https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2026-04-21T00:38:03Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=13957&oldid=prev 2025-04-25T17:55:41Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">17:55, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&diff=13956&oldid=prev 2014-06-16T05:49:33Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Биік тау белдеулері ''' – [[Қазақстан]]ның шығыс және оңтүстік-шығыс бөлігіндегі [[Алтай]], [[Сауыр – Тарбағатай]], [[Жетісу]] (Жоңғар) Алатауы, [[Тянь-Шань]] тауларына тән биіктік белдеулілігі. [[Қазақстан]] тауларында Биік тау белдеулері [[Алтай]] тауынан оңтүстіктегі Батыс [[Тянь-Шань]]ға қарай біртіндеп биіктей береді. Тау орманы Оңтүстік Алтайда 700 – 900 м, [[Жетісу Алатауы]]нда 900 – 1100 м, Іле Алатауында (Тянь-Шаньда) 1200 – 1400 м биіктікте өседі. Бұл таулы өлкенің [[география]] орнына, ендігіне, биіктігі мен беткейлерінің сипатына, ылғалды желдің мөлшеріне, т.б. байланысты. [[Алтай тауы]]на [[Сібір]] мен батыстан келетін ылғалды [[жел]], Тянь-Шань тауларына [[Ауғанстан]] мен [[Иран]] жақтан соққан аңызақ жел әсер етеді. Сондықтан Қазақстан тауларындағы Биік тау белдеулерінің өз ерекшеліктері (топырағы, өсімдігі мен [[жануарлар]] дүниесі) бар. Айналасындағы жазықпен салыстырғанда тау табиғатының өзгеше болуына температураның биіктеген сайын суынып, ылғалдылықтың көбеюі ықпал етеді, оның [[климаты]]ндағы айырмашылықтың себебі осында. Қазақстан тауларында 6 Биік тау белдеулері бар. Бұл биіктік белдеулер тек Іле Алатауында ғана түгел кездеседі, басқа тауларда 5 белдеу бар, яғни альпі шалғыны белдеуі болмайды. [[Тау]] етегіндегі шөлейт белдеу [[Іле Алатауы]],[[Жетісу]] (Жоңғар) [[Алатауы]] және Оңтүстік [[Алтай]] тауларының етегінде анық байқалады. Ол Алтайдың солтүстің-батысында далаға, Тянь-Шаньның батысында шөлге ұласады. Бұл белдеудің абсолютiк биіктігі 1300 м, негізінен [[кайнозой]]дың лëсс-құмдақ шөгінділерінен түзілген, еңіс келген [[жазық]]. Климаты [[шөлейт]], қысы жылы, жазы ыстық, жауын-шашын мөлш. 200 – 300 мм. Өсімдігі селдір, сұр топырақта [[қау]], [[жусан]], [[бетеге]], бұйырғын, [[итсигек]], баялыш, [[ебелек]], теріскен өседі. <br /> =='''Табиғат'''==<br /> ===климат===<br /> :Климаты қоңыржай континенттік, жауын-шашын мөлшері 400 – 600 мм. Қоңыр топырақты және шіріндісі мол қара топырақты келеді.<br /> ===жануарлар,өсiмдiктер===<br /> :Мұнда тышқан, тасбақа, [[жылан]], [[кесіртке]], шаян, қарға, [[қарақұс]], түлкі мекендейді. Тау етегіндегі шөлейт белдеуді шаруашылық қажетіне бейімдеу оның ландшафтын мүлде өзгерткен, сондықтан оны «мәдениетті белдем» деп те атайды. Таудың дала белдеуі 1000 – 2000 м биіктік аралығында, әлі бекімеген шөгінділер мен палеозойлық тау жыныстарынан құралған.Дала өсімдігі, шалғын, бетеге, қау, жоңышқа, т.б. өседі. Таудың шалғынды орман белдеуі Оңтүстік [[Алтай]], [[Жетісу]] (Жоңғар) және [[Тянь-Шань]] тауларында 800 – 1300 м-ден 2800 м-ге дейінгі биіктік аралығында жатады. Бұл таулардың беткейлері өзен аңғарларымен қатты тілімденген. Жауын-шашын мол, жылдық орташа мөлш. 800 – 1000 мм. Орман көбіне таудың солт. беткейінде өседі. Орманды белдеудің етек жағын ала жалпақ жапырақты [[алма]], [[өрік]], [[жаңғақ]], ақ қайың, [[терек]] ағаштары және шалғын, ал жоғары жағын ала пихта, қарағай, шырша өседі. Бұл белдеуде қасқыр, [[борсық]], [[түлкі]], [[тиін]], [[қоян]], т.б. мекендейді. Таудың субальпілік белдеуі орманды белдеуден жоғары жатады. Алтайдың солтүстік-батысында 2000 м, оңтүстік-шығысында 2400 м, Тянь-Шань тауларында 3000 м биіктіктен басталады. Алтайдағы бұл белдеуде Алтай қарабас шалғыны, манжетка, аю балдырған, түлкіқұйрық, тарғақ шөп өседі. Одан жоғары мүк пен қына өсетін тырбық, қисық бұталар, Түркістан аршасы кездеседі. Ал [[Жетісу]] (Жоңғар) Алатауының осы биіктігінде тау шалғыны бар. Таудағы альпілік белдеу Солтүстік [[Тянь-Шань]] тауларында 2800 – 3200 м биіктікте. Топырағының шіріндісі мол (12 – 15%), альпілік шалғын хош иісті сан алуан гүлге бай. Шөбі малға жұғымды жайлау. [[Алтайда]], [[Жетісу]] (Жоңғар) Алатауында бұл биіктікті нивальдық белдеу алып жатыр. Нивальдық белдеу (мәңгілік қар белдеуі) Солтүстік Тянь-Шань тауларында 3200 м-ден 5000 м-ге дейінгі аралықта. [[Жер бедері]] биік шың, жартасты, құлама болып келеді. Беткейлерін үйме қорым тас, көп жылдық [[мұз]] бен [[қар]] басып жатады.<br /> &lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:География]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

ArystanbekBot