Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:14:43Z

1 түзету

Бижанова Назерке: /* Биофизика мынадай негізгі тарауларға бөлінеді */

2015-12-22T14:51:45Z

‎Биофизика мынадай негізгі тарауларға бөлінеді

Жаңа бет

[[Сурет:HIV-SIV-phylogenetic-tree.png|thumb|right|Биофизика]]
'''Биофизика''', [[биология]]лық физика (био.. және физика) — тірі организмдерде жүретін физикалық және физикалық-химиялық процестерді, сондай-ақ, биологиялық жүйелердің ультрақұрылымын зерттейтін ғылым. [[Физика]], [[химия]], [[математика]] ғылымдарының [[идея]]сы, теориялық негіздері мен биологиялық әдістердің ұштасуы Биофизиканың дамуына зор мүмкіндік туғызды.

==Биофизиканың даму тарихы==
Физика мен химия заңдылықтарын биологиялық құбылыстарды талдауға қолдану жөніндегі биофизикалық жеке зерттеулер ''XVII ғасырдан'' белгілі. Француз ғалымы Р. Декарт адам денесін күрделі машина деп, ал [[Италия]] ғалымы [[Гальвани|Л.Гальвани]] [[жануарлар]]дың организміне [[электр тогы]]мен әсер еткенде, олардың [[бұлшық ет]]інің жиырылуын “жануарлардың электрлік қасиеті” деп қараған. XIX — XX ғасырларда [[энергия]]ның сақталу және айналу заңы (Ю.Р.Майер), қозудың [[ион]]дық теориясы, жарықтың [[биология]] құрылымдарға әсері (Г.Гельмгольц, П. П. Лазарев), тірі организмдердің мүшелері мен [[клетка]]ларындағы [[осмос]]тық және [[Биоэлектрлік химия|биоэлектрлік]] қасиеттер ([[Дюбуа-Реймон|Э. Дюбуа-Реймон]], [[Бернштейн|Ю.Бернштейн]], Ж.Леб, В.Нернст) зерттелді.

==Биофизика мынадай негізгі тарауларға бөлінеді==
*Молекулярлық Биофизика;
*Клеткалық процестер Биофизикасы;
*[[Басқару]] және реттеу процесінің Биофизикасы.
''Молекулярлық Биофизика'' тірі организмдерді синтездейтін макромолекула мен молекулалық биобірлестіктердің физикалық-химиялық қасиеттерін, олардағы биохим. процестердің қарым-қатынастары мен [[энергия]] сипатын анықтайды.

''Клеткалық процестердің Биофизикасы'' жасушалардың физикалық-химиялық негіздерін, биологиялық [[мембрана]]лар мен жасуша органоидтарының молекулалық құрылысын, олардың атқаратын қызметіне сәйкес механикалық және электрлік қасиеттерін, жасушадағы биохимиялық процестердің энергиясын, биологиялық процестердің термодинамикасын зерттейді, Биофизикалық факторлардың тірі организмдерге ([[жануарлар]] мен [[өсімдіктер]]ге, микроорганизмдерге және адамға) әсерлерін анықтайды.

''Биологиялық жүйелердегі басқару және реттеу процестері Биофизикасы'' организмдердегі басқару жүйесінің ішкі байланыстарын зерттейді, олардың Биофизикалық [[Модель|моделін]] жасау арқылы физикалық табиғатын анықтайды.

[[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО]] номенклатурасы бойынша биофизиканың келесі тараулары ажыратылады:
* 2406.01 [[Биоакустика|Биоакустика]] (ауа және су орталарындағы коммуникация және [[Локация|локация]])
* 2406.02 Биоэлектрлік (мембраналық потенциал, ақпараттық және интегралдық үрдістер)
* 2406.03 [[Биоэнергетика|Биоэнергетика]] (энергоқамтамасыздандыру және жылуды өндіру)
* 2406.04 [[Биомеханика|Биомеханика]]
* 2406.05 Биооптика (биолюминесценция, [[Көру|көру]] және ақпаратты өндеу)
* 2406.06 Медициналық физика ([[Диагностика|диагностика]], [[Физиотерапия|физиотерапия]] әдістері және [[Патогенез|патогенез]])
* 2406. Күрделі жүйелердің биофизикасы ([[Системогенез|системогенез]], біріншілік синергогенез, [[Ағзалардың жеке дамуы|жеке даму]], биожүйелердің ұйымдасу деңгейлері)
* 2406. Сенсорлық жүйелер биофизикасы (психофизика)
* 2406. Тіршілік ету ортасының биофизикасы (экологиялық биофизика, космофизика)
* 2406. Қайталанбалы үрдістер биофизикасы (биоритмология)
* 2406. [[Зат алмасу|Метаболизм]] биофизикасы (массаның ауысуы, терморегуляция, гемодинамика)
* 2406.99 Басқалары

==Қазақстанда Биофизикалық зерттеулер==
Биофизика [[молекулалық биология]], [[биохимия]] ғылымдарымен тығыз байланысты. Биофизиканың негізгі салалары ''[[радиобиология]], [[биомеханика]], [[биоэнергетика]], фотобиология, биолюминесценция, т.б.'' Жалпы, Қазақстанда биофизикалық зерттеулер XX ғасырдың 60-жылдарында басталды. Қазір биофизикамен [[Онкологиялық және радиологиялық ғылыми-зерттеулер институты]], [[Ботаника және фитоинтродукция институты]], “Биоген” жабық акциондық қоғамы, [[Қазақ мемлекеттік ұлттық университеті]], [[Алматы мемлекеттік медицина университеті]] шұғылданады. Қазақстанда, әсіресе, радиологиялық зерттеулер жақсы дамыған ([[Балмұқанов|С. Балмұқанов]], С. Рысқұлова, А. Сейсебаев, Т. Байбекова). Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінде лазер технологиясын ауыл шаруашылығында пайдаланып, ауыл шаруашылық дақылдардың тұқымын, егістіктерді, суды [[гелий]]-[[неон]] лазерінің сәулесімен өңдеу арқылы астықтың өнімін, өсімдіктің әр түрлі кеселге төзімділігін арттыруға болатындығы дәлелденді (В.М. Инюшин, Қ.Өрісбаев, С. Төреханов, т.б.). Суды лазермен активтендіру арқылы өндірістік ластанған судағы ауыр металдардың ([[қорғасын]], [[сынап]], [[кадмий]], никель, т.б.) мөлшерін және органикалық зиянды заттарды азайтуға болатындығы анықталды (Инюшин, Өрісбаев, т.б.) Ауыл шаруашылық дақылдарының биоэлектрлік активтілігі олардың физиологиялық қасиеттерімен (Ф. Полымбетова), ал жүйке жасушасының биоэлектрлік активтілігі жылу реттелу процестерімен (С. Тілеулин) байланыстылығы зерттелді. Клетка мембранасының өткізгіштік қасиеті және оның механизмі (О. В. Есырев), ауыл шаруашылық дақылдарының фотосинтезі зерттелді (В. П. Беденко). Жүн талшығының өсуін реттейтін биологиялық механизмдер ашылды (Э.Б. Всеволодов). Гендік [[ақпарат]]ты ядродан [[цитоплазма]]ға тасымалдайтын молекулалардың бір жерден екінші жерге ауыстырылуын қамтамасыз ететін биополимерлерде байқалатын бірқатар физикалық-химиялық процестер молекулалық биология мәселелерімен байланыстыра зерттелді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3</ref>

Елімізде алғашқы бифизикалық зерттеулер 19 ғасырдың аяғы 20 ғасырдың басында [[Тимирязев Климент Аркадьевич|К.А. Тимирязевтің]] [[Хлорофилл|хлорофил]]дің [[Спектр|спектр]]ін зерттеуден және проф. А.Г.Гурвичтің [[Жасуша|клетка]]ның митогенетикалық сәулесін зерттеулерден басталады. Ал проф. [[Александр Леонидович Чижевский|А.Л. Чижевский]] космикалық биофизиканың негізін қалады. 1939 жылы Нью-Йоркте биофизиканың Бірінші халықаралық конгресі болды, оның президенті болып проф. А.Л.Чижевский сайланды. Венгерлік ғалымдар Э. Бауэр («Теоретикалық биология»,1935) және А. Сент-Дьерди («[[Биоэнергетика]]», 1958, 1964; «Субмолекулалық биологияға кіріспе», 19660 және т.б.) биофизиканың дамуына көп үлес қосты.
1919 жылы Наркомздравтың Бірінші биологиялық физика Институты ұйымдастырылды, П.П. Лазарев оның директоры болды. Институт штатында 36 ғылыми қызметкерлер және 16 техникалық қызметкерлер болды. П.П. Лазарев (188-1942) - физик, биофизик, геофизик, қозудың физико-химиялық теориясының негізін қалаушы ғалым.
1956 жылдан бастап [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазГУ]]дың топырақ биологиясы факультетінде А.А. Соколов биофизика курсын жүйелі түрде оқыта бастады. Осы факультеттің деканы Халиловтың бастамасымен проф. Б.А. Домбровский зоология кафедрасында, одан кейін гистология және цитология кафедрасында биофизикалық зерттеулер лабораториясы құрылды. Зерттеушілер тобының құрамына В.М. Инюшин, Н.А. Воробьев, Н.Н. Федорова және басқалар кірді. Олар электронды және [[Флуоресценция|флуоресцент]]ті микроскопия, Кирлиан эффектісін, митогенетикалық сәулелену, газ лазерлерінен поляризацияланған қызыл жарықтың биологиялық әсерін зерттеулермен айналысты. 1966 ж. В.И. Инюшин поляризацияланған монохромдық қызыл жарықтың [[радиация]]лық зиянын азайту проблемасы жөнінде кандидаттық диссертация қорғады. 1967 жылы заттың бесінші жағдайы (күйі) – биоплазма тұжырымы пайда болды. Шығыс Қазақстан облысында Серебрянск қаласының маңында 1967 жылы осы тақырып бойынша симпозиум өтті.

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]

← Ескі түзетулер	18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Биофизика - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Бижанова Назерке: /* Биофизика мынадай негізгі тарауларға бөлінеді */