https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8FБиогеохимия - Түзету тарихы2026-04-19T03:23:01ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F&diff=44781&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:25:24Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:25, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F&diff=44780&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Орысша-қазакша түсіндірме сөздік → Орысша-қазақша түсіндірме сөздік, 2006. - → 2006 жыл. - using AWB2014-06-16T09:34:21Z<p>clean up, replaced: Орысша-қазакша түсіндірме сөздік → Орысша-қазақша түсіндірме сөздік, 2006. - → 2006 жыл. - using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[File:Nuvvuagittuq belt rocks.jpg|right|250px|thumb|Биогеохимиялық процестері]]<br />
'''Биогеохимия''' — биосферада ағзалардың қатысуымен жүретін [[геохимия]]лық процестерді зерттейтін [[ғылым]] саласы, геохимияның бір бөлімі. Тірі ағза өз тіршілігінде түрлі химиялық элементтерді бойына сіңіреді, ал ол өлген соң бұл элементтер ыдырайды, шашырайды немесе белгілі бір орынға шоғырланады. [[Жер]] бетінде тірі азғалар біркелкі тарамаған, кейбір тіршілік ортасында олардың белгілі бір тобы көп жиылады. Бұған мұхиттар мен теңіздердегі [[планктон]], [[құрлық]]тағы қалың орман мен шалғындар, ылғалы мол қара топырақты жерлердегі [[шірінді]] мен [[шымтезек]], халықтың бір жерде тығыз, бір жерде сирек орналасуы мысал болады.<br />
<br />
Тірі заттың негізгі массасы — өсімдіктерде. Олар жерге түсетін [[күн]] энергиясының 1%-ке жуығын сіңіреді. Биогеохимиялық процестердің қарқыны ағзалардың шапшаң көбеюіне байланысты. Тірі дене құрамының негізгі массасы химиялық элементтердің аз ғана тобынан құралады. Бұларға [[биосфера]] жағдайында оңай қозғалып, тез қосылыстар түзуші: CO<sub>2</sub>, NH<sub>3</sub> сияқты газдар, су, H<sup>+</sup>, OH<sup>-</sup>, NО<sub>3</sub><sup>-</sup> — SО<sub>3</sub><sup>2-</sup>, PО<sub>4</sub><sup>3-</sup>, Na<sup>+</sup>, K<sup>+</sup> иондары, т.б. жатады. Организмдер [[тіршілік]] ортасында белгілі бір элементтер тобының [[химия]]лық қосылыстарын ғана сұрыптап сіңіру арқылы геохимиялық функция атқарады. Олардың қаңқасын құруға [[кальций оксиді]] қатысады. Организмдердің тікелей қатысуымен [[диатомит]], [[әктас]], [[көмір]], [[мұнай]] пайда болады. Жасыл [[өсімдіктер]] [[фотосинтез]]інен [[оттек]] бөлінеді. [[Микроорганизмдер]] [[темір]], [[марганец]], т.б. элементтер қосылыстарының тотығуына да қатысып, оларды тұндырады, сульфаттарды тотықсыздандырып, күкірттің биогендік кендерін түзеді. Тірі [[организм]] геохимиялық процестердің сипатын, элементтердің шоғырлану ортасын өзгертіп отырады. Тіршілік ортасы азғалар құрамына да әсер етеді, ал азғалар [[химиялық элементтер]]дің биогендік шашырауына (миграциясына) себепші болады, олардың (көміртектің, оттектің) изотоптық құрамын да өзгертеді. Адамның [[атмосфера]], [[биосфера]] және жер қыртысының изотоптық құрамына тигізетін әсері ұдайы артып келеді.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. - 430 б. ISBN 9965-808-78-3</ref><ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”</ref><br />
==Дереккөздер</span>==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Химия]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot