Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:37:28Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Өңірлер

2016-04-02T21:32:13Z

Жаңа бет

{{Taxobox
| image = Berberis darwinii shoot.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = ''Berberis darwinii'' shoot with flowers
| image2 = Berberis thunb frt.jpg
| image2_width = 240px
| image2_caption = ''Berberis thunbergii'' shoot with fruit
| regnum = [[Өсімдіктер]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Ranunculales]]
| familia = [[Berberidaceae]]
| genus = '''''Berberis'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| subdivision_ranks = Species
| subdivision =
About 450-500; see text
}}
== Өсімдік туралы ==
Бөріқарақат – биіктігі екі жарым метрге дейін жететін, Қазақстанның таулы аймақтарында табиғи түрде кездесетін, жапырағы және жемісі әдемі бұталы [[өсімдік]]тің бірі. Мәңгі жасыл өсімдіктер қатарына жататын түрлері де бар. Табиғатта 400-ден аса түрі кездеседі. Мәңгіжасыл түрлері: жасыл жапырақты, қызылқоңыр [[жапырақ]]ты және мол жемісті, ұсақ жапырақты болады. Ал, биіктігіне қарай бөріқарақат он шақты топқа бөлінеді. Олардың арасында биіктігі 30 см болатын және 3 метрден асатын үлкен бұталыларын да кездестіруге болады. Көгалдандыруда бөріқарақатты жапырағының және жемісінің әдемілігі үшін отырғызады. Жапырағы әдемі түрлерін гүлзар, рокарий және жасыл шарбақ ретінде өсіреді. Бұтағын кесіп шар, төртбұрыш, цилиндр пішінінде де өсіруге болады. Бірақ ботаника бағы үшін бөріқарақатты қырқып, пішіндеп өсірудің қажеті жоқ. Еркін өскен бөріқарақаттың бір бұтағының ұзындығы 3 метрге дейін жетеді.
Қазақстан жерінде өсетін бөріқарақаттың жапырағы сопақ, ұсақ, қызыл және жасыл түсті болып келеді. Сабағы тікенді. Қазақстанның Алтынемел және Шарын қорықтарында Қызыл кітапқа енген Іле бөріқарақаты өседі. Мамыр, маусым айларында гүлдейді, жаздан күзге дейін жапырақтары әдемі қызыл түске еніп, қыс кезінде қып-қызыл жеміс береді. Жемісінен тосап, кондитерлік тағамдар дайындайды. Ал, жіңішке жапырақты бөріқарақат жұпар иісімен бағаланады.

== Күтімі ==
[[Топырақ]] талғамайды, ашық күн астында немесе алакөлеңкеде өсе береді. [[Қыс]] кезінде жидегі сақталады. Ерте көктемде артық және қураған бұталарын қырқып-реттеу керек.

== Көбейтілуі ==
[[Жаз]] айларында қалемшесімен және күз бен көктем мезгілдерінде түбін бөлу арқылы көбейтіледі. Жидегі мен жапырағының әдемілігі жақсы көрінуі үшін бөріқарақатты жеке еккен жөн.

== Бөріқарақат туралы тақпақ ==

Өседі тауда, беткейде,

Гүлдейді ерте көктемде.

Еніпті «Қызыл кітапқа»,

Азайып саны кеткен бе?

'''Бөріқарақат''', зерек (Berberіs) — [[бөріқарақат тұқымдасы]]на жататын көп жылдық тікенді бұта. [[Қазақстан]]дағы 9 түрі [[Жетісу]] ([[Жоңғар]]), [[Іле Алатауы|Іле Алатауларында]], [[Алтай]]да, [[Тарбағатай]] тауларында, [[Зайсан]]да, [[Қарқаралы]]да, тау беткейлері мен тасты шатқалдарда, тау өзендерінің жағалауында өседі. Оның ішінде Қарқаралы бөріқарақаты мен [[Іле]] бөріқарақаты Қазақстанның “[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]” енгізілген. Ең жиі кездесетін түрі — кәдімгі Бөріқарақат (heteropoda). Оның биіктігі 2 м-дей. Жапырақтары ірі, ұзындығы 7,5 см, ені 4 см-дей, спираль тәрізді бұралып өседі. Гүлдері ұсақ, ашық сары түсті, әрі хош иісті, шашақты гүлшоғырына топталған. [[Мамыр]] — [[маусым]] айларында гүлдеп, [[қыркүйек]] — [[қазан]]да жемісі піседі. Жемісі — көп тұқымды жидек. Бөріқарақат — бал-шырынды [[өсімдік]], жемісі тағам және шарап өндірісінде қолданылады. [[Тамыр]]ынан сары [[бояу]] алынады. Оның жемісі, жапырақтары және қабығы емдік мақсатқа пайдаланылады.

== Галерея ==
<gallery>
Image:Berberis gagnepainii thorn.jpg|''Berberis gagnepainii'' three-spined thorn (modified long shoot leaf) with leafy short shoot. Each thorn is 20 mm long.
Image:Berberis verruculosa leaves.jpg|''Berberis verruculosa'' upper side of shoot above, lower side below.
Image:Berberis gagnepainii flowers.jpg|''Berberis gagnepainii'' flower detail (flowers 7 mm diameter).
Image:Berberis gagnepainii fruit.jpg|''Berberis gagnepainii'' fruit.
Image:Berberis-thunbergii.JPG|''Berberis thunbergii'' shrub.
Image:Berberis-aggregata.JPG|''Berberis aggregata'' fruits.
Image:Berberis-vulgaris-flowers.jpg
Image:BerberisAculeata.jpg|''Berberis aristata'' from the Himalayas
Image:Berberis_harrisoniana_005.jpg|''Berberis harrisoniana'', from southwestern Arizona
</gallery><ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>

== Сілтемелер ==
* [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт]

== Дереккөздер</span> ==
Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жидектер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Бөріқарақаттар]]

[[Санат:Жетісу]]

{{Stub}}

← Ескі түзетулер	19:37, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Бөріқарақат - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: Cat-a-lot: Аласталуда... Санат:Өңірлер