Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:07:11Z

1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: 178.91.44.8 (т) өңдемелерінен Нұрлан Рахымжанов соңғы нұсқасына қайтарды

2016-04-05T04:03:10Z

178.91.44.8 (т) өңдемелерінен Нұрлан Рахымжанов соңғы нұсқасына қайтарды

Жаңа бет

{{Sport
| image = Jordan_by_Lipofsky_16577.jpg
| imagesize = 225px
| caption = [[Майкл Джордан]] себетке ұпай енгізуде
| union = FIBA
| nickname =
| first = 1891, [[Спрингфилд]], ([[АҚШ]])
| registered =
| clubs =
| contact = Contact
| team = 12 to 15 (5 at a time)
| mgender = Single
| category = Indoor or Outdoor
| ball = [[Баскетбол добы]]
| olympic = 1936
}}
'''Баскетбол''' ({{lang-en|basketball}}, ''basket'' - себет (торқалта), ''ball'' - доп) —- доппен ойналатын командалық [[спорт]] ойыны.
[[Сурет:Basketball court LinCity.png|thumb|Баскетбол алаңы]]
== Ережелері ==
[[Сурет:Basketball.jpeg|200px|thumb|Баскетбол добы]]
[[Команда]]дағы ойыншылар допты [[Сақина|сақиналы]] торқалта [[себет]]ке дөп түсіруі қажет.
Қақпа жерден кем дегенде 3 метр биіктікте орнатылады. Тор қалтаны жақын жерден дәлдесе 2 ұпай беріледі. Ал, егер доп 6,25 метрден сәтті лақтырылса онда ұпай саны бірден 3-ке көбейеді. Бір матч 20 минуттық үш кезеңнен тұрады. Осы аралықта ойында есеп тең болып тұрса, төреші тарапынан қосымша уақыт қосылады. Кәсіби терминде мұны «Овертайм» деп атайды.

== Тарихы ==
Баскетболдың отаны [[Америка Құрама Штаттары]] болып есептелінеді. Алғашқы ойын [[1891]] жылы Массачусетс штатының Спрингфилд қаласында құрылған [[Христиан Діні|Христиан]] жастар қауымдастығының оқу жаттығу орталығында ұйымдастырылған. Сол кезде [[Канада]]дан қоныс тепкен жас мұғалім, доктор Джеймс Нейсмит гимнастика түрін ары қарай жетілдіру мақсатында жаңа ойын түрін ойлап тауыпты деседі. 
Баскетболдың этимологиясы (basket – себет, boll -доп) деп жіктеледі. Алғашында ойынды футбол добымен өткізген. Арада бір жыл өткен соң Джеймс Нейсмит арнайы доппен қоса, баскетболдың алғашқы 13 ережесін ойлап тапқан. 
[[1893]] жылы баскетболға қызығушылар саны бірден көбейген. Ал, [[1894]] жылы жаңа ойынға қызығып, әуестенушілер айтарлықтай артқан. [[Сурет:Jordan by Lipofsky 16577.jpg|thumb|left|Баскетболшы киімі]]
Сол кездері [[АҚШ]]–та алғаш рет ресми ережелер тіркелімге алынды. АҚШ-тан бастау алған баскетбол ойыны бірте-бірте Шығыс елдеріне таралды. Атап айтар болсақ, [[Жапония]], [[Қытай]], [[Филиппин]], солай-солай [[Еуропа]] елдеріне, [[Оңтүстік Америка]]ға бет алды. Араға он жыл салып АҚШ-тың [[Сент-Луис]] аумағында американдықтардың қолдауымен бірнеше қаладан құралған командааралық турнир өтті. Сондай-ақ баскетбол 1924, 1928 жылдары олимпиада бағдарламасынан орын алды. 
Жиырмасыншы жылдары алғашқы әлемдік кездесулер ұйымдастыра бастаған ұлттық баскетбол федерациялары жұмыс жасады. Осылайша, 1919 жылы АҚШ, [[Италия]] мен [[Франция]]ның әскери командалары арасында турнир өткізілді. 
[[1923]] жылы [[Франция]]да әйелдер арасындағы халықаралық кездесу тұсауын кесті. Оған Англия, Италия, АҚШ-тың командалары қатысқан. 1932 жылы [[Халықаралық баскетбол федерациясы]] (FIBA) құрылды. 
ФИБА-ның алғашқы құрамына 8 мемлекет енді. Атап айтса, [[Аргентина]], [[Грекия]], [[Италия]], [[Латвия]], [[Португалия]], [[Румыния]], [[Швеция]], [[Чехословакия]]. [[1935]] жылы халықаралық Олимпиадалық комитет баскетболды олимпиада ойындары қатарына қосу жөнінде шешім шығарды. [[1936]] жылы [[Берлин]]де өткен олимпиада ойындары аясында баскетболдың бағдарламасы дайындалды. Онда аталмыш ойын түрін ойлап тапқан азамат Д. Нейсм доданың құрметті қонағы болды.
Теннис алаңында өткен матчқа 21 ел қатысты. Олимпиада өтіп жатқан кезде ФИБА-ң алғашқы конгресі өтті. Онда халықаралық ойынның ортақ ережелері айқындалды. 
Ал, Ресейде баскетбол [[1906]] жылы қалыптасты. Сол жылдары Петербор қаласында "Маяк" қауымдастығы жұмыс істеген. Қауымдастықтың гимнаст шеберлері алғаш рет баскетбол командасын құрып, кейіннен "Богатырь" қоғамына айналған. Алайда, [[1917]] жылы орнаған [[Қазан төңкерісі]]не дейін баскетбол ойыны тек сол кездегі Ресей астанасы - [[Петербор]]да ғана танылған. Ал, 20 жылдары бұл ойын қарқынды дамыды. Бастапқыда әскери мектептерде жаттықтырылған еді. Көп ұзамай [[Мәскеу]] институты баскетболды денешынықтыру факультетінің бағдарламасына енгізілді. Бұл оқу ошағының түлектері кәсіби баскетболшы атанды.
[[Ресей]] құрамасы алғаш рет [[1923]] жылы Бүкілодақтық денешынықтыру мерекесіне орай кездесу өткізді. Сәл осы кезде [[КСРО]] құрыла бастаған еді. 
КСРО–ның екінші біріншілігі [[1924]] жылы өткізілді. Ал, [[1934]] жылдан бастап КСРО-да баскетбол спартакиадасы өткізіліп тұрады. 
[[1946]] жылы [[ФИБА]] шеңберінде жалпы одақтық баскетбол секциясы қабылданып, бір жыл өткен соң ерлер командасы [[Еуропа]] біріншілігінде бақ сынап, чемпион атанды.
Ал, баскетболдан әйелдер құрамасынан олимпиадалық ойын [[1976]] жылы сарапқа салынды. Олимпиадалық ойынның чемпиондары төмендегідей: [[1976]] ж. - КСРО, [[1980]] ж. - КСРО, [[1984]] ж. - АҚШ, [[1988]] ж. - АҚШ, 1992 ж.-Тәуелсіз достастық мемлекеттерінің құрама командасы, 1996 ж. - АҚШ. 
Әлем бойынша АҚШ-ң спортшылары мықты баскетболшылар деп саналады. Олар [[1936]] жылдан бері өткізіліп келе жатқан барлық олимпиада ойындарында жеңімпаз атанған. Ал, соңғы жылдары ұтылыс тапқан тұстары саусақпен санаралықтай. Мәселен, [[1987]], [[1988]], [[1990]] және [[1991]], [[1992]] жылдары американ ойыншылары сәтсіз ойын көрсетіп, ұтылыс тапқан. 
1992 жылы олимпида ойындарына тек білікті спортшылардан жасақталған ұлттық баскетбол қауымдастығы шеңберінде алғаш рет ұжымдық құрама құрылды. Бұл Америкада Dream Team", «ұжымдық арман» деп аталған. Оның құрамында Барселон ойындарында 40 ұпайдан жинап, жеңімпаз атанған [[Майкл Джордан]], Мэджик Джонсон, Чарльз Баркли және Ларри Берд алынды. Олар [[1994]] жылы әлем чемпионатында, [[1996]] жылы [[Атланта олимпиадасы]]нда тұғырдан көрінді. 
Ал, АҚШ-тың әйелдерден құралған баскетбол командасы 1992 жылғы сәтсіздіктен кейін, олимпиадалық чемпион атағын 1996 жылы қайтарып алды деген болатын.

[[Санат:Спорт]]

← Ескі түзетулер	18:07, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

Баскетбол - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

Нұрлан Рахымжанов: 178.91.44.8 (т) өңдемелерінен Нұрлан Рахымжанов соңғы нұсқасына қайтарды