https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D1%83%D0%BF%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-18T07:11:07Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%93%D1%83%D0%BF%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=74655&oldid=prev 2025-04-25T19:08:37Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%93%D1%83%D0%BF%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=74654&oldid=prev 2014-05-26T18:46:53Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Гупттар кезеңінің классикалық өнері'''<br /> Біздің дәуіріміздің IV ғасырында<br /> тағы да бытыраңқылықты жеңіп,<br /> Маурьялар кезеңіндегідей біртұтас<br /> ұлы үнді мемлекетін құруға деген<br /> әрекеттер басталды. Бұл тәрізді<br /> бірігуге ұмтылушылықтың орталығы<br /> Магадха мен байырғы астана Паталипутра болды. Гупттар әулетінің әкімдері біздің дәуіріміздің IV—<br /> V ғасырларында өздерінің әскери<br /> табыстарына сүйене отырып, қол<br /> астына бүкіл Солтүстік [[Үндістан]]ды бағындыруға тырысты және ауық-ауық өз мемлекетіне Декан бөлшектерін де қосып алып<br /> отырды. Олар өз тұсындағы кейбір<br /> әулеттерді, мәселен, [[Батыс Үндістан]]дағы Кшатраптар әулетін өздеріне бағындырып алды. Деканды<br /> билеген құдіретті Вакатакалар<br /> сияқты әулеттермен Гупттар әулет<br /> аралық некелер арқылы бірігіп<br /> отырды.<br /> <br /> [[Сурет:Будда002.jpg|thumb|250px]]<br /> [[Үндістан]] жерінде сол кезде орнаған, ұзаққа созылған біршама тыныштық қалалардың дамуына жаңа сарай маңындағы мәдениеттің<br /> гүлденуіне себепші болды. Гупттар<br /> билеген кезеңде сәулет өнерінде,<br /> пластика мен кескіндемеде аса елеулі жетістіктерге қол жеткендіктен<br /> де, бұл кезеңді әдетте үнді өнерінің классикалық кезеңі деп атайды.<br /> Бұл кезеңнен индуистік храмдар<br /> сақталып қалған, алайда, олардың<br /> алғашқы үлгілері біздің дәуіріміздің III ғасырындағы Нагарджунакондада кездеседі. Гупттар әулетінен шыққан әкімдер, олардың металл ақшаларына қарағанда, ұлы<br /> индуистік құдайларды құрметтегені<br /> байқалады. Алайда, олар басқа діндерді, әсіресе буддизмді қолдаушыларға да теріс болмаған, ал мұның өзі үнділік будда өнерінің<br /> үздіксіз дамуына жағдай жасап<br /> отырған. Матхура мен Сарнатх<br /> сияқты көне буддалық орталықтарда<br /> [[Будда]] мүсін өнері бұл кезде ерекше<br /> гүлденіпті.<br /> <br /> Будда бейнесі буддалық ілім сипатының басты үлгісіне айналып,<br /> бұрынғыдан да мәнді, шабытты бола түседі. Оның бет-жүзіндегі береке дарыған саябырлылық, жайсаңдық нышаны Ұлы Ұстаздың<br /> басқа бір жаңа бейнесін анықтап<br /> берген сиякты. Кеуде тұсы мен басының арт жағында құдіретті нұршеңбер көрінеді; ешқандай қатпаржирықсыз үлбіреген мөлдір киім<br /> бұлдырсыз мүсінделген денені жай<br /> ғана, еркін жауып тұр.<br /> <br /> Түрегеп тұрған, ал әредікте оіі<br /> үстінде отырған Будданың бұл бейнесі қаншалықты шегіне жетті десек те, ол бұдан кейін де, мәселен, Матхура мектебінде көркемдік жағынан одан әрі жетілдіріле түседі.<br /> <br /> [[Будда]] бейнесінің [[Матхура]] мектебінде Кушан кезеңінде жасалған дөрекілеу, мол пішінді алғашқы нұсқасы енді Гупттар билеген дәуірде өзгерістерге ұшырап, сарай тіршілігінен басқаның бәрінен қол үзбей шектеулі сән-салтанатқа ие болған тәрізді.<br /> <br /> Бұл тәрізді туындылардың көне<br /> үнді өнерінің күй талғамайтын үлгілерімен де байланысы шамалы.<br /> Енді ол бұрынғыдан анағұрлым талғампаз да сәнді, бұдан былай халықтық бұқараға емес, нәзік өнер<br /> білгірлері тобына арналып, қала<br /> орталықтары мен ірі әкімдер<br /> сарайлары маңында жасалып отырады.<br /> <br /> Гупттар дәуірінде үнді өнерінің<br /> теориясы да жасалып, қалыптаса<br /> бастайды.<br /> <br /> Бұл кездегі текстерде туындылардың мөлшері, пропорциясы мен материалы, шеберлер құрал-жабдықтары анықталып қана қоймайды,<br /> көңіл күйі қозғалыстары мен сезімдер құбылысы туралы, пластикалық бейнедегі сұлулық пен ұқсастықтың маңызы жайлы толығырақ айтылатын болған. Мұндай текстердегі құрылыстың жылжымалы<br /> және жылжымайтын дейтіндей екі<br /> түрге бөлінуіне көңіл қоюға болады, жылжымалылар қатарына көлік пен үй жиһазы жатқызылған.<br /> Мүсін өнері туындылары да бір<br /> орында тұрақты орналасатындар<br /> және процессиямен (шеру) бірге<br /> кошіп журетіндер деп бөлінеді.<br /> Бір қызықты жай, бейнелеу өнері<br /> әр қилы түрлерінің қолөнермен,<br /> сондай-ақ, шір өретін кәсіпқойлық<br /> және шаштараз шеберлігі сияқты<br /> түрлерімен қатар аталып қарасты-<br /> рылатындығы.<br /> <br /> [[Сурет:Гупттар кезеңінің классикалық өнері002.jpg|left|thumb|300px]]<br /> Бұл үңгірлердің кейбіреуі, мәселен,<br /> № 9 және № 10 чайтьялар ерте<br /> [[буддизм]] кезінде, шамамен біздің<br /> дәуірімізге дейінгі 100 жылдарда<br /> салынған. Оларда үнділік қабырғалық кескіндеменің көне үлгілері,<br /> өкінішке орай, жұрнақтар қалпында<br /> ғана сақталған. Бұл жазбаларды<br /> Санчидағы символикалық күмбез<br /> бедерлеріндегі бейнелермен салыстыруға болады.<br /> <br /> Алайда, отызға жуық үңгір залы<br /> бар Аджанта комплексінің аса елеулі храмдары Гупттар әулеті билеген кезеңге жатады. Бұлардағы<br /> нобайланған сәулет, пластика (мүсін өнері туындылары мен бедерлер), сол сияқты қабырғалық суреттер мен төбелердегі кескіндеме —<br /> осылардың бәрі өзара көркемдік<br /> тас түйін тұтастығын сақтаған және бұл үңгір-храмдарды қарапайымдылық пен жұпынылык, тән ертеректегі буддалық үңгір-храмдардан ерекшелей түседі. Сарнатхадағы [[Будда]] мүсіншесі сияқты Бхаджа мен тіпті Карлидағылар да Матхура мектебіндегі Будданың ертедегі мүсіншелерінен көп өзгеше.<br /> Аджантадағы классикалық кезең<br /> кескіндемесіне жататын ең елеулі<br /> туындылар монахтар жиналатын<br /> залдарда (вихараларда), мәселен,<br /> № 1, 5, 6, 16, 17 вихараларда,<br /> сол сияқты № 19 чайтьяда сақталған. Біздің дәуіріміздің V—VII<br /> ғасырларында мүсінделген бұл кескіндеме сол кездегі өмірден және<br /> Бхархута, Бодх-Гая мен Санчидағы сияқты қарапайым халық тіршілігінен ғана емес, қала тұрғындары мен сарай маңындағы атақты адамдар өмірінен де бай мағлұмат береді.<br /> <br /> Бұл жазбалар мазмұны — [[Будда]]<br /> өмірінің және джатакалардан алынған, яғни Ұлы Ұстаздың бұрынғы<br /> өмірінің кезеңдері. Көп ретте олар<br /> сарай тіршілігінің көріністері ретінде беріледі: қызметші әйелдер қоршауындағы ханзадалар өз әйелдерін мейірлене құшақтап, сәулетті<br /> сарайларында уақыттарын салтанатты түрде өткізіп жатыр, немесе<br /> қонақтарын қарсы алуда, соғысқа<br /> аттанып, не аң аулап жүр. Бұлардан тек сарайдың ішкі бөлмелерін ғана көрмейсіз, бақтар мен<br /> көшелерін де қадағалайсыз. Үй<br /> ішілік аспаптар, көшедегі көліктер,<br /> балкондар мен ашық терезелер алдында тұрған қызыққүмар көрермендер,— осылардың бәрі де Аджантадағы суреттерде бейнеленген.<br /> Бұл көріністер көп ретте ағаштан<br /> жасалған, қақпалар мен сарайларды,<br /> бай азаматтар үйлерін (біржола<br /> жоғалған, ешқандай да заттық үлгілері қалмаған) қаланың сәулет<br /> құрылысын елестетуге, оны жаңғыртуға мүмкіндік береді. Ұыруар адам бейнелері бірден көзге<br /> түседі. Әредікте көрініс персонаждарының бір-біріне жақын орналасатындығы немесе қомдастыра бастыра салынатыны соншалық, бейнелер бірін-бірі көлегейлеп қалады<br /> да, көруші кеңістік өрісі жайлы<br /> әжептәуір әсер алады, әйтсе де,<br /> әрине, зер сала қараған жағдайда бұл бейнелер тікелей кеңістік перспективасы талаптарына жауап бере алмайтынына бәрібір<br /> көзіңіз жетеді. Олар ешқандай өзара жігі бөлінбей, бір-бірімен тоғысып, бүкіл қабырғаны алып жатады.<br /> <br /> Жекелеген бейнелер мен бөлшектерін мұқият қарап көргенде ғана<br /> бұл көріністердің көркемдік дәрежесін жете бағалауға болады.<br /> Картиналарды жасаған суретшілер<br /> кездейсоқ қолөнершілер емес, жанжақты техникалық - білімдер, бай<br /> тәжірибеге ие шын мәнісіндегі<br /> шеберлер болған. Сол кездегі әдебиет арқылы біздер олардың әр<br /> түрлі картиналар салумен бірге,<br /> портреттік өнерді де жақсы меңгергенін, оның үстіне олар кескіндеген кейіптердің аса тартымды<br /> болғанын және тұпнұсқаны дәл<br /> бере білгенін, портреті салынатын<br /> адамдар сұлулығын мадақтап қана қоймай, көрушіге оның алдында сол адамның өзі тұрғандай<br /> әсер қалдыратынын оқып білуге<br /> болады. Аджантадағы портреттерде<br /> бейнеленген кейіпкерлердің бетжүздері әдебиеттерде айтылғандардың дәлдігін дәлелдей түседі. Әсіресе, осы бейнелердегі ғажайып әйелдер көздері тартымды-ақ: жәудіреген риясыз жанарларды жиі кездестіруге болады. Тіпті, Аджантанын<br /> түрлі үңгірлеріндегі бейнелер көз<br /> жанарларының салынуына қарап<br /> бұл кескіндеменің даму [[хронология]]сын анықтауға да әрекет жасалып көрді. Бұл жерде осы бейнелердің бәріне де көз жанары<br /> үшін кішкене ғана сызат қалдырылатын жартылай жұмулы қабақтар тән екенін айтқан жөн. Көп ретте шағын сызаттар ұзартыла түсіп, әдемі де ашаң қиғаш қаспен көмкеріліп отырған. [[Цейлон]]дағы Сигирияның (''«Арыстан жартастары»'') сырлы суреттеріндегі ғажайып әйелдер де Аджанта үңгірлеріндегі әйелдер сияқты бірден<br /> еліктіріп әкетерліктей наздана көз<br /> тастап тұрады, осының өзінен-ақ<br /> асылында белгілі бір көркемдікстилистикалық сабақтастықтың<br /> жатқандығы қалтқысыз аңғарылады.<br /> Сөз жоқ, бейнелеу детальдары түрліше болғанымен, цейлондық суреттер үнділік суреттермен салыстырғанда өзіндік ерекшеліктерін<br /> сақтап қалғанымен, олардың арасындағы өзара үндестік бұлардың<br /> бір кезде жасалғандығын көрсетеді.<br /> Аджантадағы кейбір үңгірлерде<br /> сырлы бояумен түрлі-түрлі шаршылы төбелер нобайланған.<br /> Мұнда өсімдік өрнектері, көне<br /> үнділік буддалық символдар, жануарлар бейнелері шағын шаршы<br /> картиналар түрінде бір-біріне жалғастыра, қомдастыра салынған.<br /> Тұтас алып қарағанда, бұл жерлерде<br /> осы үңгір-монастырьлардың негізгі<br /> қызметі — буддалық монахтардың<br /> тұрғын жайлары мен жиындароткізетін залдарына, діни рәсімдер<br /> орыпдалатын храмдарына лайықсыздау түрлі түсті көріністер жасалгин. Бұларда кездесіп қалатын,<br /> монахтардың оңашаланған өміріне<br /> сойкес келе қоймайтын әдепсіз<br /> қылықтар бейнеленген картиналар<br /> туралы да осыны айтуға болады.<br /> Өрине, бұл картиналардың мазмұны<br /> [[Будда]]мен, оның өмірімен, ілімімен<br /> байланыстырылған және Ұлы Ұстаз<br /> бсн бодхисаттвалар бейнелері<br /> Аджантадағы кескіндемеде жиі<br /> кездеседі-ақ.<br /> <br /> [[Сурет:Гупттар кезеңінің классикалық өнері003.jpg|thumb|250px]]<br /> Бұл тәрізді діни мазмұн мен жоғарыда айтылып өткен және ортағасырлық индуистік өнерде мықтап<br /> орын алған ашық эротикалық көріністердің қаз-қатар көрінісіне таңырқай қарауға болмайды. [[Европа]]лық үшін эротикалық немесе<br /> келіссіз болып көрінетін жай [[Үндістан]]да ешқашан да олай қабылданған емес. Дін атаулының<br /> өзі де [[адам]] өміріндегі қылықтардың<br /> борін де, соның ішінде басқа жерлерде тыйым салынатын келіссіз,<br /> .ідепсіз қылықтарын да заңды деп<br /> ітептейді. Бұл ретте [[Үндістан]]ның<br /> көне әдебиеті де бейнелеу өнермен асып түседі.<br /> <br /> Гупттар кезеңіндегі сәулет өнерінің үнді сәулетін одан әрі дамытудағы маңызы аса зор. Бұл кеіеңде ерте буддалық кездегі симиоликалық күмбез бен жартастың<br /> храмдар сияқты сәулеттік жобалармен бірге, индуистік жер үсті<br /> храмы кең өріс алды. Мұндай храмдардың болғаны біздің дәуірімізбен<br /> екі арадағы кездің өзінде-ақ<br /> аян болған. Алайда, олар енді<br /> ғана, Гупттар кезеңі мен олардың<br /> мұрагерлері тұсында ғана кең<br /> дамыды.<br /> <br /> Бұл [[храм]] алғашында төбесі жайпақ<br /> текше формалы болып келеді. Кейінірек оған мұнаралы қондырғы<br /> қосылады. Индуистік храмның тұғыр-тұрқы ерте буддалық құрылыстарға жатады. Ол шаршыланып<br /> келеді де, целлаға жалғастыра<br /> салынған мандапа (жиналысқа<br /> арналған зал), сол сияқты ардхамандапа және антарала (аралықтарды жалғастырып тұратын бөлмелер) қалқаларының есебінен кеңейе<br /> түсіп отырады. Индуистік храмның<br /> бұл түрінде де орталық тұғырды<br /> оның үстіне орналастырылған<br /> мұнара тәрізді биіктік арқылы даралауға бейімділік байқалады.<br /> Гупттар кезеңіндегі ең көне екі<br /> храм-мұнара — Деогархадағы Дашаватара храмы мен Бхитаргаонадағы кірпіштен қаланған зәулім<br /> храм-мұнара.<br /> <br /> Деогархадағы [[храм]] мұнтаздай өңделген тас тақталардан қаланған<br /> және ол төрт жағынан бірдей шағын сатымен көтерілетін шаршы<br /> платформа үстінде тұр. Оның целла орналасқан орталық бөлігіне бірақ жағынан енуге болады. Ал басқа үш жағында бейнелік әшекейлі кақпа орнына дәл сол деңгейде сыртқы қабырғада терең<br /> қуыс (жалған есік) жасалған. Оларда Вишна құдайдың өмірінен алынған көріністерді бейнелейтін үш<br /> тамаша бедерлі сурет бар.<br /> Алғашқыда Деогархадағы храмның<br /> төрт жағында да қазіргі кездегі<br /> террасаға көтерілетін сатыларға<br /> ұқсас төрт колонналы [[вестибюль]]дері<br /> болған, ал мұның өзі храммұнараның шаршылық жоспарын ашамай формалы ғимаратқа<br /> айналдырып тұрған. Мұнараның өзі<br /> аздап қана сақталған. Қалпына келтіру жұмыстарын жекелеген көлденең баспалдақтар біртіндеп үйіріле, дөңгелене беретін мұнаралық<br /> бөлікке көтерілген сайын тарылып,<br /> храмның ен-аумағынан биіктігі<br /> бірте-бірте зәулімдене түсетінін<br /> байқатады. Мұнараның биіктігі алғашында, сірә, 13 метрге жеткен болса керек. Деограхадағы<br /> храм-мұнара біздің дәуіріміздің<br /> 500 жылдары шамасында салынған.<br /> <br /> Бхитаргаонадағы храм-мұнара туралы да дәл осыны айтуға болады. Ол кірпіштен қаланған, сондықтан да оншалықты жақсы сақталмаған. Бұл храмды әшекейлеп<br /> тұрған бедерлі суреттер де Деогархадағы мейлінше әдемі, тасқа<br /> салынған бедерлерден көп төмен<br /> жатыр. Бхитаргаонадағы бедерлі<br /> бейнелер айқындық, мәнерлілік жағынан шектен тыс орынсыз ерекшелене түскендей, дене құрылысы<br /> бұлшық еттен жұрдай, әлдебір<br /> сүйкімсіздеу, жып-жылмағай, қампитып резинкадан үрлеген былқылдақ бұйымдарды көргендей әсер<br /> қалдырады.<br /> <br /> Бүгінге дейін сақталған ең көне<br /> буддалық храм-мұнара Бодх-Гаяда<br /> 526 жылы салынған 10 әйгілі Махабодхани храмы болып табылады.<br /> Мұндағы террасада биіктігі 51 метрге жететін, жоғары қарай жіңішкере беретін пирамида тәріздес мұнара тұр. [[Будда]]ның білім алған<br /> жерінде тұрғызылған бұл храм —<br /> буддизмнің аса ұлы қасиетті жерлерінің бірі. Буддалық қытай монахтары [[Орталық Азия]]ның қиын жолдарымен осы жерге саяхаттап тұрсин. [[Таиланд]] әкімдерінің біреуі<br /> Бодх-Гаяға монахтар жіберіп, Чиенгмаяда осы Махободхи храмының<br /> кішірейтілген көшірмесін жасауға<br /> жарлық еткен.<br /> <br /> [[Сурет:Гупттар кезеңінің классикалық өнері0035.jpg|left|thumb|300px]]<br /> Айхоледегі (V—VII ғасырлар) көне<br /> храмдардың ішінен ежелгі индуистік<br /> храм сәулетінің негізгі түрлеріне<br /> мысал бола алатын кейбіреулерін<br /> атай кеткен жөн. Айхоледегі<br /> ең көне храм Чалукьялар билеген кезеңнің бас кезіне жататын және ең бері дегенде V ғасырдың орта тұсында салынған Лад<br /> Кхан храмы деген болжам бар.<br /> Бұл храм целланы қоршай салынған шаршы сұлбалы дерлік негізгі бөліктен тұрады. Төрт бағана орнатылған, қасиетті бұқа Нанди бейнесі қондырылған целланы он<br /> екі бағаннан тұратын колоннада<br /> қоршаған, ал оны жағалай колонналар жағынан ашық және бір<br /> үшінші қоршау тұр. Осы негізгі<br /> құрылыстың алдында он екі<br /> колонна (әр қатарда төрт-төрттен) демеген, храмның кіре беріс<br /> босағасы болып табылатын вестибюль бар. Бұл араның өзінде-ақ,<br /> оның жоспарынан-ақ храм-мұнараның мән-маңызын бірден байқауға<br /> болады. Аздап қана қисайған,<br /> бірінің үстіне бірі орналасқан<br /> жайпақ шатырлар храмның шетшегі болып табылады және храммұнара идеясын біршама тұмшалағандай болады.<br /> <br /> Сірә, VI ғасырдың соңы болса керек, бұдан кейініректе салынған<br /> Айхоледегі Дурга храмы басқаша<br /> кейіпке ие. Мұнда ертедегі чайтьялардағы будда сәулетінен белгілі негізгі жоба-жоспардың апсидальдық формасы байқалады. Бұл<br /> ретте ол индуистік храм үшін кейбір өзгерістерімен пайдаланылған.<br /> Апсидадағы целла құрылыстың<br /> сыртқы нұсқасында мұнара бейнелі<br /> шағын қондырғы ретінде көтеріліп тұратындығымен ерекшеленеді.<br /> Алайда, мұнара формасы біз [[Үндістан]]ның оңтүстігінде байқаған пирамида бейнелі емес, одан көп кейініректегі солтүстік храмдарына<br /> тән шикхараға ұқсас келеді. Жеке<br /> бөліктері ғана сақталған бұл мұнарада жоғары қарай тарыла түсетін көлденең сатылардың көптеген тік бөліктері ерекше көзге<br /> туседі, сыртқы бөлік бағандар ұстап тұрған оқтай түзу, жан-жағы<br /> ашық верандаға ұқсайды. Тарыла<br /> түскен жағында храм білігінің жалғасы ретіндегі, орталық нефке апаратын, бағандар ұстап тұрған, ұзынша келген шаршы вестибюль бар.<br /> Оны сыртқы қабырғаларға қосымша<br /> веранда қоршаған. Бұл вестибюльдің<br /> екі жағында да сатысы бар. Ұялар<br /> бағандары мен веранданы ұстап<br /> тұрған бағандар бедерлі суреттермен<br /> әшекейленген.<br /> <br /> Айхоледегі бұлардан көп кейінгі<br /> храмдарда, мәселен, Хуччхималлигуди храмында апсида да, ашық<br /> веранда да жоқ. Алайда, олар басқа жағынан, ең алдымен, целла үстіндегі айқын бейнелі мұнарасымен<br /> жоғарыда сипатталған храмдарға<br /> ұқсас.&lt;ref&gt; Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері.— Алматы: Өнер, 1990. ISBN 5-89840-221-7 &lt;/ref&gt;<br />  <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br />  <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Мәдениет]]<br /> [[Санат:Тарих]]<br /> [[Санат:Өнер]]</div>

ArystanbekBot