https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2026-04-18T14:28:51Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=13805&oldid=prev 2025-04-25T17:55:40Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=13804&oldid=prev 2015-03-25T10:45:22Z

<p>Removing Link GA template (<a href="/index.php?title=D:Wikidata:Development_plan&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="D:Wikidata:Development plan (мұндай бет жоқ)">handled by wikidata</a>)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Maracaibo cumulonembo.jpg|thumb|Бұлт]]<br /> ==Анықтама==<br /> '''Бұлт''' — [[атмосфера]]да қалқыған өте ұсақ су буы тамшыларының және мұз [[кристалдар]]ының жиынтық жүйесі. Ол жер бетінен 2 — 18 км-ге дейінгі биіктікте атмосфераның төмен бөлігінде (тропосфера) құралады. Бұлттар ауа құрамындағы [[су]] буының қоюлануы нәтижесінде пайда болады. Бұлттарды құрайтын су түйіршіктерінің және [[мұз]] кристалдарының көлемі ұлғайып, олар бұлттардан бөлініп, атмосферадан [[жауын-шашын]] түрінде ([[жаңбыр]], [[қар]], [[ұлпа]], [[бұршақ]] т.б.) жер бетіне түседі. Бұлтты құрайтын тамшылар өте ұсақ, диаметрі бірнеше мкм-ден 200 мкм-ге дейін болады. Бұлттағы сұйық судың құрамы тым аз, Бұлт ауасының 1 м3-не шаққанда 1 г-ның бірнеше жүздік бөлігінен бірнеше г-ға дейін ғана жетеді. [[Бұлт]] ауа массасының ағыны әсерінен қозғалады (ауады). Олар биіктігіне қарай негізгі 4 түрге ажыратылады: жоғары ярустағы (қоңыржай ендіктерде 6 км-ден жоғарыда), ортаңғы ярустағы (6 км-ден 2 км-ге дейін), төменгі ярустағы (2 км-ден төмен) және вертикаль бағытта пайда болатын (асты төмен яруста, үсті жоғары немесе ортаңғы ярустарда) Бұлттар. Олар [[халықараралық классификация]]ға сәйкес шарбы ([[Сі]]), шарбы-будақты [[(Сс]]), шарбы-қабатты ([[Сs]]), биік будақты ([[Ас]]), биік қабатты ([[Аs]]), қабатты-жауынды ([[Ns]]), қабатты ([[St]]), қабатты-будақты ([[Nс]]), будақты ([[Сu]]), будақты-жауынды ([[Сb]]) болып бөлінеді. Бұлттардың шығу тегін сыртқы пішіні мен ішкі құрылым ерекшеліктері бойынша, сондай-ақ, мөлдірлік көрсеткіші бойынша анықтауға болады. Жоғарғы ярустың шекаралары полярлық ендіктерде 3 — 8 км, қоңыржай ендікте 5 — 13 км, тропикалық ендікте 6 — 18 км аралығында. [[Тропосфера]]да байқалатын әр түрлі текті Бұлттардан басқа 20 — 30 км және 70 — 80 км биіктікте маржан тәріздес және [[күміс]] тәріздес Бұлттар кездеседі. [[Маржан]] тәріздес Бұлттар сирек кездеседі және тек [[Солтүстік Еуропа]] мен [[Аляска]]да, күн көкжиектен бірнеше градус жоғары тұрған кезде ғана байқалады. Күміс тәріздес Бұлттар өте жұқа, жұлдыздардың жарығын да әлсіретпейді, олар [[мезосфера]]ның төменгі бөлігінде 75 — 90 км биіктікте 50 — 250 м/с жылдамдықпен ығысады. Мұндай Бұлттар [[жанартау]]лық немесе ғарыштық тозаңнан пайда болған деп болжанады.<br /> [[File:Cumulus mediocris.jpg|thumb|200px]]<br /> Бұлттардың төмендегідей негізгі типтері болады:<br /> # ''[[шарбы бұлттар]]'' — 10 км биіктікте кездеседі, жекелеген жұқа және сирек бұлттар, түрі ақ, шарбы немесе қауырсын тәріздес<br /> # ''[[будақ бұлттар]]'' — 1-2 км биіктікте пайда болады, негізі жайпақ горизонтальды және басы күмбездер не кертпештер тәрізді жеке қалың бұлттар<br /> # ''[[қатпарлы бұлттар]]'' — 1 км-ден аз биіктікте пайда болады, бір беткей бұлтты тұман құрады<br /> # найзағайлы немесе будақ-жаңбыр бұлттары — негізі 1-4 км және басы 3-тен 5 км-ге дейін биіктікте болады, тау немесе мұнара тәрізді оте қалық бұлт массалары<br /> # ''[[жаңбыр бұлттары]]'', немесе қарабұлт 2,5 км биіктікте, түрі — шеттері ыдыраған формасыз массалар тәрізді; олардан ұзақ ақ жауын немесе қар жауады. Осы негізгі бұлттар типтерінің арасында ауыспалы, қатпарлы-будақ, қазбауыр-қатпарлы бұлттар және тағы басқа түрлері бар.<br /> <br /> &lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы II том&lt;/ref&gt;<br /> &lt;ref name=&quot;source2&quot;&gt;* Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:География]]<br /> [[Санат:Табиғи құбылыстар]]</div>

Dexbot