https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2026-04-21T00:23:47Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=51219&oldid=prev 2025-04-25T18:26:48Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:26, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=51218&oldid=prev 2014-05-29T14:17:08Z

<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Генетика''' — белгілердің мұраға берілу зандылықтары туралы ғылым.<br /> Бұл заңдылықты табуға тұңғыш рет [[Мендель|Г. Мендельдің]] қолы жетті.<br /> Мендель будандасу әдісі (генетикалык негізгі әдіс) мен математикалық әдісті қолдана отырып тәжірибелер қорытындысын талдау<br /> арқылы мынадай заңдар мен ережелер тұжырымдады:<br /> <br /> #[[гамета]]лар тазалығының болжам заңы — [[аллель]]дер (ата-ене гендері) ұрпаққа гаметалар арқылы араласпай, таза түрінде өтеді;<br /> #бірінші ұрпақ будандарының біркелкілік заңы — бірінші ұрпақта (екі әр алуан АА және аа гомозиготалардың толық басымдылығы кезіндегі) ұрпақтардың барлығында басым [[фенотип]], басылыңқы тек (Аа) болады, яғни гетерозиготалы болып келеді;<br /> #ажырау заңы — будандардың екінші ұрпағында 3:1 қатынасында ажырау болады. Мұнда 3 бөлігі басым фенотипті (1АА және 2Аа) және 1 бөлігі басылыңқы фенотипті (аа) болып келеді.<br /> #тәуелсіз тұқым қуалау заңы — сәйкес хромосомалардың әр алуан жұбында болатын (асбұршактың түсі және пішіні) гендер біріне-бірі тәуелсіз екінші ұрпақта 9:3:3:1 қатынаста ажырайды.<br /> <br /> Басымдық толық та, толық емес те болады. Мұндай жағдайда [[гетерозигота]]ларда аралық фенотип болады және 1 • 2 : 1 (1AA: 2Аа: 1 аа)<br /> формуласы бойынша 2 рет ажырайды.<br /> Зерттелетін белгілердің санына байланысты '''бірбуданды (1 белгісі - түс), қосбуынды (2 белгісі — түс және пішін), үшбуданды, төртбуданды'''<br /> және '''көпбуданды''' шағылысулар болады деп бөлінедь Сендер оқыған тарауда тек алғашкы 2 жағдайы ғана сипатталған. [[Моногетерозигота]]лы<br /> Аа гаметалардың 2 іріктемесін: А және В түрінде береді. Аа дигетерозиготалар гаметалардың 4 іріктемесін: '''AaBe, АВ, Ав, аВ, ав''' түрінде береді.<br /> Табиғатта кептеген түрлерде дөл сол геннің (адам шашы түстерінің<br /> саны) 2 аллелінен артығырағы болады; бұдан басқа гендердің бір<br /> мезгілде бірнеше белгілермен өзара әрекеттесуі немесе ықпал етуі<br /> мүмкін.<br /> <br /> [[Морган|Т. Морган]] әр түрлі емес, бір [[хромосома]]да болатын гендер жәрдеміндегі белгілердің тұқым қуалау заңдылықтарын анықтап зерттеп,<br /> негізгі тұжырымдауға қол жеткізді. Ол ережелер:<br /> #тіркес [[тұқым қуалау заңы]] — бір хромосомадағы гендер, егер айқасу болмаса, тіркес немесе бірге тұқым қуалайды;<br /> #тұқым қуалаудың хромосомалық теориясы.<br /> <br /> Морган ашқан жаңалықтың [[дальтонизм]] және [[гемофилия]]ға болжам жасауда негізгі мәні зор болды. Бұлар - жыныстық X хромосомада болатын басылыңкы гендер кодталған адам ауруы.<br /> <br /> Адамда 44 [[аутосома]] (жыныстық емес хромосомалар) - еркекте және<br /> әйелде мөлшері мен пішіні бірдей хромосомаларжәне 2 жыныстық хромосомалар: әйелде - XX және еркекте ХУ хромосомалар болады.<br /> Ағзаларда мутагендердің әсерінен өткен генетикалық өзгерістер<br /> мутация (өзгеру) деп аталады.<br /> <br /> Мутацияның мөлшері мен салдары әр алуан болады, алайда егер<br /> [[мутант]]ты дарақ көбеюге қатысса, ойда олар мұраға беріледі.<br /> [[Мутация]]мен Н.И. Вавилов шұғылданды, ол «Тұқым қуалау өзгергіштігінің сәйкес (гомологиялық) қатарларының заңға сәйкес ірі ағзалардың жақын туыстас формаларында ұқсас; тұқым қуалайтын өзгерулер (мутация) өтеді.<br /> Генетикальық табиғат қорғауда, сұрыптау мен ауыл шаруашылығында, медицинада және биотехнологияда орасан зор іс жүзінде маңызы бар.<br /> <br /> [[Адам генетикасы]] тұқым қуалайтын аурулардан сақтандырып, емдеу болжамымен шұғылданады. Онда зерттеулердің өзге әдістері:<br /> текнамалық, [[цитогенетика]]лық, егіздік, биохимиялық және иммунно-генетикалык әдістер қолданылады.<br /> Бүгінгі медициналық генетиканың басты міндеті - бұл жеке елдерде және өңірлерде, сондай-ақ тұтас өлемде таза тектік қорларды<br /> сақтауға себепші болуы.&lt;ref&gt;Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Биология]]</div>

ArystanbekBot