https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B
Дала шпаттары - Түзету тарихы
2026-04-18T13:20:10Z
Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы
MediaWiki 1.23.3
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=20635&oldid=prev
Moderator: 1 түзету
2025-04-25T18:01:58Z
<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:01, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>
Moderator
https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=20634&oldid=prev
ArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB
2014-04-22T12:28:22Z
<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>{{stack|<br />
{{Infobox mineral<br />
| name = Feldspar<br />
| category = [[tectosilicate]]<br />
| boxwidth = <br />
| boxbgcolor = <br />
| image = Feldspar-Group-291254.jpg<br />
| imagesize = <br />
| caption = Feldspar crystal (18×21×8.5 cm) from [[Jequitinhonha River|Jequitinhonha valley]], [[Minas Gerais]], Southeastern Brazil. <br />
| formula = [[Potassium|K]][[Aluminium|Al]][[silicon|Si]]<sub>3</sub>[[Oxygen|O]]<sub>8</sub> – [[Sodium|Na]]AlSi<sub>3</sub>O<sub>8</sub> – [[Calcium|Ca]]Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>8</sub><br />
| molweight = <br />
| color = pink, white, gray, brown<br />
| habit = <br />
| system = [[triclinic]] or [[monoclinic]]<br />
| twinning = [[Tartan (crystal twinning law)|tartan]], [[Carlsbad (crystal twinning law)|carlsbad]], etc<br />
| cleavage = two or three<br />
| fracture = along cleavage planes<br />
| tenacity =<br />
| mohs = 6<br />
| luster = vitreous<br />
| polish = <br />
| refractive = <br />
| opticalprop = <br />
| birefringence = first order<br />
| dispersion = <br />
| pleochroism = none<br />
| fluorescence= <br />
| absorption =<br />
| streak = <br />
| gravity = <br />
| density = <br />
| melt = <br />
| fusibility = <br />
| diagnostic = <br />
| solubility = <br />
| diaphaneity = opaque<br />
| other = exsolution lamellae common<br />
| references =<br />
}}<br />
[[File:Feldspar series.jpg|thumb|Compositional phase diagram of the different minerals that constitute the feldspar solid solution.]]<br />
}}<br />
[[File:Feldspar 1659.jpg|right|thumb|250px]]<br />
'''Дала шпаттары ''' – қаңқалы силикаттар класының өте көп тараған, тау жынысын түзетін [[минерал]]дар тобы.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref><br />
*Бүкіл [[Жер]] қыртысының 50%-ын құрайды. <br />
*Дала шпаттарының моноклиндік және триклиндік [[сингония]]да кристалданады. <br />
*Кристалдары тақта немесе бағана пішінді. <br />
*Түсі ақ, қызғылт, сұр, тағы басқа. <br />
*Қаттылығы 6,0 – 6,5, меншікті салмағы 2,5 – 2,8 г/см<sup>3</sup>, балқу t 1110 – 1550°С. <br />
*Дала шпаттары ''[[кальций]]-натрийлі (плагиоклаздар), калий-натрийлі ''(ортоклаз, микроклин, санидин, тағы басқа) және ''калий-барийлі'' болып бөлінеді. <br />
*Дала шпаттары көптеген тау жыныстарының құрамына кіреді, [[гранит]]терде, сиениттерде, [[диорит]]терде, габброда (плагиоклаздар),тағы басқа [[магма]]лық жыныстарда жиі кездеседі. Олар метаморфтық жыныстардың (гнейс), [[кристалл]] тақтатастардың, [[амфиболиттер]]дің құрамында түзіледі. <br />
*Үгілу нәтижесінде дала шпаттары серицитке, каолинге, монтмориллонитке, сазды минералдарға айналады, ал гидротермальдық өзгерістерге және метаморфтануға шалынғанда [[цеолит]], [[скаполит]], [[мусковит]], тағы басқа түзіледі. <br />
*Дала шпаттары [[керамика]], [[фарфор]], шыны өнеркәсібінде, [[эмаль]], [[кірпіш]], бояу, [[бетон]] мен [[цемент]] әзірлеу үшін пайдаланылады. Кейбір дала шпаттары ([[амозонит]], тағы басқа) әшекейлегіш тас, ал [[лабродорит]] қаптама материал ретінде қолданылады. <br />
==Химиялық өзгешеліктері==<br />
К, N<sub>8</sub>, Са алюмосиликаттарының изоморфты қоспалары кальций мен [[натрий]]дің, калий мен натрийдің, калий мен барийдің қаңқалы алюмосиликаттары. Плагиоклаздар, сілтілі дала шпаттары және біршама сирек барий дала шпаттары болып сараланады. Кристалдар, түйірлі агрегаттар, сеппелер және тағы басқа түзеді. [[Жер қыртысы]] массасының шамамен 50%-ын құрайды. Дала шпаттарын құрайтын [[минерал]]дар тобы үш ұдай жүйеге жіктеледі: катион ролін натрий атқаратын дала шпаттары альбит [N<sub>3</sub>(AlSi<sub>3</sub>O<sub>8</sub>)], калий атқаратын дала шпаттары — [[калий]]лі дала шпаттары (ортоклаз, микроклин, сандин) [К(AlSi<sub>3</sub>O<sub>8</sub>)], ал [[кальций]] атқаратын дала шпаттары анортит [Са(AlSi<sub>3</sub>O<sub>8</sub>)] деп аталады; альбит пен калийлі дала шпаттары аралығындағы минералдар сілтілі дала шпаттары деп аталса, альбит пен анорит аралығындағылары плагиоклаздар деген атауға ие.<br />
<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Кремний қосылыстары]]<br />
[[Санат:Силикат минералдар]]<br />
[[Санат:Алюминий минералдары]]<br />
[[Санат:Кальций минералдары]]<br />
<br />
<br />
{{Geology-stub}}</div>
ArystanbekBot