген қоғамда жүзеге асатын демократиялық басқару, тиісті түрде модификацияланбауы<br />
мүмкін емес.<br />
Сондықтан біз демократияны қоғамның саяси құрылымы ретінде, саяси режим ретінде қдрастырамыз.<br />
Мемлекеттік билікті ұйымдастыру формасы мен саяси<br />
жүйе ретіндегі қазіргі кездегі демократия өкілдік демократия түріңде қызмет етіп, дамиды.<br />
Әлеуметтік тұтастықты қамтамасыз ететін саяси режим<br />
ретіндегі демократияның басты ерекшеліктер бар.<br />
<br />
==Еркіндік принципі==<br />
Бұл принңиптің салтанат құруы<br />
саяси режимнің креативті әлеуетін көтереді. Адамның<br />
қоғамдық істерді басқаруға қатысу мүмкіншілігі кеңейе<br />
түседі. Тұлға өз ойын айтуға және өзін танытуға кең<br />
мүмкіндік алады және ол тек Құқықтық нормалармен ғана<br />
шектеледі.<br />
==Саяси бәсекелестік==<br />
Қоғамның саяси элитасы декларациялар жариялау, уәделер беру, қоғамдық өмірдің маңызды проблемаларының шешімдері берілген әлеуметтік бағдарламаларды жасақгау арқылы [[халық]]тың назарын өздеріне<br />
аударып, қолдауына ие болу үшін ашық күрес жүргізетін<br />
бәсекелес саяси күштерге бөлінеді.<br />
<br />
Билікті, оның шешімдері мен акцияларын, олардың<br />
салдарын үнемі сыни тұрғыда бағалайтын және жариялы,<br />
ашық сынау жолымен қоғамдық көзқарасты қалыптастыратын оппозициялық саяси элитаның көмегімен жүзеге асады.<br />
<br />
Биліктің белдеулік тұрғыдан атқарушы, заң шығарушы және сот билігі болып бөлінуіне, сондай-ақ оның құрылысы түрлеріне (унитарлық, федеративті, конфедеративті);<br />
жергілікті жердегі өзін-өзі басқару органдарының күшею<br />
мүмкіндігіне (билікті тікелей жергілікті жерлерде жүзеге асыратын биліктің төменгі тармақтарындағы билік өкілеттігі)<br />
байланысты жүзеге асатын мемлекеттік биліктің құрылымдық икемділігі.<br />
<br />
==Демократиялық режимнің саяси жаңалықтарды қабылдай білу қабілеті==<br />
Ол демократияның саяси жүйе ретінде<br />
беріктіктің, тұрақтылықтың қажетті қорына ие бола отырып, сыртқы өсерлерді белсенді қабылдауы мүмкіндігімен,<br />
оларға лайықты жауап бере алуымен, тіпті каджет болған жағдайда бейімделуімен, өзін-өзі жетілдіруімен анықталады.<br />
<br />
==Саяси қатынастар субъектілерінің іс-әрекеті мен кұрметі үшін саяси кеңістік жасау==<br />
<br />
Мемлекеттік билік пен азаматтық қоғамның өзара бірлесіп қызмет етуін, сондай-ақ олардың әр түрлі ұйымдастыру формаларын, әдістерін, күштері<br />
мен құралдарын қамтитын терең тізбектелген саяси жүйе<br />
қалыптасады.<br />
Саяси режим ретіндегі демократияның және қызмет атқарып отырған саяси мәдениеттің басты белгісі — тұлғаның Құқықтық қорғалуы. Демократиялық режим — консти-<br />
туциялық режим. [[Конституция]] баптарында тұлғаның негізгі<br />
Құқықтары мен олардың кепілдіктері жазылған.<br />
<br />
==Демократиялық қоғамдағы саяси және идеологиялық плюрализм== <br />
Әрқилы саяси тенденциялар мен олардың<br />
ұйымдық кдлыптасуы, саяси ойлары, әрекеттері пайда болатын көпсубъектілі қоғам ретінде сипаттайды.<br />
Азаматтардың саяси белсенділігі азаматтық қоғам институттарын ұйымдастыруға алып келеді, онда азаматтардың мемлекеттік билік құрылымдарынан тәуелсіз саяси<br />
өмірге қатысуға ынтасы өзін-өзі ұйымдастыру, өз<br />
қайраткерлігі мен өзін-өзі басқару жолымен жүзеге асады.<br />
Бірақ азаматтық қоғам құрылымдары Конституция мен<br />
мемлекет зандары белгілеген шеңберде ұйымдасып, қызмет істеуі тиіс. Мемлекеттік билік пен азаматтық қоғамның<br />
бірлесіп қызмет етуі конституциялық нормалармен және<br />
мемлекет зандарымен анықталынады.<br />
Мемлекеттік билік пен азаматтық қоғамның құрылымдары қоғамның тәуелсіз элементтері ретінде қызмет етуі<br />
тиіс. Мемлекеттік билік азаматтық қоғам институттарының<br />
бақылауында болады, себебі олар мемлекеттік биліктің<br />
калыптасуына, оның саясатын түзеп, жузеғе асуына белсенді<br />
түрде ат салысады.<br />
<ref name=a1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Саясат]]<br />
[[Санат:Ғылым]]<br />
[[Санат:Әлеуметтану]]<br />
[[Санат:Саясаттану]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot