https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 2026-04-18T06:19:25Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F&diff=38299&oldid=prev 2025-04-25T18:14:43Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F&diff=38298&oldid=prev 2015-01-10T17:51:57Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Кіріспе бөлімін өңдеді</span></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:1GZX Haemoglobin.png|thumb|right|і00px|Гемоглобинның биомолекуласы]]<br /> [[Сурет:Ciclo di Krebs.svg|thumb|right|і00px|Кребс циклы]]<br /> <br /> '''Биохимия''', биологиялық [[химия]] — тірі организмдердің химиялық құрамын, ондағы биохимиялық қосылыстардың синтезделіну жолдарын, заңдылықтары мен қасиеттерін, молекулалық құрамын, жасушалардың биологиялық, биохимиялық және физиологиялық қызметін зерттейтін [[ғылым]]. <br /> <br /> Организмдегі биохим. процестер үш түрлі бағытта зерттеледі: статикалық Биохимия— организмнің химиялық құрамын анықтайды; динамикалық Биохимия — организмдегі биохимиялық қосылыстардың бір түрден екінші түрге айналу жолдарын зерттейді; функционалдық Биохимия — [[тіршілік]] әрекетіне арқау болатын химиялық құрылымдарды, процестерді зерттейді. Организмдердегі қоректік заттарды сіңіруінен ([[анаболизм]]) бастап, олардың толық ыдырауына ([[катаболизм]]) дейінгі биохимиялық реакциялардың барлығы — бүкіл тірі организмдердің басты және тұрақты белгісі — зат алмасуға негізделген. Сондықтан да организмдегі [[зат алмасу]], яғни [[метаболизм]] процестерін терең зерттеу Биохимияның негізгі міндеттерінің бірі. Биохимия [[биология]]лық, химиялық, [[медицина]]лық ғылымдарымен тығыз байланыста дамиды. Ол жеке ғылым ретінде 19 ғасырдың аяқ кезінде қалыптасты. 20 ғасырдың басында Биохимия адам Биохимиясы (оған медициналық Биохимия да кіреді), [[өсімдіктер]] Биохимиясы, [[жануарлар]] Биохимиясы, микроорганизмдер Биохимиясы болып бөлінді. Биохимиялық зерттеулер [[Қазақстан]]да 20 ғасырдың 30-жылдары Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында (қазіргі [[Аграрлық университет]]) және қазіргі [[Қазақ мемлекеттік медициналық университеті]]нде Биохимия кафедралары ашылғаннан кейін басталды. Қазіргі кезде Биохимия саласындағы жүйелі зерттеулермен “Биоген” жабық акциондық қоғамы, [[Микробиология және вирусология институты]], [[Онкология және радиология ғылыми-зерттеулер институты]], [[Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеулер орталығы]], Ұлттық академиялық аграрлық зерттеу орталығының институттары, медициналық, [[ауыл шаруашылығы]] оқу орындары айналысады. Өсімдік ақуызы және оның биохимиялық қасиеттері ашылып, бидай, т.б. бағалы тағамдық дақылдардың құрамындағы ақуыз мөлшерін молайту жолдары анықталды ([[Дарқанбаев|Т. Дарқанбаев]], т.б.), дәрілік-техникалық, илік [[өсімдіктер]]дегі қосалқы заттар Биохимиясы ([[Қылышев|Л.Қылышев]],[[Қонаева|Р.Қонаева]]) зерттелді. Өсімдік химиясы қалыптасып, дәрілік, тағамдық, хош иісті заттар, арнайы препараттар алынды ([[Горяев|М.И. Горяев]], [[Шомбалов|Т.Шомбалов]], т.б.). Витаминдер Биохимиясы, бұғақ ауруы мен қан ұю әсерінен туатын биохимиялық өзгерістер зерттелді (Б.И. Ильин-Какуев). Гистохимия мәселелері, [[миоглобин]], [[гемоглобин]] ақуыздары, тотығу-тотықсыздану процестеріне қатысатын ферменттер Биохимиясы ([[Қайыпова|З. Қайыпова]], [[Өтешев|А. Өтешев]], т.б.), [[Қазақстан]]ның [[шөл]]-[[шөлейт]]ті жерлері мен таулы өңірінде өсетін [[өсімдіктер]] Биохимиясы ([[Жатқанбаев|Ж. Жатқанбаев]], т.б.) зерттелді. [[Микроорганизмдер]] мен [[вирустар]] Биохимиясы дамытылды ([[Жұматов|Х. Жұматов]], [[Исаева|Е. Исаева]]). [[Гипоксия]] (оттегі жетіспеуі) кезінде адамға қажетті [[ақуыз]], май, көмірсулар, витамин мөлшерлері анықталды ([[Алдашев|А. Алдашев]]). [[Қой]] организміндегі биохимиялық өзгерістер, төл организміндегі зат алмасу процесі зерттелді ([[Ташмұхаметов|Ө.Ташмұхаметов]], [[Сәрсенов|Ә. Сәрсенов]], [[Ертаев|Е. Ертаев]], [[Қарабалин|Б. Қарабалин]]), малда сүт шығару механизмі ашылды (ТәшеновҚ. Тәшенов). Сиыр мен бие сүтіндегі ақуыздар, липидтер зерттеліп, осының нәтижесінде төлдің тіршілікке бейімділігін арттыру шаралары белгіленді ([[Сейітов|З. Сейітов]], [[Жұмашев|Ж. Жұмашев]]). Аусыл, сарып, эхинококкоз, ценуроз патогенезіне биохимиялық тұрғыдан сипаттама берілді ([[Красов|В.М. Красов]], [[Омаров|Т. Омаров]], т.б.). Эукариоттық жасушаларда кездесетін жасушалық бөлшектердің жаңа класы — ақпараттық [[РИБОНУКЛЕИН ҚЫШҚЫЛЫ (РНҚ)|рибонуклеин қышқылы]] ([[аРНҚ]]) ашылды ([[Айтхожин|М. Айтхожин]]). Биохимия саласындағы зерттеулерді негізінен [[Молекулалық [[биология]] және биохимия ғылыми-зерттеулер институты]] үйлестіріп отырады.&lt;ref&gt;Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Биохимия]]<br /> [[Санат:Ғылым]]</div>

Kuanysh Ismailov