Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:01:57Z

1 түзету

06:57, 2015 ж. қарашаның 3 кезіндегі Салиха деген

2015-11-03T06:57:04Z

Жаңа бет

[[Сурет:Granite gran violet.jpg|thumb|Гранит.]]
'''Гранит'''<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref> – [[Жер қыртысы]]нда ең көп тараған кристалдық [[магма]]лық тау жынысы,толық кристаллы, жаппай түйірлі, немесе сеппелі, қышқыл құрамды (SiO<sub>2</sub> > 65%) интрузиялық таужыныстардың жиынтық атауы. Гранит [[кварц]]тан, [[калий]]лі дала шпаттарынан (ортоклаз, микроклин), қышқыл плагиоклаздардан, слюдадан ([[биотит]], мусковит) тұрады. Түсі ашық, көбінесе қызғылт сұр, қызыл, кейде жасыл, сұр; менш. салм. 2,5 – 2,7 г/см<sup>3</sup>.
*Граниттің құрылымы ''орта, ірі түйірлі, порфирлі''.
*Граниттердің [[лейкогранит]], [[аляскит]], [[плагиогранит]], [[сілтілік гранит]], [[рапакиви]] сияқты түрлері бар. Гранит [[архей]]ден бастап [[кайнозой]]ға дейінгі шөгінділерде түрлі пішінді [[массивтер]], [[батолит]], [[шток]], [[лакколит]], [[желі]], [[дайка]], түрінде кездеседі. Граниттердің пневматолиттік-гидротермальдық, гидротермальдық өзгерістеріне ''мусковиттену, турмалиндену, альбиттену грейзендену, хлориттену'' процестері жатады.
*[[Сарыарқа]] мен [[Алтай]]дың көптеген металл кендері Граниттердегі осы процестердің нәтижесінде түзілген. Граниттер құрылыс материалы ретінде кеңінен қолданылады. Олардан қаптау плиталары, ірі құрылыстардың іргетасы, ескерткіштер жасалады. Сондай-ақ Граниттерде алтынның, [[күміс]]тің, [[вольфрам]]ның, молибденнің, [[Радиоактивтілік|радиоактивті]] элементтердің,тағы басқа кен орындары кездеседі. Қазақстанда Гранит өндірілетін [[Талғар]], Күрті ([[Алматы облысы]]), [[Спасск гранодиорит кен орны|Спасск]], Жарық, Дария ([[Қарағанды облысы]]), Гранитогорск (Жамбыл облысы), Лосевка ([[Ақмола облысы]]), [[Аягөз]] ([[Шығыс Қазақстан облысы]]),тағы басқа кен орындары бар.
==Mинералдық құрамы==
Граниттердің минералдық құрамы негізінен алғанда кварц пен дала шпаттарынан және түсті минералдардың ([[биотит]], мусковит, [[мүйіз]] алдамшы, сирегірек пироксен) азын-аулақ мөлшерінен тұрады. Граниттердің түрлері көп.Олар дала шпаттарының құрамы мен олардың бір-біріне мөлшерлік қатынастарына орай және түсті минералдардың қандай түрі жетекші рөл атқаратындығына орай жүйеленеді.
*Бірінші жүйелеу қағидасына сәйкес дараланған граниттер түрлері:
**байырғы немесе әкті-сілтілі граниттер (калийлі дала шпаты 30-40%, қышқыл плагиоклаздар 10-20%, кварц 25-30%);
**адамелиттер (калийлі дала шпатгары мен плагиоклаздар мөлшері бір-бірімен шамалас);
**плагиограниттер немесе плагиоклазды граниттер (тек қана плагиоклаздардан, кварцтан және түсті минералдардан тұрады, яғни бұлардың құрамында калийлі дала шпаттары мүлдем болмайды немесе өте мардымсыз мөлшерде кездеседі);
**сілтілі граниттер (сілтілі дала шпаггарын және сілтілі пироксендер мен амфиболдарды кіріктіреді).
Өз құрамындағы әр түрлі түсті минералдардың жетекші рөліне қарай биотитгі, қосслюдалы, мүйізалдамшылы, рибекитгі, эгиринді және тағы басқа граниттер түрін даралауға болады. Гранит құрамында түсті минерал мүлдем болмағанда немесе олар өте аз мөлшерде үшырасқан жағдайда (5%-
дан аз) олар аляскитгер деп аталады

==Дереккөздер==
<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Магмалық тау жыныстары]]

{{Geology-stub}}

← Ескі түзетулер	18:01, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Гранит - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

06:57, 2015 ж. қарашаның 3 кезіндегі Салиха деген