Бұлақкөгал - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-07-12T14:47:30Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:37:29Z

1 түзету

12:26, 2024 ж. қарашаның 27 кезіндегі Салиха деген

2024-11-27T12:26:51Z

GaiJinBot: {{Суретсіз мақала}} үлгісін үстедім

2011-11-23T10:18:49Z

{{Суретсіз мақала}} үлгісін үстедім

Жаңа бет

'''Бұлақкөгал''' – ''орта ғасырлардан сақталған көне қала орны'' (8 – 12 ғасырлар). [[Сайрам ауданы]]нда, [[Ақсу өзені]]нің сол жақ жайылмасы үстіндегі тепсеңде, осы өзенге Бұлақкөгал бұлағының құяр сағасында. '''''Жамбыл археологиялық экспедициясы''''' (Г.И. Пацевич) [[1940]] ж. алғаш рет анықтап, зерттеген. [[Шымкент]] педагогика институты археологиялық отрядының экспедициясы екінші рет [[1979]] ж. зерттеу ісін қайта қолға алған (А.Н. Подушкин). Қала батыстан шығысқа қарай созылып жатқан, төрткүл орталық [[төбешік]]тен және оған шығыс жағынан жанасып жатқан, төрткүл бұрыс алаңнан тұрады. Орталық төбешік табаны ''160140 м'', жоғарғы бөлігі ''12090 м'', өзен жайылмасының биікт. ''15 – 17 м'' (рабад). Рабадтың периметрінен ені ''2 – 3 м'' және биікт. ''1,2 – 1,3 м'' дуал түріндегі қамал қабырғасының, төмпешік түріндегі қамал мұнараларының қалдықтары байқалады. [[Рабад]]тың ауданынан оны бөліп тұратын ішкі қабырғаларды, қазан шұңқырларды байқауға болады. Орталық төбешіктің өзенге қараған солтүстік және батыс беткейлері өте тік (45 – 60); ал алаң табаны ''8060 м, биікт. 3 – 4 м'' (рабад), оның бір бөлігі рабадтың оңтүстік беткейінде де сақталған (8030 м.) Алаңның шығыс жағында төбешік тәрізді қырат бар (мұнара қалдығы); қамал мен рабадты ені ''20 – 25 м'', [[солтүстік]] шеті Ақсу өзенінің арнасымен, ал оңтүстік шеті – Бұлақкөгал жылғасымен ұштасып жатқан ор бөліп тұрады. Ескерткіш батыстан шығысқа қарай созылып жатыр, оның шығыс жағынан басқа жақтарының бәрінде судан қорғап тұратын тоспалар бар. Қазіргі уақытта ескерткіш алаңының бір бөлігі жол төсеу және ауыл шаруашылық құрылыстарын салу жұмыстар нәтижесінен бүлінген. Ежелгі қаладан ірі [[керамика]]лық ыдыстардың ('''''хұм, хұмша, су құятын қыш құмыра'''''), сондай-ақ ас құмыралардың, саптыаяқтардың бөліктерінен тұратын едәуір материал табылған. Керамика қолдан қыш қалыпта жасалған, ангоб іздерімен безендірілген, бедер тақта, бетіне ирек және түзу сызықтар жүргізілген. Қарахан заманына тән ерекшелігі мен әшекейі бар жалатпа керамика бөліктері табылған. Табылған материалды ''7 – 12 ғасырларға'' жатқызуға болады. В.Д. Городецкий ежелгі Бұлақкөл қаласын орта ғасырлардағы араб жазбаларында сөз болатын ертедегі [[Нүзекет]] (Нузкет) қаласымен байланыстырады. Г.И. Пацевич Бұлақкөгалдың орнынан ортағасырлық Манкес қаласының (Манкент, Маункет) шекарасын анықтады, ол Испиджаб округіндегі қалалардың бірі ретінде арабтың ''12 ғасырда'' өмір сүрген энциклопедист ғалымы [[Якут]]тың еңбектерінде сөз болады. Қазба жұмыстары жүргізілмеген.<ref name=”source1”> “Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том </ref>

==Пайдаланылған әдебиет</span>==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-'''Бұлақкөгал''' – орта ғасырлардан сақталған көне қала орны (8-12 ғасырлар), [[Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізімі]]не енген археология ескерткіші.
+'''Бұлақкөгал''' – ''орта ғасырлардан сақталған көне қала орны'' (8 – 12 ғасырлар). [[Сайрам ауданы]]нда, [[Ақсу өзені]]нің сол жақ жайылмасы үстіндегі тепсеңде, осы өзенге Бұлақкөгал бұлағының құяр сағасында. '''''Жамбыл археологиялық экспедициясы''''' (Г.И. Пацевич) [[1940]] ж. алғаш рет анықтап, зерттеген. [[Шымкент]] педагогика институты археологиялық отрядының экспедициясы екінші рет [[1979]] ж. зерттеу ісін қайта қолға алған (А.Н. Подушкин). Қала батыстан шығысқа қарай созылып жатқан, төрткүл орталық [[төбешік]]тен және оған шығыс жағынан жанасып жатқан, төрткүл бұрыс алаңнан тұрады. Орталық төбешік табаны ''160140 м'', жоғарғы бөлігі ''12090 м'', өзен жайылмасының биікт. ''15 – 17 м'' (рабад). Рабадтың периметрінен ені ''2 – 3 м'' және биікт. ''1,2 – 1,3 м'' дуал түріндегі қамал қабырғасының, төмпешік түріндегі қамал мұнараларының қалдықтары байқалады. [[Рабад]]тың ауданынан оны бөліп тұратын ішкі қабырғаларды, қазан шұңқырларды байқауға болады. Орталық төбешіктің өзенге қараған солтүстік және батыс беткейлері өте тік (45 – 60); ал алаң табаны ''8060 м, биікт. 3 – 4 м'' (рабад), оның бір бөлігі рабадтың оңтүстік беткейінде де сақталған (8030 м.) Алаңның шығыс жағында төбешік тәрізді қырат бар (мұнара қалдығы); қамал мен рабадты ені ''20 – 25 м'', [[солтүстік]] шеті Ақсу өзенінің арнасымен, ал оңтүстік шеті – Бұлақкөгал жылғасымен ұштасып жатқан ор бөліп тұрады. Ескерткіш батыстан шығысқа қарай созылып жатыр, оның шығыс жағынан басқа жақтарының бәрінде судан қорғап тұратын тоспалар бар. Қазіргі уақытта ескерткіш алаңының бір бөлігі жол төсеу және ауыл шаруашылық құрылыстарын салу жұмыстар нәтижесінен бүлінген. Ежелгі қаладан ірі [[керамика]]лық ыдыстардың ('''''хұм, хұмша, су құятын қыш құмыра'''''), сондай-ақ ас құмыралардың, саптыаяқтардың бөліктерінен тұратын едәуір материал табылған. Керамика қолдан қыш қалыпта жасалған, ангоб іздерімен безендірілген, бедер тақта, бетіне ирек және түзу сызықтар жүргізілген. Қарахан заманына тән ерекшелігі мен әшекейі бар жалатпа керамика бөліктері табылған. Табылған материалды ''7 – 12 ғасырларға'' жатқызуға болады. В.Д. Городецкий ежелгі Бұлақкөл қаласын орта ғасырлардағы араб жазбаларында сөз болатын ертедегі [[Нүзекет]] (Нузкет) қаласымен байланыстырады. Г.И. Пацевич Бұлақкөгалдың орнынан ортағасырлық Манкес қаласының (Манкент, Маункет) шекарасын анықтады, ол Испиджаб округіндегі қалалардың бірі ретінде арабтың ''12 ғасырда'' өмір сүрген энциклопедист ғалымы [[Якут]]тың еңбектерінде сөз болады. Қазба жұмыстары жүргізілмеген.<ref name=”source1”>  “Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том </ref>
-== Орналасқан жері ==
+==Пайдаланылған әдебиет</span>==
-[[Сайрам ауданы]], [[Ақбұлақ (Сайрам ауданы)|Ақбұлақ]] ауылынан 2 км батыста, [[Ақсу (Арыс алабы)|Ақсу]] өзенінің сол жақ жайылмасы үстіндегі тепсеңде, осы өзенге Бұлақкөгал бұлағының құяр сағасында орналасқан.
+<references/>
-== Зерттелуі ==
+{{wikify}}
-[[1940 жыл|1940]] жылы Жамбыл археологиялық экспедициясы (жетекшісі Г.И. Пацевич) алғаш рет анықтап, зерттеген. [[1979 жыл|1979]] жылы Шымкент педагогика институты археологиялық отрядының экспедициясы екінші рет зерттеу ісін қайта қолға алған (жетекшісі А.Н. Подушкин).
-== Қала сипаты ==
+{{Суретсіз мақала}}
-Қала батыстан шығысқа қарай созылып жатқан, төрткүл орталық төбешіктен және оған шығыс жағынан жанасып жатқан, төрткүл бұрыс алаңнан тұрады. Орталық төбешік табаны 160х140 м, жоғарғы бөлігі 120х90 м, өзен жайылмасының биіктігі 15-17 м (рабад). Рабадтың периметрінен ені 2-3 м және биіктігі 1,2-1,3 м дуал түріндегі қамал қабырғасының, төмпешік түріндегі қамал мұнараларының қалдықтары байқалады. Рабадтың ауданынан оны бөліп тұратын ішкі қабырғаларды, қазан шұңқырларды байқауға болады. Орталық төбешіктің өзенге қараған солтүстік және батыс беткейлері өте тік (45-60); ал алаң табаны 80х60 м, биіктігі 3-4 м (рабад), оның бір бөлігі рабадтың оңтүстік беткейінде де сақталған (80х30 м.) Алаңның шығыс жағында төбешік тәрізді қырат бар (мұнара қалдығы); қамал мен рабадты ені 20-25 м, солтүстік шеті Ақсу өзенінің арнасымен, ал оңтүстік шеті – Бұлақкөгал жылғасымен ұштасып жатқан ор бөліп тұрады.<br>
-Ескерткіш батыстан шығысқа қарай созылып жатыр, оның шығыс жағынан басқа жақтарының бәрінде судан қорғап тұратын тоспалар бар. Қазіргі уақытта ескерткіш алаңының бір бөлігі жол төсеу және ауыл шаруашылық құрылыстарын салу жұмыстар нәтижесінен бүлінген.<br>
-Ежелгі қаладан ірі керамикалық ыдыстардың (хұм, хұмша, су құятын қыш құмыра), сондай-ақ ас құмыралардың, саптыаяқтардың бөліктерінен тұратын едәуір материал табылған. Керамика қолдан қыш қалыпта жасалған, ангоб іздерімен безендірілген, бедер тақта, бетіне ирек және түзу сызықтар жүргізілген. Қарахан заманына тән ерекшелігі мен әшекейі бар жалатпа керамика бөліктері табылған. Табылған материалды 7-12 ғасырларға жатқызуға болады.<br>
-В.Д. Городецкий ежелгі Бұлақкөл қаласын орта ғасырлардағы араб жазбаларында сөз болатын ертедегі Нүзекет (Нузкет) қаласымен байланыстырады. Г.И. Пацевич Бұлақкөгалдың орнынан ортағасырлық Манкес қаласының ([[Манкент]], Маункет) шекарасын анықтады, ол Испиджаб округіндегі қалалардың бірі ретінде арабтың 12 ғасырда өмір сүрген энциклопедист ғалымы Якуттың еңбектерінде сөз болады. Қазба жұмыстары жүргізілмеген.<ref name=”source1”>  “Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том </ref>
-−
-== Дереккөздер ==
-{{дереккөздер}}
-−
-[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
-[[Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
 [[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

← Ескі түзетулер	19:37, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)