Бүркіт Ибрагимұлы Ысқақов - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:38:48Z

1 түзету

08:00, 2026 ж. сәуірдің 1 кезіндегі Rasulbek Adil деген

2026-04-01T08:00:04Z

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T19:05:49Z

1 түзету

Zhaksilik: /* Өмірбаяны */clean up, replaced: СССР → КСРО using AWB

2015-03-30T15:19:06Z

‎Өмірбаяны: clean up, replaced: СССР → КСРО using AWB

Жаңа бет

'''Бүркіт Ибрагимұлы Ысқақов''' (4.11.1924, [[Қарағанды облысы]] [[Нүра ауданы]] Көкмөлдір ауылы - 22.1.1991, [[Алматы]]) — ақын, филология ғылым кандидаты (1970). [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|2-дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан. ҚазҰУ-ды бітірген (1948).

* 1946 - 1949 жылдары "Пионер" (қазіргі "Ақжелкен") журналы,
* 1949 - 1960 "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш") газеті,
* 1960 - 1969 жылдары "Білім және еңбек" (қазіргі "Зерде") журналында қызметкер,
* 1969 - 1991 жылдары Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметтер атқарған.

Өлеңдері баспасөзде 1938 жылдан жариялана бастаған. Тұңғыш кітабы "Сенің Отаның" 1958 жылы жарық көрген. "Қарлығаштың құйрығы неге айыр?" ертегісі негізінде мультфильм жасалған. Ысқақов көптеген мәтіндерінің авторы. А.С. Пушкин, М.Ю.Лермонтов, И.Я. Франко, В.Маяковский, Н.Хикмет, С.Вургу т.б. ақындардың шығармалары қазақ тіліне аударуға қатысқан. Өлеңдері орыс, өзбек, түрікмен татар, т.б. тілдерге аударылған. Әр дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

== Өмірбаяны ==
[[1924]] жылы 4 қарашада [[Қарағанды облысы]]ның, [[Нұра ауданы]]на қарасты "Көкмөлдір" деген жерде туған. Ол жастайынан қиялшыл, арманшыл болған екен. Зерек жас ел аузындағы қисса дастандарды зейін қоя тыңдап, жаттап алып жүреді. Соның әсері болса керек, кейін өзі де өлең шығара бастайды. Оның ең алғашқы өлеңі "Ана туралы жыр" деп аталады. Одан соң "Қарағанды комсомолы" газетінде әр түрлі тақырыпқа жазған өлеңдері жарық көре бастайды. Сондай өлеңдерінің бірі ақынның туған жерге арнаған "Көкмөлдір" деген жыры.

Ысқақовтың шығармашылық өмірге кең құлаш ұруы [[1940]] жылы [[Қарағанды мұғалімдер институты]]на түсуінен басталады. Сол жылдары жазған өлеңдері "Советтік Қарағанды", "Қарағанды комсомолы" газеттерінде үзбей жарияланып тұрады да, оқуын бітірген соң [[1942]] жылы "Советтік Қарағанды" газетіне қызметке келеді. Сол жылы әскерге алынып, соғысқа аттанады.

[[1946]] жылы еліне жеңіспен оралған жауынгер ақын еңбек жолын бұрынғы өзі істеген газетте жалғастырады да, көп ұзамай, Алматыға барып, "Пионер", "Білім және еңбек" журналында, "Лениншіл жас" газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарады.

[[1948]] жылы [[Қазақ мемлекеттік университеті]]н бітіріп, [[Ғылым Академиясы]]ның аспиратурасына түседі.

Бүркіт Ысқақов саяси көзқарасы үшін қудалауға ұшырады. Айыптау үкіметінде Ысқақовтың ертеректе "Жас қалам" үйірмесі мен "ЕСЕП-ке" (елін сүйген ерлер партиясы) қатысына қосымша, "Үндістан" деген өлеңді С.Сейфуллиннің "Азия", І.Жансүгіровтың "Гималай" өлеңдеріне еліктеп жазғансың деп кінәлаған. Содан [[1951]] жылы жаппай қуғын-сүргін тұсында "Үкіметке қарсы үгіт жүргізіп жүр" деген жаламен жазықсыз жазаланып, 25 жылға бас еркінен айырылады. Сөйтіп 27 жасар жігіт 30 жылдық жазаны арқалап кете барады.

Лагерьде, тозақ отының төрінде жер қазып, шаң жұтып, шаршап–шалдығып, титықтап жүрсе де өлеңді қоймайды, өлең-жыр өңешінен түйдік-түйдік құйылды. Ол қазақ поэзиясында "Тұтқын жыры", "Лагерьдегі өлеңдер" деп аталатын поэзияның жаңа түрін бастады. Ұлы соғыстың оты мен суығынан аман оралған ақын қапаста көрген қайғы-қасіретін бүркемей, бүкіл үнімен шырқап жүрді. "Тас өзеннің ызғары" өлеңдер циклі оқырманның ойынан шыққан дүние. Ақылды ағамыз, академик М.Қаратаевтың "Ақындарымыздың абақтыда отырып жазған өлеңдері бізге жеткен жоқ, сол олқылықтың орнын олардың ақын ұрпағы – Ысқақовты жырлары торлтырғандай. Оның бұл өлеңдерінен Сәкеннің сыры, Бейімбеттің мұңы, Ілиястың үні естілгендей болады" деуі тегін емес.
Қапаста бес жыл қасірет шеккен Ысқақов [[КСРО Жоғарғы соты]]ның [[1956]] жылы 20 қарашадағы қаулысы бойынша толық ақталып, еркін өмірге оралды да, сүйікті кәсібін жалғастырды. Журналистика, әдебиет, ғылым саласында жемісті қызмет атқарды. Қазақ КСРО Ғылым Академиясының М.О.Ауезов атындағы әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып, [[1991]] жылы дүниеден өткенге шейін ұзақ жылдар еңбек етті.
Ақынның шығармалары [[1938]] жылдан бастады. [[1951]] жылында [[репрессия]]ға ұшырап, [[1956]] жылында
ақталған.

== Шығармалары ==
* Сенің Отаның. Өлеңдер. A., [[1959]];
* Кішкене театр. Мектеп сахнасына арналған пьеса. А., 1959;
* [[Москва]]ні тыңдаймын. Өлеңдер. А., 1962;
* Өнерпаз болсаң... Өлеңдер. А., 1965;
* Кішкен көмекші. Суретті кітапша. А., 1966;
* Қарлығаштың құйрығы неге айыр. А., 1966;
* Өлеңдер, балладалар, ертегілер. А., 1974;
* Қазақ татар байланысы. Монография. A., 1976;
* Жылдар жырлайды. Өлеңдер. А. 1979;
* [[Шабыт]] шуағы. Өлеңдер мен поэма А., 1984;
* Жеткіншек. Өлеңдер мен дастандар. А., 1985.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:1924 жылы туғандар]]
[[Санат:1991 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]

← Ескі түзетулер	06:38, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-'''Бүркіт Ибрагимұлы Ысқақов''' (4.11.1924, [[Қарағанды облысы]] [[Нүра ауданы]] Көкмөлдір ауылы - 22.1.1991, [[Алматы]]) — ақын, филология ғылым кандидаты (1970). [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|2-дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан. ҚазҰУ-ды бітірген (1948).
+'''Бүркіт Ибрагимұлы Ысқақов''' (Б. Ихсанов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 107</ref>) (4.11.1924, [[Қарағанды облысы]] [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]] Көкмөлдір ауылы - 22.1.1991, [[Алматы]]) — ақын, филология ғылымдарының кандидаты (1970). [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|2-дүниежүзілік соғысқа]] қатысқан. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-ды бітірген (1948).
 * 1946 - 1949 жылдары "Пионер" (қазіргі "Ақжелкен") журналы,
@@ Жол нөмірі 6: / Жол нөмірі 6: @@
 * 1969 - 1991 жылдары Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметтер атқарған.
-Өлеңдері баспасөзде 1938 жылдан жариялана бастаған. Тұңғыш кітабы "Сенің Отаның" 1958 жылы жарық көрген. "Қарлығаштың құйрығы неге айыр?" ертегісі негізінде мультфильм жасалған. Ысқақов көптеген мәтіндерінің авторы. А.С. Пушкин, М.Ю.Лермонтов, И.Я. Франко, В.Маяковский, Н.Хикмет, С.Вургу т.б. ақындардың шығармалары қазақ тіліне аударуға қатысқан. Өлеңдері орыс, өзбек, түрікмен татар, т.б. тілдерге аударылған. Әр дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
+Өлеңдері баспасөзде 1938 жылдан жариялана бастаған. Тұңғыш кітабы "Сенің Отаның" 1958 жылы жарық көрген. "Қарлығаштың құйрығы неге айыр?" ертегісі негізінде мультфильм жасалған. Ысқақов көптеген мәтіндерінің авторы. [[Александр Сергеевич Пушкин|А.С. Пушкин]], [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М.Ю. Лермонтов]], И.Я. Франко, [[Владимир Владимирович Маяковский|В. Маяковский]], [[Назым Хикмет Ран|Н. Хикмет]], С. Вургу т.б. ақындардың шығармалары қазақ тіліне аударуға қатысқан. Өлеңдері орыс, өзбек, түрікмен татар, т.б. тілдерге аударылған. Әр дәрежелі Отан соғысы орденімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
 == Өмірбаяны ==
-[[1924]] жылы 4 қарашада [[Қарағанды облысы]]ның, [[Нұра ауданы]]на қарасты "Көкмөлдір" деген жерде туған. Ол жастайынан қиялшыл, арманшыл болған екен. Зерек жас ел аузындағы қисса дастандарды зейін қоя тыңдап, жаттап алып жүреді. Соның әсері болса керек, кейін өзі де өлең шығара бастайды. Оның ең алғашқы өлеңі "Ана туралы жыр" деп аталады. Одан соң "Қарағанды комсомолы" газетінде әр түрлі тақырыпқа жазған өлеңдері жарық көре бастайды. Сондай өлеңдерінің бірі ақынның туған жерге арнаған "Көкмөлдір" деген жыры.
+[[Тарақты]] тайпасынан шыққан.
 Ысқақовтың шығармашылық өмірге кең құлаш ұруы [[1940]] жылы [[Қарағанды мұғалімдер институты]]на түсуінен басталады. Сол жылдары жазған өлеңдері "Советтік Қарағанды", "Қарағанды комсомолы" газеттерінде үзбей жарияланып тұрады да, оқуын бітірген соң [[1942]] жылы "Советтік Қарағанды" газетіне қызметке келеді. Сол жылы әскерге алынып, соғысқа аттанады.
@@ Жол нөмірі 15: / Жол нөмірі 37: @@
 [[1946]] жылы еліне жеңіспен оралған жауынгер ақын еңбек жолын бұрынғы өзі істеген газетте жалғастырады да, көп ұзамай, Алматыға барып, "Пионер", "Білім және еңбек" журналында, "Лениншіл жас" газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтерін атқарады.
-[[1948]] жылы [[Қазақ мемлекеттік университеті]]н бітіріп, [[Ғылым Академиясы]]ның аспиратурасына түседі.
+[[1948]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]н бітіріп, [[Ғылым Академиясы]]ның аспиратурасына түседі.
-Бүркіт Ысқақов саяси көзқарасы үшін қудалауға ұшырады. Айыптау үкіметінде Ысқақовтың ертеректе "Жас қалам" үйірмесі мен "ЕСЕП-ке" (елін сүйген ерлер партиясы) қатысына қосымша, "Үндістан" деген өлеңді С.Сейфуллиннің "Азия", І.Жансүгіровтың "Гималай" өлеңдеріне еліктеп жазғансың деп кінәлаған. Содан [[1951]] жылы жаппай қуғын-сүргін тұсында "Үкіметке қарсы үгіт жүргізіп жүр" деген жаламен жазықсыз жазаланып, 25 жылға бас еркінен айырылады. Сөйтіп 27 жасар жігіт 30 жылдық жазаны арқалап кете барады.
+Бүркіт Ысқақов саяси көзқарасы үшін қудалауға ұшырады. Айыптау үкіметінде Ысқақовтың ертеректе "Жас қалам" үйірмесі мен "ЕСЕП-ке" (елін сүйген ерлер партиясы) қатысына қосымша, "Үндістан" деген өлеңді [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллиннің]] "Азия", [[Ілияс Жансүгіров|І.Жансүгіровтың]] "Гималай" өлеңдеріне еліктеп жазғансың деп кінәлаған. Содан [[1951]] жылы жаппай қуғын-сүргін тұсында "Үкіметке қарсы үгіт жүргізіп жүр" деген жаламен жазықсыз жазаланып, 25 жылға бас еркінен айырылады. Сөйтіп 27 жасар жігіт 30 жылдық жазаны арқалап кете барады.
 Лагерьде, тозақ отының төрінде жер қазып, шаң жұтып, шаршап–шалдығып, титықтап жүрсе де өлеңді қоймайды, өлең-жыр өңешінен түйдік-түйдік құйылды. Ол қазақ поэзиясында "Тұтқын жыры", "Лагерьдегі өлеңдер" деп аталатын поэзияның жаңа түрін бастады. Ұлы соғыстың оты мен суығынан аман оралған ақын қапаста көрген қайғы-қасіретін бүркемей, бүкіл үнімен шырқап жүрді. "Тас өзеннің ызғары" өлеңдер циклі оқырманның ойынан шыққан дүние. Ақылды ағамыз, академик М.Қаратаевтың "Ақындарымыздың абақтыда отырып жазған өлеңдері бізге жеткен жоқ, сол олқылықтың орнын олардың ақын ұрпағы – Ысқақовты жырлары торлтырғандай. Оның бұл өлеңдерінен Сәкеннің сыры, Бейімбеттің мұңы, Ілиястың үні естілгендей болады" деуі тегін емес.
@@ Жол нөмірі 47: / Жол нөмірі 69: @@
 [[Санат:Қазақстан ақындары]]
 [[Санат:Қазақстан филологтары]]

← Ескі түзетулер	19:05, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)