https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%81 2026-04-19T03:30:48Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%81&diff=50493&oldid=prev 2025-04-25T18:26:42Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%81&diff=50492&oldid=prev 2014-06-06T07:15:46Z

<p>clean up, replaced: сөздігі/ → сөздігі /, - Алматы: → — Алматы:, &quot;Сөздік-Словарь&quot; → «Сөздік-Словарь» (2), 2009. ISBN → 2009 жыл. ISBN using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[file:Hypothalamus.png|thumb|200px|right]]<br /> ==Гипоталамус==<br /> '''Гипоталамус'''&lt;ref&gt;Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6&lt;/ref&gt; ({{lang-el|''hypo''}}— төмен, астында, қалыптан төмен; ''thalamos'' - камера, бөлім) - көру төмпегінің (таламустың) төменгі жағында, көру жүйкелерінің қиылысы мен үлкен [[ми]] аяқшаларының аралығында орналасқан аралық мидың бөлігі. Ол үшінші ми қарыншасының түбі мен қабырғасын құруға қатысады.<br /> <br /> ''Гипоталамус'' - сұр төмпектен (tober cinereum), ''гипофизден'' - ''hypophysis'' — (эндокринді без) және емізікше денеден (''corpus mamillare'') тұрады. Гипоталамустың сыртқы беті ақзаттан (өткізгіш жолдар), ішкі беті — қыртысасты [[Вегетативтік|вегетативті]] ядроларды (тыныс алу, қан және лимфаайналым, дене қызуы, жыныстық қызметтер т.б.) түзетін сұрзаттан құралған.<br /> <br /> Гипоталамустың вегетативтік орталықтары — организмдегі [[Қан қысымы|қан]] қысымын, дене қызуын, май-су алмасуын, [[Эндокринология|эндокринді]] бездер жұмыстарын реттеуге қатысатын мультиполярлы нейроциттер ядроларынан тұрады.<br /> <br /> ==Гипоталамус ядролары== <br /> Гипоталамус ядролары(гипоталамические ядра) — мультиполярлы нейроциттерден құралған, гипоталамуста орналасқан сұрзаттық орталықтар, яғни ядролар.<br /> <br /> Гипоталамустың сүрзаттық орталықтары алдыңғы, ортаңғы және артқы бөлімдерге бөлінеді. <br /> Аталған ядролар нейроциттері биологиялық тұрғыдан тым белсенді және жүйке жүйесі медиаторларымен салыстырғанда, алыстан және ұзақ уақыт әсер етуге бейімделген [[нейрогормондар]] бөледі. Гипоталамустың алдыңғы бөлімі — ''нейросекрет'' бөлетін ірі мультиполярлы нейроциттер құрайтын жұп супраоптикалық және паравентрикулалық ядролардан тұрады.<br /> <br /> Ядролар нейроциттерінің эндоплазмалық торында [[протеин]]ді (нонапептидтер) нейрогормондар түзіледі. Оларға [[вазопрессин]] және [[окситоцин]] [[гормондар]]ы жатады.<br /> <br /> Окситоцин мен вазопрессин гормондарының қызметі [[парасимпатикалық жүйке]] жүйесінің қызметіне сәйкес келеді, яғни бұлар мүшелер құрамындағы бірыңғай салалы ет ұлпасы қабықтары мен қабаттарына әсер етеді. Сондықтан, гипоталамустың алдыңғы ядролары нейроциттерін — холинергиялық нейроциттерге жатқызады.<br /> <br /> Вазопрессин мен окситоцин гормондары нейросекреторлы нейроциттер аксондары бойымен жылжи ағып, медиальды дөңес пен [[гипофиз]] аяқшасы арқылы гипофиздің артқы нейрогипофиз бөлігіне өтіп, қан капиллярлары қабырғасымен <br /> жанаса орналасқан ұсақ денешіктер (''Херринг денешігі'') түрінде аяқталады. Гормондар кейіннен организмге керекті мөлшерде соңғы денешіктерден [[қан]]ға өтеді.<br /> <br /> Гипоталамустың ортаңғы және артқы бөлімдеріндегі ішкі- негіздік (''медиобазальдық'') және ''төмпектік'' (туберальды) ядролары, қызметі [[симпатикалық жүйке]] жүйесіне сәйкес келетін ұсақ мультиполярлы нейроциттерден құралған. Сондықтан, бұл ядроларды — адренергиялық нейроциттерге жатқызады. Аталған нейроциттер гипофиздің безді бөлігі — аденогипофиздің гормондар түзу процесін реттеп отыратын, қарапайым молекулалы олигопептидті аденогипофизотропты гормондар бөледі.<br /> <br /> Бұлар өз кезегінде гипофиз аденогипофизінің гормондар бөлу қызметін күшейтетін — либериндерге (күшейткіш гормондар) және керісінше, аталған қызметті баяулататын — [[статин]]дерге (баяулатқыш гормондар) бөлінеді. Гипоталамустың гормондар бөлу қызметін мидың жоғары бөлімдері бөлетін нейроаминдер ([[дофамин]], [[адреналин|норадреналин]], [[серотонин]], [[ацетилхолин]]) мен гормондар (эндорфиндер, энкефалиндер) реттеп отырады.<br /> [[file:Hypothalamus image.png|thumb|left|Hypothalamus image.png|200px]]<br /> ==Гипоталамус-гипофиз жолы==<br /> '''Гипоталамус-гипофиз жолы''' (гипоталамо-гипофизарный тракт); (грек, ''hypothalamus'' және ''hypophysis'', лат. ''tractus'' — жол) - гипоталамустың супраоптикалық және паравентрикулалық ядроларынан басталып, медиальды дөңес пен гипофиз аяқшасы арқылы гипофиздің артқы бөлігі — нейрогипофизге өтіп, қан [[Капиллярлық су|капиллярлары]] қабырғасымен жанаса орналасқан ұсақ денешіктер түрінде аяқталатын эфферентті жүйке талшықтарының будалары.<br /> <br /> ''Гипоталамус-гипофиз'' жолының аксондары арқылы гипоталамустың супраоптикалық және паравентрикулалық ядроларында түзілетін [[окситоцин]] және [[вазопрессин]] гормондары гипофиздің нейрогипофизіне өтіп, қан капиллярлары қабырғасымен жанаса орналасқан ұсақ денешіктерде (Херринг денешігінде) жинақталады. Аталған гормондар кейіннен организмге керекті мөлшерде Херринг денешіктерінен қанға өтеді.&lt;ref&gt;Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Биоморфология]]<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Морфология]]</div>

ArystanbekBot