Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:40:35Z

1 түзету

Sagzhan: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

2023-10-12T03:04:45Z

‎Кіріспе бөлімін өңдеді

Жаңа бет

{{Ауру
|Name = Гипергликемия
|Image =
|Caption =
|DiseasesDB =
|ICD10 = {{ICD10|R|73.9}}
|ICD9 = {{ICD9|790.6}}
|ICDO =
|OMIM =
|MedlinePlus =
|eMedicineSubj =
|eMedicineTopic =
|MeshID =
}}
'''Гипергликемия''' ({{lang-grc|ὑπερ}}-артық, үстінде; {{lang-grc2|γλυκύς}}- [[тәтті]]; {{lang-grc2|αἷμα}}-[[қан]])<ref>см. υπερ, γλυκύς, αἷμα в [http://gurin.tomsknet.ru/alphaonline.html «Древнегреческо-русском словаре»], Дворецкий И. Х., Соболевский, Сергей Иванович редакциясы астында, 1958 жылы жазылған</ref> — [[глюкоза|глюкозаның]] [[қан плазмасы|қан плазмасында]] нормасынан артық мөлшерін көрсететін клиникалық белгілердің бірі (120 мг% -дан жоғары).<ref> Большая Медицинская Энциклопедия (БМЭ), под редакцией Петровского Б.В., 3-е издание; 1936 жылы; ISBN 978-5-699-64173-4</ref> Глюкозаның қандағы мөлшерін екі өлшем бірліктері арқылы анықтайды: Батыс Еуропада, АҚШ-та децилитрден миллиграм (мг/дц), ал ТМД-ға кіретін елдерде литрден миллимоль (ммоль/л).

== Ауырлық дәрежелері ==
* Жеңіл гипергликемия — 6,7—8,2 ммоль/л;
* Орташа ауырлықты гипергликемия — 8,3—11,0 ммоль/л;
* 16,5 ммоль/л көрсеткішінен жоғары жағдайда прекома басталады;
* 33,3 ммоль/л көрсеткішінен жоғары жағдайында гиперосмолярлы кома орын алады.
[[Көмірсулар алмасуы|Көмірсу алмасуында]] ұзақ уақыт аралығында ауытқулар болған адамдарда көрсеткіштер сәл өзгеше болуы мүмкін.<ref>Ефимов А. С., Скробонская Н. А. Клиническая диабетология — 1-е изд. — К.: Здоровья, 1998. — С. 273—277. — ISBN 5-311-00917-9.</ref>

== Белгілер ==
Гипергликемия дәрежесі [[метаболизм|метаболизмдік]] себепке байланысты өзгеруі мүмкін, мысалы, [[глюкоза|глюкозаға]] төзімділіктің бұзылуы және бұл ем қолданылатын жағдайға да байланысты болуы мүмкін. Уақытша гипергликемия көбінесе қатерсіз және симптомсыз жүреді. Қанда [[глюкоза|глюкозаның]] деңгейі әдеттегіден едәуір жоғарылап, патологиялық және функционалдық өзгерістерге әкелуінің мүмкіндіктері аз. Осы асимптоматикалық кезеңде [[көмірсулар алмасуы|көмірсулар алмасуының]] ауытқуы орын алуы мүмкін, оны [[Қан плазмасы|плазмадағы]] [[глюкоза|глюкозаны]] өлшеу арқылы тексеруге болады. Созылмалы гипергликемия бірнеше жылдар ішінде бүйрек зақымдануы, неврологиялық зақымдану, жүрек-қан тамырлары зақымдануы, торлы қабықшаның зақымдалуы немесе аяқтар мен аяқтардың зақымдалуын қоса алғанда өте күрделі асқынуларды тудыруы мүмкін. [[Диабет|Диабеттік]] нейропатия ұзақ мерзімді гипергликемияның нәтижесі болуы мүмкін. Созылмалы гипергликемия нәтижесінде өсудің және белгілі бір инфекцияға қарсылық көрсету қабілеті нашарлауы мүмкін.<ref> Американдық диабетикалық ассоциация (2014)[https://care.diabetesjournals.org/content/37/Supplement_1/S81 қант диабетінің диагностикасы мен классификациясы] PMID 24357215</ref>

Төменде келтірілген белгілер жедел немесе созылмалы гипергликемиямен байланысты болуы мүмкін, алғашқы үшеуі классикалық гипергликемиялық триадаға жатады:
* {{iw|Полифагия||en|Polyphagia }} - жиі айқын аштық сезімі
* {{iw|Полидипсия||ru|Полидипсия}} - жиі шөлдеу, әсіресе шамадан тыс шөлдеу
* {{iw|Полиурия||ru|Полиурия}} - зәр шығару көлемінің жоғарылауы (жиіліктің жоғарылауы емес, дегенмен бұл жиі кездеседі)
* Ауыз құрғақтығы
* Бұлыңғыр көру
* [[Салмақсыздық|Салмақ жоғалту]]
* [[Шаршау]]
* Мазасыздық
* Жаралардың нашар емделуі (кесу, сызаттар және т. б.)
* Тері қышынуы, құрғақ болуы
* Қолдың және аяқтың салқындығы;
* Эректильді дисфункция
* [[Жүрек аритмиялары|Жүрек аритмиясы]]
* [[Кома]]
* [[диарея]] және іш қату сияқты ас қорыту жүйесінің бөлігіндегі үзіліссіз ауытқулар

Жиі [[аштық]] сезімі басқа белгілер байқалмаған жағдайда, [[қан|қандағы]] [[қант|қанттың]] тым төмен екенін көрсетуі мүмкін. Бұл [[қант диабеті|қант диабетімен]] ауыратын адамдар жейтін тамақтың мөлшері үшін [[гипогликемия|гипогликемиялық]] препараттарды немесе [[инсулин|инсулинді]] тым көп қабылдаған кезде пайда болуы мүмкін. Нәтижесінде [[қан|қандағы]] [[қант|қанттың]] [[норма|нормадан]] төмендеуі аштық реакциясын тудырады.

== Этиологиясы ==
Гипергликемия себептеріне жатқызуға болады: [[қант диабеті]], әртүрлі (диабеттік емес) эндокриндік бұзылулар ([[инсулин|инсулинге]] резистенттілік және [[Қалқанша без|қалқанша безінің]], [[Бүйрекүсті безі|бүйрекүсті безінің]], [[ұйқы безі|ұйқы безінің]] және [[гипофиз|гипофиздің]] аурулары), [[сепсис]] және кейбір инфекциялар, интракраниальды аурулар (мысалы, [[энцефалит]], ми ісіктері (әсіресе гипофизге жақын), миға қан кетуі және [[менингит]]) (жиі еленбейді), құрысулар, терминалды аурудың соңғы сатысы, ұзақ/ауыр операциялар, шамадан тыс тамақтану, қатты [[күйзеліс]], генетикалық фактор және физикалық жарақат.<ref>{{cite journal|vauthors=Duncan AE|year=2012|title=Hyperglycemia and Perioperative Glucose Management|journal=Current Pharmaceutical Design|volume=18|issue=38|pages=6195–6203|https://www.eurekaselect.com/104266/article}}</ref>

=== Қант диабеті ===
Ол [[қант диабеті]] гипергликемияның ең таралған себебі болып табылады және [[глюкоза|глюкозаның]] [[инсулин]] арқылы [[Жасуша|жасушаларға]] жеткізілмей, [[қан плазмасы|қан плазмасында]] қалуы арқылы сипатталады. <ref>{{cite web | title = Hyperglycemia in diabetes | publisher = Mayo Clinic | url = https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyperglycemia/symptoms-causes/syc-20373631 | access-date = 22 Sep 2020}}</ref>

Қант диабетінің 1-типі кезінде қан плазмасында глюкоза деңгейін реттеп, оның [[Жасуша мембранасы|жасуша мембраналарына]] енуін [[Катализ|катализдейтін]] [[инсулин]] гормонының [[ұйқы безі|ұйқы безінде]] [[Синтез|синтезі]] мен [[секреция|секрециясының]] жетіспеушілігінен мөлшері азаяды немесе өндірілуі мүлдем тоқтатылады. Бұл- гипергликемияның айқын көрінісі: [[ұйқы безі|ұйқы безіндегі]] айтарлықтай [[бета жасушалар|бета жасушаларының]] 80% -нан астамы қайтыс болған уақытта өтеді.<ref>Хирургическое лечение сосудистых осложнений сахарного диабета / Шраер Т.И., Сергеев В.Н., Розина Н.С., Путинцев А.М., Луценко В.А. // ACTA BIOMEDICA SCIENTIFICA. - 2005. - №3(41). - с. 65</ref>

2-типті қант диабеті кезінде тіндердің гормонға деген сезімталдығы бұзылады да, олар инсулинді «тануды» тоқтатады, [[инсулиндік резистенттілік]] басталып, осының нәтижесінде қант деңгейін нормада сақтайтындай инсулин өндірілмейді. Сондықтан, инсулин теріасты егілмесе, [[Жасуша|жасушалардың]] сезімталдығын көтеретін препараттар ішілмесе немесе қант диабетіндегі қажетті нұсқаулықтар орындалмаса, [[қант диабеті]] хроникалық гипергликемияның себебі болады.

=== Тамақтанудың бұзылуы ===
[[Тамақтану|Тамақтанудың]] бұзылуы нәтижесінде де асқынған гипергликемия пайда болуы мүмкін. Мысалы, жүйке булимиясына, психогендік артық тамақтануға шалдыққан тұлғалар аз уақыт арлығында үлкен мөлшерде тағам тұтынып, күрделі немесе қарапайым [[көмірсулар|көмірсуларға]] бай тағамдармен тамақтанып, жоғары [[калориялық|калориялы]] тағамды пайдаланудың және керісінше аз тамақтануың нәтижесінде қатты сезіміздік немесе арықтық пайда болады да, ол жасушалардың инсулин қабылдауын нашарлатады және [[авитаминоз|биотин-авитаминозына]] шалдықтырады.

=== Дәрі-дәрмектер ===
Сонымен қатар, ауру кезінде қолданылатын кейбір медикаменттер гипергликемияға себеп бола алады: β-блокаторлар, тиазидтік диуретиктер, кортикостероидтер, ниацин, фентамидин, протеаз ингибиторлары, L-аспарагиназа <ref>{{cite journal |vauthors=Cetin M, Yetgin S, Kara A, etal |title=Hyperglycemia, ketoacidosis and other complications of L-asparaginase in children with acute lymphoblastic leukemia |journal=J Med |volume=25 |issue=3–4 |pages=219–29 |year=1994 |pmid=7996065}}</ref> және кейбір антидепрессанттар<ref>https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/194307</ref> гипергликемияға шалдықтыруы мүмкін. Амфетаминдер сияқты стимуляторларды жедел қабылдау әдетте гипергликемияны тудырады; алайда созылмалы қабылдау [[гипогликемия|гипогликемияны]] тудырады. Зипрекса (Оланзапин) және Цимбалта (Дулоксетин) сияқты жаңа психиатриялық дәрі-дәрмектер де айтарлықтай гипергликемияны тудыруы мүмкін.

Тиазидтер 2 типті қант диабетін емдеу үшін қолданылады, бірақ сонымен қатар ауыр гипергликемия тудырады.<ref> Американдық диабетикалық ассоциация (2014)[https://care.diabetesjournals.org/content/37/Supplement_1/S81 қант диабетінің диагностикасы мен классификациясы] PMID 24357215</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Тағы Қараңыз==
*[[Гипогликемия]]
*[[Гипергликемиялық кома]]

==Сыртқы сілтемелер==
*[https://meduniver.com/Medical/Ginecologia/mesiachnie_i_saxarnii_diabet.html MedUniver]

[[Санат:Диабетология]]
[[Санат:Қант диабеті]]
[[Санат:Метаболикалық аурулар]]

← Ескі түзетулер	06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Гипергликемия - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Sagzhan: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */