Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстан бапкерлері → Санат:Қазақстан жаттықтырушылары

2026-02-16T03:20:17Z

Санат шебері: Санат:Қазақстан бапкерлері → Санат:Қазақстан жаттықтырушылары

Жаңа бет

{{Хоккейші
| Есімі = Борис Александров
| Шынайы есімі =
| Суреті = Boris Aleksandrovtyn syreti.jpg
| Сурет ені = 250px
| Сурет тақырыбы =
| Толық есімі = Борис Викторович Александров
| Позициясы = [[Шабуылдаушы (шайбалы хоккей)|шабуылдаушы]]
| Бойы = 175
| Салмағы = 82
| Имек таяқ ұстауы = оң қол
| Лақап аты =
| Ойын карьерасы = {{Спорттық карьера 2
|1971—1973| {{Ту|КСРО||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]]
|1973—1978| {{Ту|КСРО||20px}} [[ЦСКА (шайбалы хоккей, Мәскеу)|ЦСКА]]
|1979—1980| {{Ту|КСРО||20px}} [[ТХК|СКА МВО]]
|1980—1982| {{Ту|КСРО||20px}} [[Спартак (шайбалы хоккей, Мәскеу)|Спартак (Мәскеу)]]
|1982—1989| {{Ту|КСРО||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]]
|1989—1990| {{Ту|Италия||20px}} [[Милан (шайбалы хоккей)|Милан]]
|1991| {{Ту|Мажарстан||20px}} [[Ференцварош (шайбалы хоккей)|Ференцварош]]
|1991—1992| {{Ту|Ресей||20px}} Алиса (Мәскеу)
|1994—1995| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]]
}}
| Жаттықтырушы карьерасы = {{Спорттық карьера 2
|1996—1998| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]]
|2000—2002| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо (Өскемен)]]
|1996—2002| {{Ту|Қазақстан||20px}} [[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан]]
}}
| Азаматтығы = {{USSR}} → {{KAZ}}
| Туған күні = 13.11.1955
| Туған жері = {{туғанжері|Өскемен|Өскеменде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні = 31.7.2002
| Қайтыс болған жері = [[Челябі облысы]], [[Ресей]]
| ҰХЛ драфты =
| Карьерасы =
| Марапаттары мен сыйлықтары =
| Медальдары =
{{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Алтын|[[1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1976 Инсбрук]]|[[1976 жылғы қысқы Олимпиада ойындарындағы шайбалы хоккей|шайбалы хоккей]]}}
{{турнир|Мемлекеттік сыйлық}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
}}
'''Борис Викторович Александров''' ([[13 қараша]] [[1955 жыл|1955]], [[Өскемен]] — [[31 шілде]] [[2002 жыл|2002]]<ref>[https://hc-torpedo.kz/torpedo/novosti/3939-vspominaya-boris-aleksandrova.html Борис Александровты еске алу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121015433/https://hc-torpedo.kz/torpedo/novosti/3939-vspominaya-boris-aleksandrova.html |date=2021-01-21 }}</ref>, [[Ресей]]) — кеңестік және қазақстандық хоккейші және жаттықтырушы. КСРО-ның халықаралық спорт шебері (1976). Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы әрі қайраткері.

== Өмірбаяны ==
=== Ойыншы мансабы ===
Ол хоккейге алғашқы қадамын аулада бастады. 1969 жылы [[Өскемен|Өскеменде]] мұзды спорт сарайы ашылды. Александров жаттықтырушы Юрий Тарховпен 1954 ж. т. тобында жаттыға бастады. 16 жасында Борис жергілікті «Торпедоның» негізгі командасының ойындарына қатыса бастады. 1973 жылы наурызда ЦСКА Өскеменге жолдастық кездесулерге келді, сол кезде Александров армияның ойын жаттықтырушысы [[Анатолий Васильевич Фирсов|Анатолий Фирсовқа]] әсер қалдырды. Жазда ол клубқа шақыру алып, Мәскеуге көшті. Негізінен ол [[Владимир Иванович Викулов|Владимир Викулов]] және [[Виктор Васильевич Жлуктов|Виктор Жлуктов]] тобымен бірге алаңға шығатын.

1974 және 1975 жылдардағы алғашқы ресми емес жастар арасындағы әлем чемпионатының жеңімпазы. 1975 жылы 11 қарашада Чехословакиямен матчта [[Шайбалы хоккейден КСРО құрамасы|КСРО-ның негізгі құрамасында]] дебютке шықты. 1976 жылы ақпанда Инсбрукте ол Олимпиада чемпионы болды.

1976 жылы [[1976 Канада кубогы|Канада Кубогына]] КСРО құрама командасының құрамында қатысты. 1975 - 76 жж. ЦСКА құрамында ол НХЛ клубтарымен супер серияға қатысты. 1975 жылы 31 желтоқсанда Монреалда өткен жаңа жылдық ойында «[[Монреал Канадиенс|Монреал Канадиенспен]]» (3:3) есепті теңестірді.

Владислав Третьяктың естелігінен<ref>{{кітап |авторы = Третьяк В. А.|бөлімі = 2 тарау. Менің қақпашыларымның университеттері. Супер серия, немесе орыстардың алдында қол көтер|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Адалдық|шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Мәскеу|баспасы = Физкультура и спорт|жыл = 1986|томы = |беттері =92|барлық беті = |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref>:
{{cquote|«Канадалықтар Борис Александровты супер серияның жаңалығы деп пайымдады. Біз үшін ол ешқандай жаңалық болған жоқ. Екі жыл бұрын жаттығуда Борис маған тіпті Харламовтан гөрі көп шайба салған болатын. Ол оңақай - бізге, қақпашыларға мұндай форвардқа бейімделу өте қиын. Сонымен қатар, ол, әрине, туғанынан дарынды және табанды. Мұз айдынында Александров үнемі импровизация жасап, әрдайым өзінің қулық сызығын «бүгіп», қақпаның сәл ғана саңылауын байқағанда, мүлт кетпейтін. Бұл хоккейші Валерий Харламовты алмастыра алушы еді. Алмастыра алушы еді ... Бірақ өкінішке орай. Тәртіпті әрдайым бұзу оның талантын дамытуға кедергі болды»}}

1977 жылы Виктор Тихонов ЦСКА мен КСРО құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Александров Тихоновтың ол үшін сөзсіз авторитет емес екенін жасырмады. Жаттықтырушыға хоккейшінің мінезі мен режимді жиі бұзуы ұнамады.

Тихонов шиеленіс жайлы<ref>{{кітап |авторы = Тихонов В. В|бөлімі = КҮТІМ АЙНАЛЫМЫ. Қақтығыс сөзсіз болған кезде|бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Үміт, түңілу, армандар...|шынайы атауы = |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Мәскеу|баспасы = Физкультура и спорт|жыл = 1986|томы = |беттері = 155—156|барлық беті = 92|сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref>:
{{cquote|«Борис Александров туралы ерте айта бастады. Оған көптеген аванстар берілгені соншалық, тіпті, олар бүкіл командаға жетер еді. Оны хоккейдегі құбылыс ретінде айтатын. Борис шынымен ерекше спортшы болды. Бірақ ол өзіне тез келген атақ-даңққа төтеп бере алмады. Ол «мыс құбырларының» сынақтарынан өте алмады, танымал және сәттілікке байланысты азғыруларды жеңе алмады. Александров өзінің спорттағы орнын, командадағы рөлін, жаттықтырушылар мен серіктестердің қолдауын дұрыс бағаламады. Командамен жұмыс істей бастағаннан кейін, хоккейшілермен жақынырақ таныса отырып, мен Бористің дарынды, талантты, бірақ өте тентек және ол шәлкес дегеннен гөрі жай ғана қыңырлау жігіт. Ол ЦСКА-ға осы күйінде келді деп қорқамын... Александров өзінің ең жақсы жылдарында ерекше жиектеуі, батылдығы және ойын сезімімен ерекшеленді. Оның табандылығы мен сәттілігі көзге ұрып тұрды. Алайда, оның дөрекілігі, тұрпайылығы, қарсыластарына ашық жақтырмаушылығы да көзге түсетін». }}

1977 жылы 7 ақпанда ЦСКА - «Спартак» матчында Александров ешқандай ойынның қажетінсіз спартактық ойыншы Валентин Гуреевті бортына итеріп жіберді, нәтижесінде ол бас сүйек-ми зақымын алып, ауруханаға түсті. 9 ақпанда «Советский спорт» басылымы Дмитрий Рыжковтың Александров туралы «Арттан соққы» деген жойқын мақаласын жариялады. Хоккейші маусымның соңына дейін шартты түрде шеттетілді. 1977/78 маусымда армия командасының жаңа жаттықтырушысы В.В. Тихонов Александровты ЦСКА-ның негізгі құрамынан жиі шығарып, оны жастар құрамасына жаттығуға жіберетін. Хоккейші бұл жанжалдың нәтижесі жайлы естелігінен<ref>{{мақала | авторы = Алексей Богомолов| тақырыбы = Борис Александров: Мен сияқты жүгермектер басқа елдерде қалмайды|шынайы атауы = | сілтеме =| тілі = ru| жауапты = | баспа авторы = | басылым = Новая газета| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2003| томы = | нөмірі = 14| беттері =| isbn = | issn =}}</ref>:
{{cquote|«1979 жылы біз Ленинградта СКА-мен жұптанып ойнадық. Біз бірінші кездесуді ойнап жаттық. Міне, мен қонақүйдің баспалдақтарында тұрып, сол кездегі Ленинградтағы сүйіктім - мәнерлеп сырғанаушы Марина Леонидовамен сөйлесіп тұрмын. Уақыт - он екіден он бес минут. Виктор Васильевич келеді: өй, жүгермек, ертең ойын, ал сен мұнда жезөкшелермен бірге тұрсың ... Ал мен оған дәл сондай рухта жауап бердім, сонымен қатар өте жақсы формада емес. Жалпы, келесі күні кездесу - мені Мәскеуге жібереді. Мен ренжіп, Мәскеуге бармадым, Ленинградта төрт күн бойы болдым. Мен қайтып келгенде, мен СКА МВО-да ойнайтынымды естідім». }}

Александровпен КСРО құрама командасында жұмыс істеген [[Борис Павлович Кулагин|Борис Кулагин]] ЦСКА басшылығымен әскерден босату туралы келісіп, оны Мәскеудің «Спартагына» шақырды. Бірінші маусымда Виктор Шалимов және Аркадий Рудаков Александровпен бірге ойнаған үштік «Үш бомбардир» сыйлығын алды. Содан кейін ода тәртіпке байланысты мәселелер және жаттықтырушылармен жанжал басталды. 1981/1982 жылдар маусымын Александров ауыр жарақат - сыныққа байланысты барлығын өткізіп алды.

Осы уақытта өскемендік «Торпедоны» ойын мансабын енді аяқтаған Виктор Семыкин басқарды. Александров өз үйіне оралу туралы ұсынысына келісіп, «Торпедо» сапында алты маусым өткізді. Онымен бірге команда бірінші лиганың орташадан КСРО-ның жоғары лигасына жол ашты. Үштік Борис Александров - Андрей Соловьев - [[Игорь Михайлович Кузнецов|Игорь Кузнецов]] әлі күнге дейін Өскемен шайбалы хоккей тарихындағы ең мықтысы болып саналады.

1987/1988 жылғы маусымда Александров Игорь Кузнецовпен бірге «Советский воин» журналының «Шабуыл серісі» сыйлығына ие болды (ең көп хет-трик жасағаны үшін, 3+3).

Мансабын Еуропада аяқтады, онда Италия мен Венгрияда ойнады.

Хоккейден кеткеннен кейін ол Мәскеуге орналасты, өзінің жеке бизнесін (ТҚКС) ашты. Ол бос уақытында аттас тауар биржасына кіретін<ref>[http://www.cnopm.ru/hockey/interviews/1991/august/dmitry_sterligov Дмитрий Стерлигов — «Алиса» биржасының бірге иемденуші // "Хоккей" апталығы, 1991, №24]</ref> «Алиса» (Мәскеу) студенттер командасында, сондай-ақ «Ресей жұлдыздары» ардагерлер командасында ойнады. 1994 жылы ол «Торпедоға» тағыда оралып, ойыншы-жаттықтырушы болды ретінде қатысты.

КСРО және ЖХЛ чемпионаттарында ол 400 матчқа қатысып, 177 гол салған.

=== Жетістіктері ===
* Инсбрук 1976 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы (3 ойын, 2 шайба).
* КСРО чемпионы 1975, 1977, 1978, ЦСКА құрамында 1974, 1976 мен «Спартак» (Мәскеу) құрамында 1981 КСРО чемпионаттарының күміс жүлдегері. «Спартак» (Мәскеу) құрамында 1980 ж. КСРО чемпионатының қола жүлдегері.
* 1978 жылғы КСРО Кубогының финалисті.
* 76-Канада кубогының мүшесі (5 ойын, 2 шайба).
* КСРО құрамасында (1975-77) - 19 матч, 4 шайба. Қазақстан құрамасында (1995) - 4 матч, 2 шайба.
=== Бапкерлік мансабы ===
[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|Өскемен педагогикалық институтын]] бітірген (1978), мұғалім.

1995/96 маусымда «Торпедоның» (Өскемен) бас бапкері болып тағайындалды және Қазақстан құрамасын басқарды. Өскемендегі «Торпедо» ойыншыларынан құралған елдің негізгі командасы оның жетекшілігімен ең үлкен жетістікке 1998 жылы А тобында ойнау құқығын жеңіп алған Нагано Олимпиадасында (5 орын) жетті.

2002 жылдың шілдесіне дейін ол өскемендік «[[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Қазмырыш-Торпедо]]» командасы мен Қазақстан құрамасының бас бапкері болды.

=== Дүниеден өтуі ===
2002 жылы 31 шілдеде 47 жасында Усть-Катав қаласының маңында (Үфі-Челябі тас жолында) жол апатынан қайтыс болды. Қайғылы оқиға болған жерде Александровтың фотосуреті бар хоккей шайбасы түріндегі ескерткіш тұр. Мәскеудің Митинский зиратында жерленді.
=== Жеке өмірі ===
Бірінші әйелі - [[Николай Крючков|Николай Крючковтың]] қызы, Елвира Крючкова. Осы некеден қыз – Екатерина туды.

Екінші әйелі - Жанна Вараздатқызы. Ұлдары - Алан (1980-2004, жол апатынан қайтыс болды) және [[Виктор Борисович Александров|Виктор]] (1985) - хоккейшілер.

Қызы — Валерия Борисовна Соловарова (2001).

=== Естелік ===
* 2003 жылдан бастап Өскеменде жыл сайын Б.Александровты еске алуға арналған әуесқойлар мен ардагерлер арасында шайбалы хоккейден ашық турнир өткізіліп келеді.
* 2005 жылдың 13 қарашасында, Александровтың елу жасқа толған күні, Өскеменде, хоккейші тұрған және өскен Тәуелсіздік даңғылындағы (бұрынғы Ленин) № 3 үйде оның есіне мемориалды тақта орнатылды. Сондай-ақ ол жаттығуын бастаған осы аулада хоккей алаңы да бар.
* 2010 жылдан бастап ол көп ойнаған және жаттықтыққан [[Борис Александров атындағы спорт сарайы|Өскемендегі мұз айдынындағы спорт сарайы]] Борис Александровтың есімін иеленді <ref>[http://www.today.kz/ru/news/life/2009-09-11/balexandrov Өскеменде көпшіліктің бастамасымен хоккейші Борис Александровты мәңгі есте қалдыру туралы шешім қабылданды] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916201454/http://today.kz/ru/news/life/2009-09-11/balexandrov |date=2009-09-16}}</ref>.
* 2019 жылы 26 мамырда [[2019 шайбалы хоккейден әлем чемпионаты|әлем чемпионаты]] кезінде IIHF Даңқ залына енгізілді <ref>[https://spartak.ru/news/boris-aleksandrov-v-zale-slavy-iihf/ БОРИС АЛЕКСАНДРОВ - IIHF ДАҢҚ ЗАЛЫНДА] ''Spartak.ru'' (26.05.2019)</ref>.
== Әдебиет ==
* {{мақала | авторы = Валиев Б.| тақырыбы = Ұлы қырсық адам. Ұлы бапкер Тихоновқа қарсы шыққан хоккейші жөнінде естеліктер|шынайы атауы = | сілтеме = http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/171314| тілі = ru| жауапты = | баспа авторы = | басылым = Советский спорт| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2004| томы = | нөмірі = 194 (16486)| беттері =18—19| isbn = | issn =}}
* {{мақала | авторы = Трахтенберг Л.| тақырыбы = Ол ешқашан лайықты болмады. Оған лайық болғанымен|шынайы атауы = | сілтеме = http://www.sport-express.ru/newspaper/2002-08-02/6_4/| тілі = ru| жауапты = | баспа авторы = | басылым Спорт-Экспресс| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2002| томы = | нөмірі =| беттері =| isbn = | issn =}}
* {{мақала | авторы = | тақырыбы = Борис Александров дүниеден өтті|шынайы атауы = | сілтеме = http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/80754| тілі = ru| жауапты = | баспа авторы = | басылым = Советский спорт| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2002| томы = | нөмірі =136 (15822)| беттері = 2| isbn = | issn =}}
* [http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=33566 ''А. Шевченко.'' «Борис туралы. Тек ол ғана емес». - Өскемен, 2009]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Сілтеме ==
* [https://web.archive.org/web/20160304191842/http://www.kazzinc-torpedo.kz/Press/press_2006-2007/p061.htm Бористі еске түсіру...]
* [http://www.ustinka.com/history.php?id=17 Сол жақ шеткіге аяқталмаған пьеса]{{Deadlink|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20100228040814/http://sport-necropol.narod.ru/aleksandrov.html Қабірдің суреті]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері]]
[[Санат:Қазақстан жаттықтырушылары]]
[[Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушылары]]
[[Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері]]
[[Санат:ЦСКА (Мәскеу) ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:1976 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]
[[Санат:Шайбалы хоккейден Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары]]
[[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]

Борис Викторович Александров - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстан бапкерлері → Санат:Қазақстан жаттықтырушылары

← Ескі түзетулер	14:05, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)