https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D2%AF%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%88%D0%B5_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2026-07-03T01:32:53Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D2%AF%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%88%D0%B5_(%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F)&diff=125668&oldid=prev 2026-06-26T06:40:37Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D2%AF%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%88%D0%B5_(%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F)&diff=125667&oldid=prev 2026-05-20T17:58:24Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Image:Mammillaria marksiana.jpg|right|250px|thumb|''Mammillaria marksiana'' кактусы, оның айқын бүртікшелері бар, әр бүртікшелер ұшынан шыбықшалар өскен.]]<br /> '''Бүртікше''' ({{lang-en|tubercle}} - мағынасы 'кішкентай бүртік', латын тілінде 'кертпек') — [[анатомия]] бойынша, өсімдіктер мен жануарлардың ішкі-сыртқы [[Мүше (биология)|орган]]дарында кездесетін домалақ бұдыр, ұсақ бүртік, немесе қожырмақ өспе.<br /> <br /> ==Өсімдіктерде==<br /> Бүртікше негізінен қожыр секілді бұдыр болғанымен, бірақ ол өсімдіктер мен жануарлардың қай тұқымына қаратылғанына қарай біраз өзгеше мағынаға ие болады.<br /> <br /> Белгілі [[орхидея]]лар мен [[кактус]]тар туралы болғанда, ол [[Ерінше (ботаника)|еріншеде]] (Labellum) орналасқан дөңгелек түйін, кішкентай бүртік немесе қожырмақ өспені білдіреді. Олар сондай-ақ [[Подера]] ретінде белгілі. Бұршақ тұқымдасының кей мүшелері туралы сөз болғанда, тамырларда кездесетін қожырмақ асқынулары (the wart-like excrescences) айтылады.<br /> <br /> ==Саңырауқұлақтарда==<br /> [[Микология]]да бүтікше [[саңырауқұлақтар|саңырауқұлақ]]ты қалыптастырған топты [[гифа]]ны (hyphae) көрсетеді.<br /> <br /> ==Хайуанаттарда==<br /> [[File:Phyllidia.jpg|thumb|right|Нудибранк ''[[Теңіз лимоны]]'', арқасындағы сары бүртікшелер анық көрінген]]<br /> Егер бүртікше [[Теңіз лимоны]] (Peltodoris nobilis) секілді белгілі бір [[нудибранк]]ке (nudibranch) қатысты қолданылса, онда ол жануардың арқасындағы бүртікшелерді білдіреді. Нудибранктердегі бүртікшелер әртүрлі көрінеді: әр бүртікше дара, домалақ, конусты немесе бұрышты формада болады, , немесе 2 не одан көп қабаттардың құрама формасында болады, бүртікшелер қосылып шоғырлы бүртікшелер қалыптастырады, тб.<br /> <br /> Бүртікше [[өркешті кит]]тің басы мен алдыңғы қапталынан байқалатын бүртікшелер сұйықтық динамикасындағы бүртікшелер әсерін көрсетіп, ескекшелері (flipper) бетіндегі сұйықтық ағынын жақсартуға көмектеседі.&lt;ref&gt;[http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a511517.pdf Leading-edge tubercles delay stall on humpback whale (Megaptera novaeangliae) flippers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224004053/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a511517.pdf |date=2017-02-24 }}, DS Miklosovic, MM Murray, LE Howle, FE Fish, Physics of Fluids (1994-present) 16 (5), L39-L42, 2004&lt;/ref&gt;<br /> [[File:Edmontosaurusskin.jpg|thumb|right|[[Үйректұмсық динозаврлар|Үйректұмсық]] Edmontosaurus annectens [[динозаврлар|динозавр]]ының қарын терісіндегі бүртікшелі қабыршақтар]]<br /> <br /> [[Динозаврлар]]да бүртікшелер тері қабыршақтарына қаратылатын жалпылық термин. Мысалы, [[үйректұмсық динозаврлар]]да бүртікшелердің негізгі үш түрі байқалады: анық тәртібі жоқ ұсақ бүртікшелер (таған бүртікшелері); диаметрі 1см дейін баратын үлкенірек [[полигон]]ды бүртікшелер (төсеніш бүртікшелері), олар таған бүртікшелері бойынша бөлініп, кластерлерге топтасады; және үшіншісі [[жарғақ]] (limpet) тәрізді конус [[қабыршақ]]тар (scutes).&lt;ref name=LW42&gt;{{cite book |last=Lull |first=Richard Swann |authorlink=Richard Swann Lull |author2=Wright, Nelda E. |title=Hadrosaurian Dinosaurs of North America |year=1942 |publisher=Geological Society of America |series=Geological Society of America Special Paper '''40''' |pages=111–112 }}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Адам анатомиясы]]<br /> [[Санат:Жануарлар анатомиясы]]<br /> [[Санат:Өсімдіктер анатомиясы]]</div>

TalgatSnow