https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%83Балқу - Түзету тарихы2026-04-18T09:04:51ZМына уикидегі бұл беттің түзету тарихыMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%83&diff=35377&oldid=prevModerator: 1 түзету2025-04-25T18:14:23Z<p>1 түзету</p>
<table class='diff diff-contentalign-left'>
<tr style='vertical-align: top;'>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td>
<td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">18:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td>
</tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div>
</td></tr></table>Moderatorhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%83&diff=35376&oldid=prevArystanbekBot: clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using AWB2014-04-22T16:31:29Z<p>clean up, replaced: Пайдаланған әдебиет → Дереккөздер using <a href="/index.php?title=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%AD%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B:AWB&action=edit&redlink=1" class="new" title="Қазақ Энциклопедиясы:AWB (мұндай бет жоқ)">AWB</a></p>
<p><b>Жаңа бет</b></p><div>[[Сурет:Melting icecubes.gif|thumb|Мұздың еруі]]<br />
[[Сурет:Streichholz.jpg|thumb|left]]<br />
'''Балқу'''<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8</ref> — қатты кристалдық заттың сұйық күйге ауысуы (І текті фазалық ауысу). Таза заттар балқуының басты сипаттамалары — балқу [[температура]]сы және балқу жылуы. Белгілі бір сыртқы қысымда қатты [[Кристалл|кристалдық]] заттың сұйық күйге ауысу температурасы балқу температурасы деп, ал тұрақты қысымда қатты кристалдық затты толықтай сұйық күйге ауыстыруға қажет жылу мөлшері балқу жылуы деп аталады. Балқу температурасы сыртқы қысымға тәуелді.<br />
<br />
Қалыпты [[атмосфера]]лық қысымдағы (1013, 25 гПа немесе 760 мм сын. бағ.) Балқу температурасын [[балқу нүктесі]] деп атайды. Қыздыру кезінде қатты [[кристал]]дық заттың температурасы, әуелі балқу температурасына дейін көтеріледі, сосын балқу басталып, зат толық балқып біткенге дейін [[температура]] өзгеріссіз қалады, одан әрі температура тағы да жоғарылайды. Заттың салқындауы кезінде процесс керісінше өтеді (заттың температурасы балқу температурасына дейін төмендейді, зат толық қатайып болғанша бұл температура өзгеріссіз қалады, одан әрі қатты күйдегі заттың температурасы қайтадан төмендей бастайды). Балқу кезінде көпшілік заттың көлемі артса, кейбіреуінің ([[су]], [[висмут]], [[сүрме]], т.б.) көлемі кішірейеді. Балқығанда заттың көлемі ұлғайса, қысым артқанда оның балқу температурасы жоғарылайды.<br />
<br />
Балқығанда көлемі кішірейетін заттың балқу температурасы қысым артқанда төмендейді. Таза [[металдар]]дың ішінде [[вольфрамм|вольфрамның]] балқу температурасы ең жоғары (3410°С), ал [[сынап]]тың балқу температурасы ең төмен (-38,9°С). Ерекше қиын балқитын қосылыстарға: [[TіN]] (3200°C), [[HfN]] (3580°C), [[TaC]] (4070°C), [[HfC]] (4160°C), т.б. жатады. [[Аморф]] қатты заттардың балқу нүктесі болмайды. Олар температура жоғарылаған сайын жұмсара отырып, бірте-бірте сұйық күйге өтеді. Балқу процесі кезінде заттардың [[физика]]лық қасиеттері өзгереді (энтропияның жоғарылауы нәтижесінде кристалдық құрылым бұзылады, [[жылу сыйымдылығы]] артады, т.б.).<br />
<br />
Балқу процесі табиғатта (жер бетіндегі [[қар]] мен [[мұз]]дың еруі, Жер қойнауындағы минералдардың балқуы, т.б.), сондай-ақ, ғылым мен техникада (таза металдар мен қорытпалар алу, т.б.) маңызды рөл атқарады. <br />
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:<br />
Машинажасау. <br />
— Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Техника]]<br />
[[Санат:Машинажасау]]<br />
[[Санат:Ғылым]]<br />
[[Санат:Терминология]]<br />
[[Санат:Химия]]<br />
[[Санат:Физика]]<br />
[[Санат:Физикалық құбылыстар]]<br />
<br />
<br />
{{Stub}}</div>ArystanbekBot