https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83Бесік керту - Түзету тарихы2026-04-18T14:15:52ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83&diff=79251&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T19:15:03Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:15, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%83&diff=79250&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «AWB2014-05-25T04:39:21Z<p>clean up, replaced: “Қазақ Энциклопедиясы”, II-том → «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ using [[Project:AWB|AWB]]</p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Бесік керту''' - [[от]]пен [[аластау]] ғұрыптарының түрі. Бесік керту [[бала]]ны [[бесік]]ке алғаш бөлердің алдында атқарылады. Сондай-ақ бала ұйықтамай, тынышсыздана беретін болса да бесік керту ғұрпы жасалынады. Әдетте бұл [[ғұрып]]ты баланың [[әже]]сі қыздырылған темірмен бесіктің бала жатар тұсын, арқалығын және басын қари отырып: «Алас, алас, а, құдайым, тіл-көзден сақтай гөр! Тфә, тфә» - деген аластау, қорғау магиясында қолданылатын сөздерді айтады. Мұнысы бесіктегі балаға жын-шайтан жоламасын дегенді ырымдағаны. Сондай-ақ бесікті отпен аластаудың төмендегідей бесікті сырықтау деп аталатын түрі бар. Күндіз болсын, түнде болсын бесікке баланы саларда, металл немесе қыш ыдысқа салынған [[адыраспан]], [[aршa]], [[Қара жусан|қаражусан]] т.б. хош иісті өсімдіктердің бірін түтетіп, қас күштерді қуып, бесікті тазалайды. Кейде сіріңке шағып, отпен аластап, зиянкестерден қорғану шараларын жасайды. Аластау кезінде, ыдысты немесе тұтанған отты бесіктің бас-аяғын тегіс айналдыра:<br />
<br/> Алас, алас, баладан алас <br />
<br/> Бәледен қалас, <br />
<br/> Иесі келді, пәлесі көш! <br />
<br/> Бәле-жаладан сақта, <br />
<br/> Көзі қызыл болмасын, <br />
<br/> Көті қызыл болмасын <br />
- деген сөздер айтылады. Немесе: <br />
<br/> Алас, алас, алас! <br />
<br/> Әр пәлеңнен қалас! <br />
<br/> Көзі жаманның көзінен алас! <br />
<br/> Тілі жаманның тілінен алас! <br />
<br/> Уы жаманның уынан алас! <br />
<br/> Қырық қабырғасынан алас, <br />
<br/> Отыз омыртқасынан алас! <br />
<br/> Алас, алас, алас!<br />
<br/> Қыла гөр алла мың пәлеңнен қалас!<br />
сондай-ақ:<br />
<br/> Алас, алас, аласы <br />
<br/> Келді міне, баласы. <br />
<br/> Көш, көш бәлесі <br />
<br/> Келді міне иесі.<br />
деп бесікті аластап шығып, онан соң барып баланы бөлеуге кіріседі. Баланы тіл-көз тиюден сақтандыру мақсатында темір мен оттың қорғаушы күші бар деген ежелгі ұғымға байланысты бесікті, [[шүмек]]ті қыздырылған қысқашпен қарып зиянкес күштерден аластайды. Сондай-ақ отқа «сырық тұз» қыздырылып, бесікті осы тұзбен ысқылайды.<br />
<br />
Бала бесікте жатқанда шошымау үшін жастығының астына нан, сарымойын пышақ жастайды, бесік басына [[үкі]], [[қасқыр]]дың тұяғын қадайды. Балаға [[тұмар]] тағады. Бала шоши берсе, ішінде суы баржа ыдысты баланың басынан жоғары ұстап, суға балқыған қорғасын құйып жібереді. Бұл ырымды [[қорықтық]] деп атайды. Ыдыстың түбіндегі қорғасынның сұлбасы бір жануарға, затқа ұқсас болып тұнады. Хайуандарға ұқсаса, содан шошынғандыгын анықтап, ем-дем жасайды. Кейде сәбидің маңдайына қазанның түбінен алып, қара күйе жағып та қояды.<br />
<br />
Бесікте жатқан баланы емізудің де өзіндік әдістері бар. Мойны бір жағына қисық болмасын деп, баланы екі жағынан кезек-кезек емізеді; бесіктің арқалығына қолтығын сүйеп, тізерлеп отырып емізеді; баланы қараңғыда емізбейді, емізер алдында шам жағуы шарт.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2</ref><br />
Қазақстанның кей жерлеріне ертеде “бесік кертпе құда” болып, қыз бен ұлды бесіктегі кезінен [[атастыру]] салты да болған. Мұндайда ұлдың ата-анасы қыздың бесігін кертіп, [[теңге]] тағып, жол-[[жоралғы]] жасаған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
{{wikify}}<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Мәдениет]]<br />
[[Санат:Терминология]]<br />
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]<br />
<br />
<br />
{{stub}}</div>ArystanbekBot