https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%82 2026-04-18T09:05:00Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%82&diff=20619&oldid=prev 2025-04-25T18:01:58Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:01, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%82&diff=20618&oldid=prev 2014-05-30T08:13:24Z

<p>clean up, replaced: салалык ғылыми түсіндірме сөздігі → салалық ғылыми түсіндірме сөздігі, &quot;Мектеп&quot; баспасы&quot; → &quot;Мектеп&quot; баспасы using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:BauxiteUSGOV.jpg|thumb| '''Боксит''']]<br /> '''Боксит ''' (Францияның Les Baux деген жерінде бірінші рет табылғандықтан осылай аталған) – [[тау жынысы]], [[алюминий]] металы алынатын негізгі [[кентас]]. Бокситтің хим. құрамы негізінен [[алюминий]] гидроксидінен, сондай-ақ [[темір]], [[кремний]], [[титан]], [[кальций]], [[магний]], [[марганец]], фосфор оксидтерінен, т.б. құраушылардан тұрады. Түсі қызыл, қоңыр қызыл, сұр, шұбар; тығыздығы 2,9 – 3,5 г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; қаттылығы 6-ға дейін жетеді. Құрылымы яшма, [[бұршақ]] тәріздес, оолитті, қуысты, борпылдақ болып келеді. Боксит құрамында [[диаспор]], [[бемит]], гиббсит, [[гетит]], гидрогематит, [[каолинит]], [[хлориттер]], [[кальцит]], галлуазит, т.б. минералдар бар. Бокситтер сілтілік, [[Қышқылдар|қышқыл]], кейде негізді жыныстардың латериттік үгілу процестерінен көл мен теңіз суларында тұнуынан түзіледі. Бокситтің құрлықтық шөгінділерімен байланысты горизонталь күйде жататын платформалық және теңіз жағасының шөгінділерімен байланысты геосинклинальдық түрлері бар.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — [[ТҮСІНДІРМЕ СӨЗДІК|түсіндірме сөздіктер]] топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, [[профессор]], Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы ЖАҚ , 2003. — 248 бет.<br /> ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2<br /> &lt;/ref&gt;[[Сурет:Mineraly.sk - bauxit.jpg|thumb| '''Боксит''']]Олар карбонатты жыныстардың карст шұңқырлары мен түрлі ойыстарда каолинит және шұбар түсті шөгінділерімен бірге кездеседі. Өндіріліп жүрген Бокситтердегі алюминий оксидінің (Аl2O3) мөлшері 28%-дан 60%-ға дейін не одан да жоғары болады. Бокситтен алюминий алу тиімді болу үшін кремнийлік [[модуль]] (Аl2O3: SіO2) 2,1 – 2,6-ден кем болмауы керек. Бокситтен [[бояу]], [[фарфор]], [[шыны]] [[абразивтер]], [[қара металлургия]] флюсі, [[мұнай]] тазартатын сорбент алынады. Бокситті пісіріп цемент, [[электр]] пештерінде балқытып электркорунд алады. Аз темірлі Бокситтен отқа төзімді бұйымдар жасалады. [[Дүние жүзі]] бойынша Б-тің жалпы қоры 120 млрд. т-дан асады, оның 40 – 50%-ы барланып, есепке алынған. Бокситтің дүниежүз. өндірісі жылына 300 млн. т-ға жетеді. Қазақстанда негізгі Боксит кендері [[Торғай]] өңірінде (Амангелді бокситті ауданы) орналасқан. Республикадағы Бокситтің болжамдық қоры 1 – 1,5 млрд. т, оның 40 – 45%-ы барлануда. Боксит – кешенді кентас, одан алюминийден басқа Tі, Ғе, Gr, Ga, Nі, Nb және шашыранды элементтер (Ce, La, Y, Yb, Se, т.б.) алынады.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;“Қазақ Энциклопедиясы”&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Геология]]<br /> [[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br /> <br /> <br /> {{Geology-stub}}</div>

ArystanbekBot