https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B8%D0%BBi%D0%BA_%D0%B0%D2%9B%D1%8B 2026-04-18T20:08:53Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BBi%D0%BA_%D0%B0%D2%9B%D1%8B&diff=89163&oldid=prev 2025-04-25T19:24:56Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:24, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B8%D0%BBi%D0%BA_%D0%B0%D2%9B%D1%8B&diff=89162&oldid=prev 2014-12-30T11:38:11Z

<p>+<a href="/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80" title="Санат:Салықтар">Санат:Салықтар</a>; ±<a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Тарих (мұндай бет жоқ)">Санат:Тарих</a>→<a href="/index.php?title=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Санат:Қазақ салт-дәстүрлері (мұндай бет жоқ)">Санат:Қазақ салт-дәстүрлері</a> (<a href="/index.php?title=%D0%A3%D0%9F:HOTCAT&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="УП:HOTCAT (мұндай бет жоқ)">HotCat</a> құралының көмегімен)</p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Билiк ақы''' — дәстүрлі қазақ қоғамында қылмыстық және азаматтық істерге қатысты төрелік айтып, шешім шығарғаны үшін [[би]]лерге, [[қазы]]ларға төленген [[ақы]], [[сот алымы]]. <br /> <br /> Ол дауланған мал-мүліктің жалпы мөлшерінің оннан бір бөлігін құраған. Билік ақы, көбінесе, [[алтын]], [[күміс]], [[мал]] түлігі, жағалы киім ([[ішік]], [[тон]], [[тұлып]], т.б.), ақша т.б. түрінде төленген. Бұл төлемдер би, қазылардың негізгі күнкөріс көзі болғанымен, олар ақы мен алым мөлшерін әдет жосындарында көзделген шамадан асыра алмаған. Мысалы, ердің құны — 1000 қойдан 100 қой, әйелдің құны ретінде белгіленген 500 қойдан 50 қой тиесілі. Кесімді мөлшерден артық ақы талап ету өрескел әрекет саналған. ''“Парақор”, “жемқор”'' атанып, ел сенімінен, абырой-беделден айырылу билік құрып, бітуана кесушілер үшін өліммен пара-пар болған. Сондықтан олар ''“ала жіптен аттамай”'', әділдікке жүгініп, кісі ақысын жемеуге тырысқан. Әдетте, билік ақы кінәлі жақтың ағайын-туыстарының қатысуымен, жариялы түрде өтелген. Міндетті ақыны даугердің өзі төлей алмаса, руластарынан өндірілген. [[Билер соты]], [[ақсақалдар соты]] билік ақы және басқа да кесімді төлемдерді ерікті түрде өтеуден бас тартқан, немесе жалтарған жақтың мал-мүлкін барымталап алу туралы шешім шығару құқын иеленген.&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]<br /> [[Санат:Салықтар]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Нұрлан Рахымжанов