https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 2026-04-18T21:04:09Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82&diff=51541&oldid=prev 2025-04-25T18:26:51Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82&diff=51540&oldid=prev 2014-05-25T04:55:52Z

<p>‎<span dir="auto"><span class="autocomment">Био сағат сипаттары: </span>clean up, replaced: “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысан using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></span></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Биологиялық сағат''' – [[жануарлар]] мен адамның [[уақыт]] өлшемін бағдарлау қасиеті. Ол [[жасуша]]лардағы физикалық-химиялық және физиологиялық процестердің белгілі бір уақытта қайталанып отыруына ([[биологиялық ырғақ]]) негізделген. Мұндай қабілеттілік бір жасушалылардан бастап адамға дейін – тірі ағзалардың барлығында болады. Кейбір зерттеушілер «Биологиялық сағат» организмнің геофизикалық факторлардың (жердің электр және магнит өрісі, [[Күн]] мен [[ғарыш]] [[радиация]]сының тәуліктік, жылдық, маусымдық қайталануының) өзгеруін қабылдау қабілетіне негізделген деп есептейді. «Биологиялық сағат» тұтас ағзалардың да, сондай-ақ [[клетка]] ішіндегі процестердің де дұрыс тәуліктік жұмыс ырғағын басқарады. Ғылымда «Биологиялық сағаттың» сыры әлі толықтай ашылған жоқ.<br /> <br /> ==Био сағат сипаттары==<br /> Орта есеппен ғалымдардың айтуынша:<br /> * Сағат 1-де [[адам]] денесі ауру-сырқауға өте сезімтал келеді.<br /> [[Image:Biological clock human.PNG|350px|thumb|Адам физиологиясы мен биоритмінің өзара байланыстарына шолу]]<br /> * Сағат 2-де дененің температурасы ең төмен болады. Осы кезде бауыр улы заттарды бір жақтылы етуді тездетіп, тазарту жүргізеді.<br /> <br /> * Сағат 3-те тамырдың соғуы, тыныс алу рет саны азайып, бұлшық еттер босайды .<br /> <br /> * Сағат 4-те денедегі барлық органдардың қызметі баяулап, қан қысымы төмендейді. (жалпы таңғы сағат 4 те өлу мөлшері мен туылу мөлшері жоғары болады. Себебі ми бөлімінің қанмен қамдалу мөлшері азаяды).<br /> <br /> * Сағат 5-те адамның ұйқысы негізінен қанады. Осы кезде қатерлі ісік және басқа сырқат жасушалары бөлінуі біршама тездейді.<br /> <br /> * Сағат 6-да адамның есте сақтау қабылеті ең жоғарғы шекте болады.<br /> <br /> * Сағат 7-де [[Бүйрек үсті безі|бүйрек үсті без]] гормонының бөлініп шығуы ең жоғарғы өреге жетеді. Қан айналымы тездейді.<br /> <br /> * Сағат 8-де жыныс гормонының бөлініп шығуы ең жоғарғы шекке жетеді. Сағат 8-10 аралығы бір тәуліктегі есте сақтау қабілетінің жоғарғы шегі.<br /> <br /> * Сағат 9-да жүректің толық қызметі басталады. Рух көтеріңкі болады. Адамның жұмысқа белсенділігі артады.<br /> <br /> * Сағат 10-да адамның [[зейін]] шоғырландыру қуаты мен есте сақтау қуаты ең жоғары шекте болады. Бұл сәт қызмет істеудің ең өнімді кезі саналады.<br /> <br /> * Сағат 11-де көздің көру қуаты ерекше жақсарып, жарыққа өте сезімтал келеді.<br /> <br /> * Сағат 12-де ой қорту қабілеті біртіндеп төмендейді. Сағат 12-13 аралығы түскі ұйқының ең жақсы мезгілі.<br /> <br /> * Сағат 13-те [[бауыр]] тынығып, адам қалжырап шаршағандай сезініп, демалуды қажет етеді.<br /> <br /> * Сағат 14-те дененің қалыпты гормон бөліп шығаруының салдарынан сезім баяулап, рух салғырттайды.<br /> <br /> * Сағат 15-18 аралығында дененің температурасы, қан қысымы ерекше өрлейді. Иіс, дәм сезу түйсігінің ең сезгір мезгілі.<br /> <br /> * Cағат 16-да қандағы қант құрамы көбейеді де, көбінесе өң қызғылт тартады. (Бұл мезгілді ғалымдар суға жүзу рекордын жасаудың тиімді мезгілі деп есептейді).<br /> <br /> * Сағат 17-де қатерлі ісік жасушаларының бөлінуі ең баяу бөлінетін мезгілі. (Бұл мезгілде спортшылар машықтану мөлшерін еселеп арттыруына болады).<br /> <br /> * Сағат 18-19 аралығы ұзақ уақыттық есте сақтаудың ең жақсы мезгілі. Сағат 18-20 аралығында есте сақтау қабілеті ең жоғарғы шекке жетеді.<br /> <br /> * Сағат 20-да дене салмақтың ауырлайтын, сезгірліктің әдеттегіден жоғары болатын мезгілі.<br /> <br /> * Сағат 21-де күндіз естіп, көрген нәрселер қайталай еске түседі. Ол нәрселерді осы кезде есте сақтауға болады. Оқушылардың [[сабақ]] жаттауына тиімді мезгілдерді бірі.<br /> <br /> * Сағат 22-де [[талма]] ауруы жиі қозады.<br /> <br /> * Cағат 23-24 аралығы [[зат алмасу]]дың баяу жүрілетін мезгілі. Бұл мезгіл ұйқының тамаша мезгілі.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Хронобиология]]<br /> * [[Биологиялық ырғақ]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Денсаулық]]<br /> [[Санат:Биология]]</div>

ArystanbekBot