https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BCВандализм - Түзету тарихы2026-04-18T13:19:38ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC&diff=52295&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:55:04Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC&diff=52294&oldid=prevAlphy Haydar: уикилендіру2015-02-28T08:51:34Z<p>уикилендіру</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Sylvestre Le Sac de Rome 1890.jpg|thumb|right|200px|Вандалдардың [[Рим]] қаласын тонауы мен бүлдіруі]]<br />
'''Вандализм''' ( лат. Vandalism) — мәдени-тарихи ескерткіштерді, басқа да рухани мәдениет құндылықтарды, қоғамдық орындардағы мүліктерді аяусыз, қасақана жою, қиратып бүлдіру, тып-типыл тонау әрекеті. Әдетте ол жабайылық пен зұлымдықтың шектен шыққан бір түрі есептеледі.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref><br />
<br />
Вандализм сөзі 445 жылы [[Рим]] қаласын басып алып, мәдениет туындыларын қиратқан және тонаған ежелгі [[герман]] тайпасы Вандалдардың （vandalі） атынан шыққан. Әрине, Вандалдар тарихтағы ең бұзғыншы халық болды деу қиын, одан неше есе өткен тарихи мұраларды қиратып-тонау оқиғалыры тарихта көп кездеседі. Бірақ, Британия ақыны Джон Драйден Вандалдар туралы: "[[Гот]]тар, [[Вандал]]дар, солтүстіктің дөрекі жабайылары барлық бағалы [[мұра]]ларды қиратып бітті" - деп жазып қалтырған екен. Бұл сөз бағалы тарихи мұраларды бұзып шағушыларды айыптауға мысал ретінде қолданылған.<br />
<br />
Вандализм [[термин]]і алғаш рет [[француз революциясы]] кезінде, 1794 жылы қаңтарда Анри Грегуар （Henri Grégoire）Blois жеріндегі Конституциялық епископқа （constitutional bishop) есеп бергенде Вандализм сөзін тұңғыш рет қолданып, республикашылдар армиясының қылмыстарын айыптаған.<br />
[[Сурет:Grabvandalismus.jpg|thumb|left|200px|Қабірлерді қирату]]<br />
Вандализм әдетте “[[агрессия]]” (“саяси күш қолдану, әскери шабуыл жасау”) деген ұғыммен тығыз байланысты. Әлеум.-[[экономика]]лық тегі мен хал-ахуалына, [[дін]]и нанымына орай белгілі бір топты қуғындап, [[геноцид]]ке ұшыратуға, мекенінен көшіріп жіберуге қатысы бар мемл. және қоғамдық негіздегі құрылымдардың іс-әрекеттері, көбінесе, В-ге ұласып жатады. Оның себеп-ауаны әр қилы болады. Мәселен, Вандализм әрекеті формалды лидерлердің бұйрығымен, топтың, тобырдың қаскөйлігімен, [[саяси]], [[ұлт]]тық не [[дін]]и әуейіліктен туындаған әлдеқандай мақсат-мұратты көздегендіктен, сондай-ақ, ашу-ыза ырқымен, өш алу пиғылымен жасалуы мүмкін.<br />
<br />
Қазіргі кезде Вандализм сипатындағы қылмыстар көбейіп отырғаны байқалады. Осыған орай ҚР [[Қылмыстық кодекс]]іне арнайы бап енгізіліп, қаскөйлік әрекет жасаушыларды жазалау шаралары көзделген.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Саясат]]<br />
[[Санат:Қоғам]]<br />
[[Санат:Әлеуметтану]]</div>Alphy Haydar