https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80Бірсатылы сығымдағыштар - Түзету тарихы2026-04-20T00:43:49ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=38479&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:44Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80&diff=38478&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-06-22T06:11:59Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:PV- диаграммадағы бірсатылы піспекті сығымдағыштың процесстері және сүлбесі.jpg|thumb|PV- диаграммадағы бірсатылы піспекті сығымдағыштың процесстері және сүлбесі.а) әр түрлі процесстер кезіндегі жұмысы;б) сығымдағыштың сүлбесі.]]<br />
[[File:Ts диаграммасындағы сығылу процессі.jpg|thumb|Ts диаграммасындағы сығылу процессі]]<br />
[[File:Сығымдағыштағы зиянды кеңістіктің рөлі.jpg|thumb|Сығымдағыштағы зиянды кеңістіктің рөлі]]<br />
'''Сығымдағыш''' - газ тәрізді денелерді сығуға арналған жұмыстық<br />
машина. Сығымдағыш жетегінде жұмсалатын [[механикалық энергия]],<br />
сығылған газдың [[потенциалдық энергия]]сына өзгереді және жарым-жартылай жылуға айналады. Піспекті сығымдағыштағы энергияның<br />
мұндай түрленуі, тікелей қозғалтқыштың газға тигізер әрекетімен<br />
жасалынады. [[Турбосығымдағыш]]та (қалақшалы машиналар), механикалық жұмыстың қалақшаны айналдыруға жүмсалуымен, газ<br />
ағынына [[кинетикалық энергия]]ны береді де, ол одан ары қарай<br />
потенциалдық энергияға түрленеді (қысым энергиясы). Сығымдағыштардың қозғалуын сыртқы жұмысшы энергия көзімен<br />
жүргізеді.<br />
<br />
Теориялық индикаторлы диаграмманың (5.1а-сур.) бір цилиндірлі поршенді сығымдағышын қарастыралық. Сығымдағыш цилиндірінің, барлық көлемі болады да, басында жұмысшы көлемі деп қабылдаймыз, яғни сығымдағыштың зиянды көлемі болмайды;<br />
сығылатын орта - ауа.<br />
<br />
[[Цилиндр]]дегі піспектің 1 оңға қарай қозғалысы кезінде, автоматты әрекетті тиектен 3, тұрақты қысым Р<sub>1</sub> (5.1 сур.) арқылы ауа сорылады. Ары қарай, [[Поршень|поршеннің]] кері жүрісі кезінде, берілген<br />
қысымға Р<sub>2</sub> дейін, цилиндр 2 (1-2 сызықта) жабық тиекте ауа<br />
сығылады. Бұдан кейін айдамалаушы тиек 4 арқылы, сығылған ауа<br />
тұрақты қысыммен Р<sub>2</sub> [[резервуар]]ға айдалады (2-3 сызық).<br />
Сығылуға жұмсалған техникалық жұмысшы аудан 1234<br />
көрсетілгендей, ол қайтымды политропты сығылу жағдайына<br />
арналғандағысы жалпы түрінде былай жазылады:<br />
*<math>1_r = P_2 V_2 + \frac{1}{n-1}(P_2 V_2 - P_1 V_1) - P_1 V_1 = \frac{n}{n-1}P_1 V_1 [1 - (\frac{V_1}{V_2})^{n-1}]</math><br />
[[Изоэнтропийлі сығылу]] жағдайында n = k (1-2" қисық сызық),<br />
өте жоғарғы ауа температурасында өтер еді, сығымдағыштарды<br />
майлаушы майды қолдануға болмайды, оны пайдалану үшін ауаны<br />
салқындатуға тура келеді, яғни жылуды алып кету керек.<br />
Сондықтан n < k және сығылу [[Политропа|политропты]] сығылуға сәйкес келеді<br />
(1-2 қисық сызық). Қисық сызықтың салыстырмалы орналасуынан<br />
көрінгендей, политропты (n < k) кезіндегіге қарағанда, изоэнтропийлі<br />
сығылуда үлкен жұмыс жұмсалынады. Ең тиімдісі болып, n=1<br />
(қисық сызық 1-2) кезіндегі, [[изотермиялық сығылу]] болып<br />
есептеледі. Сығылар газды салқындату, үдемелі болған сайын, n<br />
бірге жуық болады. Бірақ та, изотермиялық сығылуда n = 1 болуы,<br />
практикалық жағдайда салқындату қиындығына байланысты бірге<br />
жетпейді. Піспекті сығымдағыштың негізгі салқындата сығу<br />
процессі 1 <n<k (көбінесе n= 1,2 ....1,25) кезінде іске асырылады.<br />
[[Изотерма]]лар үшін n = 1 және Р<sub>1</sub>/V<sub>1</sub>= Р<sub>2</sub>/V<sub>2</sub> кезіндегі формуланың<br />
белгісіздерін ашқаннан кейін немесе байланысты табамыз:<br />
*<math>l_t = P_1 V_1 ln(V_2/V1)</math><br />
Сығымдағышта сығылған газ тұйықталғанда, айналмалы<br />
процессті немесе циклды жүргізбейді. Сығымдағыштың толассыз<br />
әрекеті кезінде, тек қана, сығылу процессінде өзгеру жағдайы<br />
шектелген.<br />
5.2 суретіндегі [[Ts-диаграммасы|T<sub>s</sub>-диаграммасында]] сығылу процессі көрсетілген. Сығымдағыштың бір цилиндірінде сығушы қысымның мүмкіндігі шектелген, бір жағынан, сығылушы ауаның температурасының артуынан майлау қиындайды және оны пайдалану сенімділігі<br />
кемиді де, ал басқа жағынан, сығымдағыштың, зиянды кеңістіктің<br />
әсеріне байланысты, жұмыс атқару өнімділігі кемиді. Піспекті<br />
сығымдағыштарда зиянды кеңістік деп аталатын - цилиндр қақпағы<br />
мен піспектің соңғы жағдай орны аралығында болатын кеңістік.<br />
Зиянды кеңістікте V<sub>0</sub> қалатын сығылған ауа, айдамалағаннан соң,<br />
(5.3 суреттегі 3-0 сызық) піспектің кері жүру кезінде кеңейеді.<br />
Бұдан кейін, ауаның жаңа порциясының сорылуы, зиянды кеңістікте қалған ауа қысымы, copy қысымына (нүкте 0) дейін кемігеннен кейін, басталады. Сонымен, цилиндрге сорылатын газдың саны<br />
көлемі азайуынан сығымдағышқа беруі кемиді.<br />
<br />
Сорылып алынатын ауаның, санды мөлшерін, [[компрессор]]дың<br />
көлемдік коэфициентімен анықтайды да, сорылып алынатын ауа<br />
көлемі V, суреттеліп жазылған поршеннің Vh көлемінің қатынасына<br />
тең:<br />
*<math>\lambda = V/ Vh</math><br />
5.3 суретте көрсетілгендей, қысымның артуынан сығылуымен<br />
компрессордың береуі кемиді, себебі V'<V. Бір сатылы піспекті<br />
сығымдағыштың қысымынан, ауаның сығылуы 0,7....0,8 МПа<br />
аспайды. Турбосығымдағышта да, қысымнан сығылуы, дәл сондай<br />
шектелген, сенімділігі мен тиімділік талабы бойынша бір корпус<br />
шегінде болады.<br />
Жоғарғы қысымды алу үшін, көп корпусты турбосығымдағыштарды және көпцилиндрлі піспекті сығымдағыштарды<br />
қолданады.<ref>Кабашев Р.А. ж. б. Жылу техникасы: Оқулық/ Р.А. Кабашев, А.К. Кадырбаев, A.M. Кекилбаев. -Алматы: «Бастау» баспаханасы, 2008. - 425 б. Суреттері 140 сурет. Библиографиялы тізімі 17. ISBN 9965-814-30-9</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Жылу техникасы]]<br />
[[Санат:Ғылым]]</div>ArystanbekBot