https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%82Гидраргиллит - Түзету тарихы2026-04-18T15:12:01ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%82&diff=14779&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T17:55:46Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%82&diff=14778&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы" → Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы using AWB2014-05-09T09:49:41Z<p>clean up, replaced: Геология— Алматы: "Мектеп" баспасы" → Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Гидраргиллит''', ''гиббсит'' – оксидтер класындағы [[минерал]], [[алюминий гидроксид]]і. Химиялық формуласы: Al(OH)<sub>3</sub>. Моноклиндік сингонияда кристалданады. [[Агрегат]]тары сәулеше тарамдалған [[жапырақ]], шар пішінді [[минерал]]дық түзілімдер (конкрециялар) болып қалыптасады, көбіне ұсақ қабыршақты немесе жабық кристалды масса түзеді. Түсі ақ, сұрғылт, жасыл қызғылт, мөлдір; қаттлығы 2,5 – 3,5, менш. салм. 2,35 г/см3. Гидраргиллит [[алюминий]]ге бай жыныстардың үгілуінен түзіледі. Диаспор, бемит минералдарымен бірге [[боксит]] [[кен]]дерінде([[Торғай]], т.б.) кездеседі. Гидраргиллиттен алюминий өндіріледі.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref><br />
<br />
Формуласы - А1(ОН)<sub>3</sub> . Минералдың аты грекше екі<br />
сөздің түбірінен құралған: гидро — су, аргиллос — ак саз.<br />
Химиялық құрамы: А1<sub>2</sub> О<sub>3</sub> 65,4%, Н<sub>2</sub> О 34,6%. Басқаша айтқанда алюминийдің сулы тотығы. Қоспалары: Ғе<sub>2</sub> О<sub>3</sub> , Ga<sub>2</sub>О<sub>3</sub> .<br />
<br />
Гидраргиллиттің суы кемдеу болса, мысалы А1(ОН)<sub>2</sub> —ол боксит, ал онан да кем болса, мысалы А1(ОН)—ол диаспор<br />
деп аталады. Кейінгі сипаттауларда осы минералдардың орташа<br />
қасиеттерін келтіреміз. Химиялық құрамы өзгермслі болғандықтан бокситті тау жынысы қатарына да қосады. Олай болса<br />
көбінесе бір тектес келетін гидраргиллит минерал болып табылады.<br />
<br />
Қаттылығы 2,5—3,5, [[Меншікті салмақ|меншікті салмағы]] 2,35. Түсі ақ , сұр, кейде қызғылт (кірпіш тәрізді — боксит). Жымдалдығы бір бағытында жақсы (001) білінеді.<br />
<br />
[[Сингония]]сы моноклиндік немесе аморфтық . Кристалы призма түрінде; құрылысы қабатты. Көпшілігінде уақ [[дисперсия]] структурасы болады.<br />
<br />
Агрегаттық бейнесі саз, яшма тәрізді, бірақ саз сияқты емес,<br />
құрғақ, қатты тиеді. Бейнесі оолиттік, топырақ тәрізді, темірдің<br />
азды-көпті сулы тотықтарымен қатты, [[кремнезем]]ді болып<br />
цементтелінеді, кейде уақ және ірі оолитті құрылыста<br />
болады.<br />
<br />
Оптикалық оңқай, Ng = 1,587, Nm =1,566, Np = 1,566, 2v — кішкене.<br />
<br />
'''Жаратылысы'''. Гидраргиллит алюминий бар тау жыныстарының еріп, жайылуынан, [[топырақ]], [[лимонит]] сияқты пайда болады.<br />
Ондай болу үшін суында органикалық [[қышқылдар]] көп, [[сілті]]лі<br />
жағдайда климаты ылғалды, жылы (тропикалық немесе субтропикалык) арнаулы орындар болу керек. Тек кейбір жағдайларда ғана өте төмен температуралы гидротермалық гидраргиллит аздап кездеседі.<br />
<br />
'''Қолданылуы'''. Гидраргиллит [[алюминий]] қорытып алу үшін<br />
қолданылады. Алюминий химиялық жағынан төзімді, жеңіл<br />
металл. Ол самолет, ыдыс-аяқ , кеме жасауға т. б. пайданылады.<br />
Кені Ленинград облысында (Тихвин), Солтүстік Уралдың<br />
шығысында (Қызылбөрік), Орта Уралда (Черемухинск т. б.),.<br />
Орталық Қазақстанда (Қостанай, Целиноград, Павлодар облыстары) кездеседі.<br />
[[Боксит]] кендері көи елдерде бар.ref> Кристаллография, минералогия, петрография. Бұл кітап Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогты институтының, география факультетінде оқылған лекциялардың негізінде жазылды, 1990. ISBN 2—9—3 254—69</ref><br />
<br />
== Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Табиғат]]<br />
[[Санат:Геология]]<br />
[[Санат:География]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Минералогия]]</div>ArystanbekBot