Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:25:32Z

1 түзету

Мағыпар: /* Галерея */

2026-01-28T10:34:37Z

‎Галерея

Жаңа бет

{{Елді мекен
|статусы = Қала
|қазақша атауы = Батуми
|шынайы атауы = {{lang-ka|ბათუმი}}
|сурет = {{Фотомонтаж|position=center
|photo1a = 0873 - Kaukasus 2014 - Georgien - Batumi (17349857412).jpg
|photo2a = Batumi sunset 2.jpg
|photo2b = Streets of Batumii.jpg
|photo3a = Batumi (3001).jpg
|size = 290|spacing = 2|color = |border = 0| foot_montage = }}
|сурет атауы =
|жағдайы =
|ел = Грузия
|елтаңба = Batumi COA.JPG
|ту = Flag of Batumi.svg
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
| lat_deg = 41|lat_min = 38|lat_sec = 45
| lon_deg = 41|lon_min = 38|lon_sec = 30
|CoordAddon =
|CoordScale =
|аймақ түрі = Автономды республика
|аймағы = Аджария
|кестедегі аймақ =
|аудан түрі = Грузия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитет
|ауданы = Батуми
|кестедегі аудан =
|қауым округі түрі =
|қауым округі =
|кестедегі қауым округі =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi = Мэр
|басшысы = Арчил Чиковани
|құрылған уақыты =
|алғашқы дерек = IV ғ. б.з.д.
|бұрынғы атаулары = 1878 ж. - Батоми, 1936 ж. - Батум
|статус алуы =
|жер аумағы = 64,94
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі = 3 ± 1
|климаты = субтропикалық
|ресми тілі =
|тұрғыны = 169 095
|санақ жылы = 2020
|тығыздығы = 2517
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы = [[грузиндер]] ([[аджарлар]]) — 93,4 %, <br> [[армяндар]] — 3,0 %, <br> [[орыстар]] — 1,9 % және басқалары
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|уақыт белдеуі = +4
|DST =
|телефон коды = +995 422
|пошта индексі = 6010
|пошта индекстері =
|автомобиль коды =
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Batumi
|сайты = http://www.batumi.ge
|сайт тілі = ge
}}
'''Батуми''' ({{lang-ka|ბათუმი}}) — [[Грузия]]дағы Аджария Автономды республикасының астанасы, [[Қара теңіз]]дің оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан туризмнің орталығы. Батуми муниципалитетін құрайды.<ref>[http://www.president.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=228&info_id=2263 საქართველოს პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა ბათუმში ოპერის შენობის მშენებლობას ჩაუყარა საფუძველი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119072949/http://www.president.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=228&info_id=2263 |date=2012-01-19 }}</ref> Халқы 152 839<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=26 ივლისი 2016}}</ref><ref >В 2012 ж. часть Хелвачаурского муниципалитета, в том числе и непосредственно [[Хелвачаури]], были включены в состав Батуми, что привело к росту численности населения города на более чем 30 тысяч жителей, а территория выросла с 19 до 65 км кв.</ref><ref name="ГеоСтат">[http://91.208.144.188/Table.aspx?rxid=c8ca81e9-2824-4c5b-a46a-c80202913531&px_db=Database&px_type=PX&px_language=en&px_tableid=Database%5cDemography%5cPopulation%5cPopulation_by_municipalities_for_the_beginning_of_the_year-01.px&layout=tableViewLayout1 База данных ГеоСтат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316055912/http://91.208.144.188/(S(m25qjqixatzcfz3fd0fu1m55))/Table.aspx?rxid=c8ca81e9-2824-4c5b-a46a-c80202913531&px_db=Database&px_type=PX&px_language=en&px_tableid=Database%5cDemography%5cPopulation%5cPopulation_by_municipalities_for_the_beginning_of_the_year-01.px&layout=tableViewLayout1 |date=2014-03-16 }}</ref> адам (2014 жылдың мәліметі).

== Географиялық сипаттамасы ==
Қара теңіздің шығыс жағалауында, Грузия мен Түркия шекарасынан солтүстікке қарай 20 шақырым жерде орналасқан. Батуми ылғалды субтропикалық аймақта Кавказ тауларының етегінде жатыр. Климаты - субтропикалық.

==Әкімшілік бөлінуі==
Батуми муниципалитетінің 2008 ж. 31 наурызда шыққан үкімі бойынша Батуми 7 аймаққа бөлінген:
* Ескі Батуми (ძველი ბათუმის უბანი)
* Химшиашвили (ხიმშიაშვილის უბანი)
* Багратиони (ბაგრატიონის უბანი)
* Агмашенебели (აღმაშენებლის უბანი)
* Джавахишвили (ჯავახიშვილის უბანი)
* Тамар (თამარის უბანი)
* Бони-Қалашық (ბონი-გოროდოკის უბანი)<ref>[http://batumicc.ge/index.php?a=content&L=geo&pid=172 დადგენილება N 3-1 ბათუმის უბნები] (Decision #3.1. Boroughs of Batumi). Batumi City Council. Accessed қараша 15, 2009</ref>

== Тарихы ==
Қала атауы Сван тілінде тас деген мағынаны білдіретін «бат» түбірінен шыққан. Грек тіліндегі нұсқасы «батис» топониміне сілтеме жасайды, ол терең деген мағынаны білдіреді. Шынында да, грузин порттарының ішінде Батуми тереңдігі жағынан Сухуми портынан кейінгі екінші орында.

Колхтардың Батус қаласы туралы грек авторлары біздің заманымызға дейінгі IV ғасырда айтқан. Дегенмен, 2-мыңжылдықтың соңында жергілікті халық көршілес елдермен белсенді сауда жасағаны белгілі. 2-ші ғасырда римдіктер мұнда бекініс орнатып, 5-ші ғасырда Иберия басып алған бекініс құрды. 6-8 ғасырларда Батомиді (сол кездегі атауы) Эгриси патшалығының билеушілері басқарды. Содан кейін Батоми Тео-Кларжети патшалығының құрамына кірді, оның орнына грузин мемлекеті келді. 15-16 ғасырларда Осман түріктері қаланы жаулап алуға тырысып олар 1564 жылы табысқа жетті. Содан бері Аджарияға ислам таралды. Орыс-түрік соғысындағы жеңіліс Осман империясын соғыс өтемақысын төлеуге мәжбүр етті. Осы өтемақының бір бөлігі ретінде Аджария аумағы Ресейге беріліп, Батум деп аталды.

1921 жылдың наурыз айында, Қызыл Армияның Грузияға басып кіруінің соңғы кезеңдерінде, түрік әскерлері жергілікті мұсылман халқын қорғау сылтауымен Батумиді қысқа мерзімге басып алды. Грузияның қысқа мерзімді бақылауынан кейін қала Карс келісімі бойынша (1921 жылдың қазаны) Кеңес Одағына берілді. 1936 жылы Батуми қазіргі атауын алды. 1990 жылдан бастап ол Грузия құрамындағы Аджария автономиялық Республикасының астанасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/2116-Batumi.html|title=Азия. Грузия. Аджария|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-28|lang=}}</ref>

== Экономикасы және инфрақұрылымы ==
Батуми — қарқынды дамып келе жатқан курорттық қала. Ылғалды субтропикалық климат алты айлық шомылу маусымына қолайлы, ал қалалық жағажай бірнеше шақырымға созылып жатыр. Теңіз жағалауындағы саябақ (бульвар) жаға бойымен өтеді. Ескі қаланың орналасуы тікбұрышты. Көшелерде негізінен 19 ғасырдағы ғимараттар орналасқан. Батумиде үш мұражай бар: археологиялық мұражай, өлкетану мұражайы және өнер мұражайы. Сондай-ақ, ботаникалық бақ, көптеген субұрқақтар және саябақтар бар.
Басқа көрікті жерлерге грек ғибадатханасы, Венецияны еске түсіретін итальяндық алаң, Пушкинге, Руставелиге және Ұлы Отан соғысының жауынгерлеріне арналған ескерткіштер жатады.

Бұл қалада ірі порт, темір жол станциясы, тас жол торабы бар болып табылады. Сонымен қатар, қаланың ішінде мұнай айыратын (шикізат Баку мен Солтүстік Кавказдан әкелінеді), кеме жасайтын, тамақ өнеркәсіп машиналарын шығаратын зауыттар, цитрус жемістерін өңдейтін комбинат, шай фабрикалары бар. Мұнда шәй қалдықтарынан кофеин алатын зауыт та жоқ емес.

Ал Батумидің төңірегінде Шота Руставели атындағы педагогикалық институт, теңіз, мединициналық, музыкалық және мәдени-ағарту колледждері, мұражайлар мен ботаникалық бақ орналасқан.

Мұндағы әйгілі курорттар: Махинджаури, Жасыл Мүйіс, Цихисдзири, Кобулетти.

== Галерея ==
<gallery>
Palm at Batumi boulevard.jpg
Prokudin-Gorsky. Batumi. Military Cathedral of Alexander Nevsky (now razed).jpg
Batumis xedi.JPG
Batumi Georgia 2012.jpg
Panoramic view of Batumi at night.jpg
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{commonscat-inline|Batumi}}
{{Грузия қалалары}}
[[Санат:Грузия қалалары]]
[[Санат:Қара теңізі портары]]

← Ескі түзетулер	06:25, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Батуми - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Мағыпар: /* Галерея */