https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D2%AF%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BA 2026-05-09T08:46:32Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D2%AF%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BA&diff=51633&oldid=prev 2025-04-25T18:26:51Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D2%AF%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BA&diff=51632&oldid=prev 2014-05-25T04:46:30Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Бүршіктің құрылысы: </span>clean up, replaced: “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысан using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Baumknospe.jpg|thumb|250px|Вегетативтік төбе бүршігі]]<br /> [[Сурет:Kletterrose Knospe.JPG|thumb|250px|Генеративтік бүршік]]<br /> [[Сурет:Populus tremula bud, ratelpopulier knop.jpg|thumb|250px|Бүйір бүршігі]]<br /> '''Бүршік ''' ({{lang-la|gémma}})  – жоғары сатыдағы [[өсімдік]]тердегі [[өркен]]нің бастамасы.<br /> <br /> Барлық [[гүл]]ді [[өсімдік]]терде өркеннің түріне қарай Бүршіктің <br /> * [[вегетатив]]тік және <br /> * [[генератив]]тік түрлері бар.<br /> <br /> Вегетативтік (өсімді) Бүршік тек ұзарған өркенде орналасады, одан [[сабақ]] пен [[жапырақ]] өсіп шығады.<br /> <br /> Генеративтік (көбеймелік) Бүршік, (басқаша айтқанда гүл Бүршік), сәл ірілеу және тек қысқарған өркенде ғана орналасады, оны ұзынынан қақ жарып қарағанда бастама сабақтың жан-жағына бекіген [[гүлшанақ]]тары (ашылмаған гүлдер) көрінеді. Олар гүлдеп, [[жеміс]] береді. Сондай-ақ бір ғана гүл өсіп шығатын гүл бүрі (бутон) болады.<br /> <br /> Өсімдіктің бойында орналасуына қарай бүршіктер 2 топқа бөлінеді:<br /> * төбе Бүршігі - сабақ ұшындағылары (одан өсімдік бойлай өседі). Төбе бүршік ұрықта қалыптасады,одан болашақта өркеннің барлық мүшелері түзіледі.Төбе бүршіктен өсімдік ұзарып өседі.<br /> * бүйір Бүршігі - сабақ бойына орналасқандар аталады. Қолтық бүршік(жанама бүршік депте атайды) жапырақ қолтығында орналасады. Өсімдіктің түріне қарай бір жапырақтың қолтығында бір немесе бірнеше бүршіктер болады.Қолтық бүршіктен жан-жаққа бұтақтар өсіп таралады.<br /> * Қосалқы бүршіктін ерекшелігі олар өсімдіктің кез келген жерінен тамырдан,тамырсабақтан,сабақтан,жапырақтан дамиды.Көп жылдық өсімдіктерде ұсақтау қолтық бүршіктер мен қосалқы бүршіктер ашылмай тыныштық күйге өтеді.Ол '''бұйыққан бүршік''' делінеді.Бұйыққан бүршіктер тіршілік қабілетін ұзақ уақыт сақтап,өте баяу өседі.Бұйыққан бүршіктер гүлшетен,үшқат,сары қараған,ырғай,тобылғы бұталарынын басқа көп жылтық шөптесін өсімдіктерде де болады.<br /> == Бүршіктің құрылысы ==<br /> Бүршіктің сыртындағы қат-қабат қалың, тығыз [[қабыршақ]]тар өсімдік сабағының ұшар басындағы өсу нүктесін бүркеп тұрады. Ең сыртқы қабыршақтары [[қоңырқай]] түсті, одан [[шайыр]] тәріздес жабысқақ зат бөлінеді. Олар Бүршікті ыстық-суықтан, желден, [[зиянкес]]тер мен зақымданудан қорғайды. Бүршіктер [[көктем]]де өсімдікте жиналған қоректік заттармен қоректеніп толысады да, сыртындағы қалың қабыршақтары түсіп, Бүршік ашылады (жарылады). Қабыршақтың үзіліп түскен жерінде [[сақина]] тәрізді із қалады, сол арқылы өркеннің бір жылда қаншалықты өскенін біледі.<br /> <br /> Көптеген тұқымымен көбейетін өсімдіктерде бүйір Бүршікі жапырақ қолтығына орналасады, оны жанама Бүршік (одан жан-жағына бұтақтар өсіп таралады) деп атайды. Қоңыржай аймақта өсетін ағаштар мен бұталарда күзге қарай, өсімдік өркендерінің өсуі тоқталып, Бүршіктер уақытша тыныштық күйге көшеді. Бұны қыстаушы Бүршіктер, ал әрі өркен, әрі гүл шығаратын Бүршіктерді аралас Бүршіктер деп те атайды. Бүршіктердің бәрі бірдей өсіп, өркенге немесе гүлге айнала бермейді. Олардың ұзақ уақыт бойы өспей, Б. күйінде қалатын бұйыққан (ұйқыдағы) Бүршік түрі де болады. Олар бірнеше [[жыл]]ға дейін өсу қабілетін жоймайды (мысалы, [[қарағай]]да – 5, [[долана]]да – 25, [[емен]]де – 100 жыл, т.б.). Өсімдік өркені сынып зақымданғанда, ағашты кескенде немесе [[үсік]]ке шалдыққанда ғана бұйыққан Б-тер оянып, өсе бастайды. Өсімдіктердің вегетативті көбеюі кезінде Бүршіктің атқаратын рөлі зор.<br /> <br /> &lt;ref name = &quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Ботаника]]<br /> [[Санат:Өсімдіктер морфологиясы]]</div>

ArystanbekBot