https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8BБерікқара қорымы - Түзету тарихы2026-09-06T06:08:15ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B&diff=127249&oldid=prevModerator: 1 түзету2026-07-12T14:47:42Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">14:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B&diff=127248&oldid=prevСалиха: /* Қорым сипаты */2025-04-29T08:38:21Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Қорым сипаты</span></span></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Берікқара қорымы''' – [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген археологиялық ескерткіш.<br />
<br />
== Орналасқан жері ==<br />
[[Жамбыл облысы]] [[Жуалы ауданы]], [[Қарабастау (Жамбыл облысы)|Қарабастау]] ауылынан оңтүстікке қарай 3 км жерде, [[Билікөл]]дің оңтүстік жағалауы мен [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]]дың солтүстік баурайы аралығында орналасқан.<br />
<br />
== Зерттелуі ==<br />
Қорымды XIX ғасы аяғында әйгілі саяхатшы, әрі ғалым В. Ошанин ашқан. Археологиялық зерттеулерді археологтар [[Александр Натанович Бернштам|А.Н. Бернштам]], А.Г. Максимова және т.б. жүргізген.<br />
<br />
== Қорым сипаты ==<br />
Берікқара қорымы – темір дәуірінің діни-мемориалдық кешені.<br><br />
Обалардың басым бөлігі Берікқара сайына жақын маңда орналасқан. Мұнда үстіне тас үйілген обалар анықталып, тіркелген. Олардың диаметрі 1,5 м-ден 35-40 м-ге дейін, биіктігі 0,1 м-ден 6-7 м-ге дейін болып келеді. Обалар солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектеле орналасқан. Барлық тіркелген обалардың саны 500-ден асады. Үлкен көлемді обалар осы тізбектің ортаңғы бөлігінде орналасқан. Кейбір обалардың айналасына тас шеңберлер мен орақ секілді қаландылар орналастырылған. Бірқатар үйінділердің үсті ақ түсті кварц тастармен жабылған.<br />
<br />
=== Табылған заттар және ерекшеліктері ===<br />
Қазба жұмыстарының нәтижесінде табылған заттар: керамикалық ыдыстар, алтын, қола және мыс сырғалар, салпыншақтар, арыстанның басы бейнеленген қола тоға, темір пышақтар, жегу әбзелінің сақиналары, қорамсаға арналған ілгек, екі және үш қырлы жебенің ұштары, семсердің сабы.<br><br />
Артефактілердің ішінен б. з. д. IV-III ғасырларға жататын белге тағатын қола тоға ерекше қызығушылық тудырады. Онда жұлқылаудың (азаптаудың) символикалық көрінісі берілген: арыстанның аузынан арғымақтың басы мен мойыны шығып тұрған ілгектің тілі. Мысық тұқымдас жыртқыш, аузына шөпқоректі жануарды тістеген арыстан сақ-скифтердің аң стилі нақыштарының сюжеттерінен белгілі. Мұндай нақыш Жетісу, Шығыс, Батыс және Орталық Қазақстанның сақ-скиф ескерткіштерінде кең тараған. Аң стилінің көптеген нұсқалары Алтайдағы [[Пазырық мәдениеті|пазырық]] мәдениетінің обаларын, [[Берел қорымы]]ның жерлеулерін қазған кезде көп кездескен.<br />
<br />
=== Обалар топтары, жерлеу құрылыстары тәсілі ===<br />
Қорымда қоғамның әлеуметтік теңсіздігін білдіретін обалар көлемі бойынша үш топқа бөлінеді:<br />
* Үлкен обалар, диаметрі – 25-41 м; биіктігі – 2,50-3,20 м.<br />
* Орташа обалар, диаметрі – 12-24 м; биіктігі – 0,40-1,50 м;<br />
* Кіші обалар, диаметрі 4-5 м-ден бастап 9-12 м-ге дейін; биіктігі 0,10-0,25 м. <br />
Әрбір обаның құрылысы алдын ала ойластырылған. Үйінділердің көп қабатты болып келуі обаның ішіндегі микроклиматты қалыптастыруға, оның құрылымын концервациялауға және сол обаның пішінін сақтау арқылы бабалардың киелі мұрасын қорғауға мүмкіндік туғызған.<br><br />
Берікқара обаларынан табылған материалдар Жетісу өңіріндегі сақ тайпаларының мәдениеті туралы түсінікті байыта түседі. Олардың құрылыс салу тәжірибесі ұзақ жылдар бойы жерлеу құрылыстарын тұрғызу барысында ғана емес үй-жайлар салу кезінде де жинақталғандығын көрсетеді. Жетісу сақтарының "таза көшпелі" тіршілік кешкендігі осыдан көрінеді. Олардың бір бөлігі мал өсірумен қатар, егіншілікпен айналысып, қоныстарда тұрды.<br><br />
Б. з. д. I мыңжылдықта Қазақстанның далалық аймақтары мен көрші аймақтардағы тайпаларда оба асты жерлеу құрылысының түрі қалыптасқандығын сақ тайпаларындағы күрделі сәулет-құрылыс өнерінің тәсілі мен тәжірибесі болғандығы дәлелдейді. Қасиеттілік белгілері дамиды. Тұрмыстық заттар мен артефактілерді түсіндірудің әлеуметтік, мифологиялық және басқа да құрылымдық кескіні ерекше қызығушылық туғызады.<br />
<br />
== Бірегей киелілігі ==<br />
Берікқара қорымы сақ тайпаларының ділдік мәдениеттің, мифтік-поэтикалық түсінігі мен әлеуметтік қатынастарының жүйесі материалданған киелі ескерткіш ретінде бірегей болып табылады. Бұл нысан кең көлемді тарихи-археологиялық зерттеулердің тақырыбына айналған және күн өткен сайын тарихи-мәдени маңыздылығы мен өзектілігі артып келеді. Ол нақты тарихи-мәдени сәйкестікке ие және сақ-скиф өркениетінің маңызды ескерткіші болып саналады.<br><br />
Қорым тек антропогендік сипаттағы тарихи-мәдени ескерткіш қана емес, сонымен қатар табиғи-мәдени ландшафттың бірегей түрін де құрайды.<ref>Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{Жамбыл облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}<br />
<br />
[[Санат:Жамбыл облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]<br />
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]</div>Салиха