Moderator: 1 түзету

2026-07-12T18:56:19Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:44Z

1 түзету

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:28Z

1 түзету

Nurtenge: Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

2024-10-03T15:21:22Z

Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

Nurtenge: Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

2024-10-03T15:21:22Z

Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

Nurtenge: Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

2024-10-03T15:21:22Z

Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

Жаңа бет

{{Елді мекен
|статусы = Қала
|қазақша атауы = Бағдат
|шынайы атауы = {{lang-ar|بغداد}}
|сурет = مَعالم بَغداد.png
|жағдайы = Астана
|ел = Ирак
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 21|lat_sec =
|lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 25|lon_sec =
|CoordAddon = type:city(5100000)
|CoordScale =
|шекара түрі =
|кестедегі шекара =
|ел картасының өлшемi = 250
|аймақ картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аймақ түрі = Мухафаза{{!}}Мухафаза
|аймағы = Бағдат (мухафаза){{!}}Бағдат
|кестедегі аймақ =
|аудан түрі =
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi = Мэр
|басшысы = Зикра әл-Виш <ref>[http://www.glammonitor.com/2015/baghdads-trailblazing-female-mayor-zekra-alwach-faces-tough-times-ahead-3622/ Baghdad’s Trailblazing Female Mayor Zekra Alwach Faces Tough Times Ahead], Glammonitor.com, 2015-7-8</ref>
|құрылған уақыты = 762
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы = 204,2
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі = 34
|климаты =
|ресми тілі =
|тұрғыны = 9 028 000
|санақ жылы = 2015
|тығыздығы = 25 751
|шоғырлануы = 8 000 000
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|уақыт белдеуі = +3
|DST = бар
|телефон коды =
|пошта индексі = 10001–10090
|пошта индекстері =
|автомобиль коды =
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Baghdad
|сайты = http://www.baghdadgov.com/
|сайт тілі =
}}
'''Бағдат''' ([[Араб тілі|араб]]: '''بغداد''' — «құдайдың берген сыйы») — [[Ирак]]тың астанасы, Бағдат мухафазының әкімшілік орталығы. [[Тигр]] өзенінің екі жағасын бойлай Дияла өзенінің сағасына дейінгі аралықта, [[Жерорта теңізі]], орталық және [[Оңтүстік Азия]] елдерін жалғастыратын жолдар тоғысында орналасқан. Халқы 3 млн. (1996).

== Тарихы ==
Бағдатты [[762 жыл]]ы Мадинатус Салам (Бейбіт қала) деген атпен халиф Мансұр салдырып, Аббас халифатының астанасына айналдырады. Бұрын оның орнында шағын елді мекен болған. [[IX ғасыр|IX ғасырда]] қала [[қолөнер]] кәсібі мен сауда-саттықтың, ортағасырлық араб мәдениетінің ірі орталығына айналған. Бағдат арқылы [[Үндістан]]нан, Арабиядан, [[Еуропа]] елдерінен тауарлар тасылды. Аббас әулетінің халифаты ыдырағаннан кейін өзінің саяси маңызын жоғалтқанымен, күллі шығыс жұрты табынған [[ғылым]] орталық болып қала берді.

[[XIII ғасыр|XIII ғасырда]] Бағдатта 30-дан астам кітапхана болған. [[945 жыл]]ы Буида әулетінің, [[1055 жыл]]ы Селжүк әулетінің қол астына өткен. [[1258 жыл]]ы Бағдатты [[Шыңғыс хан әулеті]] басып алып, қаланы қиратып, тонады. [[14 ғасыр|XIV ғасырдың]] соңы мен [[XV ғасыр|XV ғасырдың]] басында [[Әмір Темір]] бұл қаланы екі рет жаулап алды. [[16 ғасыр|XVI]]-[[17 ғасыр|XVII ғасырларда]] Бағдат біресе османлылардың, біресе парсылардың билігіне өтіп отырды. [[1638 жыл|1638]]-[[1917 жыл]]дары қала [[Османлы империясы|Ұлы Османлы Мемлекеті]]нің құрамында болды. [[1917 жыл]]ы ағылшын әскерлері басып алды. [[1920 жыл]]дан бастап [[Ұлыбритания]]ның мандатымен басқарылатын аймақтың әкімшілік орталығы, [[1921 жыл|1921]]-[[1958 жыл]]дары Ирак әмірлігінің астанасы.

Отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық қозғалыстың ([[1948 жыл|1948]], [[1949 жыл|1949]], [[1952 жыл|1952]], [[1954 жыл]]ғы ірі көтерілістердің) ошағы болды. [[1958 жыл]]дан [[Ирак|Ирак Республикасы]]ның астанасы.

== Экономикасы ==
Ирактағы барлық өндіріс орнының, әсіресе, тоқыма, тері өңдеу, тамақ өнеркәсібінің 25%-і Бағдатқа шоғырланған. Ірі электр техника зауыты бар. Қала жанында ірі мұнай зауыты орналасқан.

== Мәдениеті ==
Бағдатта әлемге белгілі сәулет ескерткіштері: Аббас әулетінің сарайы (12-ғасырдың соңы — 13 ғасырдың басы), Зүбайда кесенесі (13 ғасырдың басы), [[Сұқ әл-Ғазал мұнарасы]] (1279), [[Маржан хан]]ның керуен сарайы (1358/59), [[Мұса әл-Қадам]]ның «Алтын мешіт» кесенесі (1515) және т. б. жақсы сақталған. Сондай-ақ мұнда университет, Ғылым Академиясы, 6 музей, кітапхана ғимараты бар.

Ежелгі [[Қазақ]] топырағынан шығып, бүкіл түркі жұртының мақтанышына айналған ойшыл ғалымдар — Әбу Наср әл-Фараби (870—950), Әлам әд-Дин әл-Жауһари (шамамен 1008 ж.ө.), Бурһан әд-Дин Ахмад әл-Фараби (шамамен 1174 ж.ө.), [[Махмұт Қашқари]] (11 ғасыр), Әбу Абдаллаһ әл-Баласағұни (1040/50 —1112), Абд әл-Ғафур әл-Кердери (шамамен 1166 ж.ө.) және т. б. білімдерін толықтыру үшін Бағдатқа барып, дәріс алған, [[ғылым]] еңбектер жазған.<ref>Страны мира, М., 1997.</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

== Климаты ==
Қала мен оның төңірегіндегі жердің ауа райы субтропиктік жерортатеңіздік климаттың ықпалымен қалыптасады. Қаңтардағы ауаның орташа температурасы шамамен +10°С-ты, шілдеде — шамамен +34°С-ты құрайды. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 160—180 мм аралығында болады.

Мамыр-маусым айларында солтүстік-батыстан жел соғып тұрады. Бұл кезеңде Бағдат пен оның айналасында шаңды және құмды дауылдар жиі болады.

== Халқы ==
АҚШ-пен әскери қимылдар басталғанға дейін (2003 ж.) Бағдаттағы халық саны 5,1 млн-нан астам адамды құрады. Алайда қала тұрғындарының бір бөлігінің опат болуы, сондай-ақ Бағдаттықтардың елдің басқа қалалары мен шет елдерге саяси себептермен қоныс аударуының нәтижесінде қала халқы айтарлықтай кеміді.

Қала халқының ұлттық құрамы, негізінен, арабтардан (75%-ы), сондай-ақ күрдтерден, түріктерден, ассириялықтардан, армяндардан, еврейлерден, т.б. тұрады. Араб тілі мемлекеттік тіл болып табылады, ресми мәртебе алған күрд тілі де кең таралған. Бағдаттың дінге сенуші тұрғындарының арасында шииттік және сунниттік бағыттағы мұсылмандар (90%-дан жоғары) басым, шамалы бөлігі христиан және иудея дінін ұстанады.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/iraq/baghdadmapb.jpg Map of Baghdad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930101151/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/iraq/baghdadmapb.jpg |date=2009-09-30 }}
* [http://www.iraqimage.com/pages/browse/Baghdad.html Iraq Image — Baghdad Satellite Observation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911122606/http://www.iraqimage.com/pages/browse/Baghdad.html |date=2007-09-11 }}
* [http://www.investpromo.gov.iq/ National Commission for Investment in Iraq]
* [http://memory.loc.gov/cgi-bin/map_item.pl?style=plnews&data=/gmtemp/news/ni000001.sid&title=Baghdad,+2003 Interactive map]
* [http://countrystudies.us/iraq/42.htm Iraq — Urban Society]
* [http://www.usatoday.com/money/world/2004-03-01-hisham_x.htm Envisioning Reconstruction In Iraq]
* [http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=7592 Description of the original layout of Baghdad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212064817/http://archnet.org/library/sites/one-site.tcl?site_id=7592 |date=2006-02-12 }}
* [http://healingiraq.blogspot.com/baghdadethno1.JPG Ethnic and sectarian map of Baghdad - Healingiraq]
* [http://www.iraqieconomy.org/home/bilecon/uae/2004.09.23 UAE Investors Keen On Taking Part In Baghdad Renaissance Project]
* [http://www.tufts.edu/home/feature/?p=ashkouri Man With A Plan: Hisham Ashkouri]
* [http://www.globalpost.com/dispatch/iraq/090824/behind-baghdads-9-11 Behind Baghdad's 9/11]
* [http://www.iauiraq.org/ Iraq Inter-Agency Information & Analysis Unit] Reports, maps and assessments of Iraq from the UN Inter-Agency Information & Analysis

{{Азия елордалары}}
{{wikify}}

[[Санат:Бағдат]]
[[Санат:Азия елордалары]]
[[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]]
[[Санат:Миллионер қалалар]]

← Ескі түзетулер	18:56, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

← Ескі түзетулер	15:21, 2024 ж. қазанның 3 кезіндегі түзету
(Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
(айырмашылығы жоқ)

Бағдат - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Moderator: 1 түзету

Moderator: 1 түзету

Nurtenge: Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

Nurtenge: Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт

Nurtenge: Болатханұлы Нұрбарыс (т) өңдемелерінен Ilamxan соңғы нұсқасына қайт