https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BDБөгетті бас тоған - Түзету тарихы2026-04-18T15:12:01ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD&diff=33299&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:08Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD&diff=33298&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using AWB2014-04-22T06:04:58Z<p>clean up, replaced: Пайдаланылған әдебиеттер → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Gordon Dam.jpg|thumb|alt=A.|200px| ''Гордон көлдің бөгеті''.]]<br />
<br />
'''Бөгетті бас тоған''' (''Водозабор плотинный'') — су алу [[гидротехника]]лық имараттары немесе су жібергіш инженерлік имараттар. Бөгетті бас тоған көп ретте арынның төменгі (''10 м-ге дейін'') мәнімен ерекшеленеді. Тасындылар ағындысының режімін реттеу тәсілі көп сатылы, тасынды түйіршіктерінің диаметрі ''b<sub>50</sub>''-ден артып кетсе, [[Бөгет]]ті бас тоған су торабының құрылымы көмегімен тұтылып қалуы тиіс. Егер тасынды диаметрі ''b<sub>50</sub>—b<sub>15</sub>'' аралығында болса, онда канал тасындысы тұтқыш құрылғы арқылы тұтылады. Әйтсе де тасынды ағындысының толық тазаруын "''тұндырғыш''" құрылғы атқарады. Бас каналдың ең жоғары су алу кезеңіндегі сумен қамтылуы су торабының ''НТД'' белгісімен таңбаланады. Өзендегі тасынды құрамының аздығы байқалған жағдайда [[Бөгет]]ті бас тоған имараты су торабының жинақы орналасуы мен құрылымдарын тандау, пайдалану талаптары мен нұсқаларды өзара салыстыру негізінде жүзеге асырылады. [[Өзен]] арнасын реттеу жұмысы жоғары және төменгі [[бъеф]]терде де жүргізіледі. Су торабының жоғары бъефінде су ағынының [[гидравлика]]лық құрылымын қалыптастыру үшін осы типтегі имараттарды жинақтау тәсілімен су торабын пайдаланудың қалыпты жағдайын қамтамасыз ету шаралары атқарылады. Су торабының жоғары және төменгі бъефіндегі арнаны реттеудің көрсеткішіне жататын арнаның тұрақталған ені (''В <sub>тұр.</sub>'') арна қолтықтарына су ағынының берілген құрама пішіні (конфигурациясы) арқылы бөлінбегенін білдіреді. Өзеннің барлық телімдері үшін тік сызықты тұрақталған арна енін мына формуламен аныктайды:<br />
<br />
''B<sub>тұр.</sub> = (O<sub>А</sub> * gН / [v]<sup>3</sup>)<sup>1/2</sup>;''<br />
<br />
мұндағы ''O<sub>А</sub>'' — арна құрауыш су өгімі, ''м<sup>3</sup>/сек''; ''Н'' — жоғары бъеф тереңдігі; ''[v]'' — өзгермелі шаю жылдамдығы, ''м<sup>3</sup>/сек''.<br />
<br />
Су торабының бас тоғаны құрылымдық белгісіне қарай: <br />
* ''қапталды'';<br />
* ''шептік'';<br />
* ''түптік'';<br />
* ''торлық'' деп аталатын негізгі типтерге бөлінеді.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – [[Алматы]], Мектеп, 2002.</ref><br />
<br />
==Тағы қараңыз==<br />
* [[Бөгет]];<br />
* [[Бөгет өзегі]];<br />
* [[Бөгет түрлері]];<br />
* [[Бөгет тісі]];<br />
* [[Бөгетсіз бас тоған]];<br />
* [[Бөгет қырының ені]];<br />
* [[Бөгет имараттары]];<br />
* [[Бөгеттік су электр станциясы]];<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Ғылым]]<br />
[[Санат:Су шаруашылығы]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot