Бала - Түзету тарихы

Moderator: 1 түзету

2026-06-26T06:40:36Z

1 түзету

Таттибаева Гулжас: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

2026-04-06T05:29:11Z

‎Кіріспе бөлімін өңдеді

Moderator: 1 түзету

2025-04-25T18:57:15Z

1 түзету

ArystanbekBot: clean up, replaced: туылған → туған using AWB

2016-03-23T14:58:39Z

clean up, replaced: туылған → туған using AWB

Жаңа бет

[[Сурет:Little Angel & Dish.jpg|thumb|alt=A.]]
[[Сурет:Face paint girls.jpg|thumb|alt=A.]]
[[Сурет:Children in Middle Vietnam.jpg|thumb|alt=A.]]
[[Сурет:Young Polish boy.jpg|thumb|alt=A.]]

'''Бала''' — [[әке-шеше]]нің [[перзент]]і, [[ұрпақ|ұрпағы]]. [[Жыныс]] ерекшелігіне қарай [[ұл]], [[қыз]], жас шамасына қарай: [[нәресте]], [[сәби]], [[бөбек]], [[балдырған]], [[жеткіншек]], [[жасөспірім]] болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап [[Кәмелеттік|кәмелетке]] толғанға дейінгі кезеңі Бала ұғымына сияды. Қазақстанда 17 жасқа толған [[БОЗБАЛА|бозбала]] мен [[бойжеткен]] ресми түрде кәмелетке толған ересек адамдар қатарына қосылады. “Бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау және тәрбиелеу — ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы” (ҚР Конституциясы 27-бап).

[[Қазақ]] халқы бірінші туған Баланы тұңғышым, одан кейінгілерін “ортаншы”, ең соңғы туған перзентін “кенже” деп атайды. Бұрынғы дәстүр бойынша әке мұрасы кенже ұлға қалған. Оның үйі [[қарашаңырақ]] деп аталады. Балалар ата-аналарын асырауға, сыйлауға, құрметтеуге тиіс. “Адамдарға біз ата-аналарына жақсылық жасауды бұйырдық” деп жазылған Құран Кәрімде. ҚР Конституциясында: “Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті” делінген (27-бап).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref>

20 қараша - Дүниежүзілік балалар күні

1954 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы бүкіл әлемде балалардың аман-саулығын қамтамасыз етуге бағытталған игі іс-қимылдарға арналған балалардың бүкіләлемдік бауырластығы пен өзара түсіністігі күні ретінде «Дүниежүзілік балалар күнін» мерекелеу үрдісін барлық елдерде енгізуді ұсынды. Қарашаның 20-сы - Бас ассамблеяның 1959 жылы Балалар құқы декларациясын, ал 1989 жылы - Балалар құқы Конвенциясын қабылдауымен ерекшеленеді.

== Балалық ==
{{main|Нәресте}}
Балалық - [[өмір]]дің бір кезеңіндегі жиі, бірақ болуы міндетті емес, [[биология]]лық жетілмегендікпен тәуелді күйімен сипатталатын кезең. Адамдардың өз жасын сезінуінде [[тарих]]и және [[Мәдениет|мәдени]] ерекшеліктері болады, ал оның кезендік және маңызды категорияларға бөлінуі жасты әлеуметтік құру деп аталады.<ref name=a1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref>

== Баланың дамуы ==

Баланың дамуы - балалық шақта өсіп-жетілу барысында жүріп жатқан физиологиялық, [[психология]]лық және әлеуметтік мінез-құлықтағы өзгерістер.<ref name=a1/>

== Баланы негізге алатын отбасы ==

Баланы негізге алатын отбасы - ересек адамдар балаларының игілігіне көп көңіл бөлетін және некені олардың мүддесінде кез келген жағдайда сақтап қалуға тырысатын [[отбасы]].<ref name=a1/>
==Әлемдегі жағдай==
Әлем бойынша соңғы есептеулерге қарағанда тіркелмеген балалардың саны 250млн-ға жуықтапты. Соңғы жыл сайын тіркелмеген балалар саны 51млн-ға артуда.Баланың тірелмеуі яғни оның құжаттарының жоқтығы ол баланың тәуелсіздігінің жқтығымен тең.Ата-ананың балаларын тіркемеудің өзіндік салмақты негіздері бар.Мысалы, ата-аналардың алкогольдерге беріліп кетуінің себептерінен балалар тіркелмей қалып кетуде және осы жағдай көптеген мемлекеттерде орын алуда. Мысал ретінде біз Африкадағы Сомали елін алуымызға болады. Онда жалпы ағанда әйелдердің тек 3%-ы ғана балаларын тіркейді. Мұның себебі Сомали елінде бала тіркейтін органдардың жетіспеушілігі немесе бала тіркеудің қымбат болуы. Қалталары балаларын тіркеуге көтермеу себебінен балалар тіркелмей, құжатсыз жүруде.Екінші орынды Бангладеш мемлекеті алды. Онда жаңа туған нәрестелердің 10%-ы ғана туу туралы куәлік алады.Мұның себебі онда баланы дүниеге әкелу санының шектеулігі.Яғни, нақты белгіленген саннан артық бала дүниеге әкелсе ата-ана салық төлнейді. Оңтүстік Азия бойынша барлық балалардың 37%-ы тіркелген. Ертеңгі күні балаларды тіркемеу үлкен мәселеге айналмас үшін көптеген мемлекеттерде тіркеудің бірнеше түрлері қарастырылуда.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Туыстық қатынастар}}

{{wikify}}

[[Санат:Отбасы]]
[[Санат:Әлеуметтік топтар]]
[[Санат:Жеті ата]]
[[Санат:Балалық]]

← Ескі түзетулер	06:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)

@@ Жол нөмірі 1: / Жол нөмірі 1: @@
-[[Сурет:Little Angel & Dish.jpg|thumb|alt=A.]]
+[[Сурет:Little Angel & Dish.jpg|thumb]]
-[[Сурет:Face paint girls.jpg|thumb|alt=A.]]
+[[Сурет:Face paint girls.jpg|thumb]]
-[[Сурет:Children in Middle Vietnam.jpg|thumb|alt=A.]]
+[[Сурет:Children in Middle Vietnam.jpg|thumb]]
-[[Сурет:Young Polish boy.jpg|thumb|alt=A.]]
+[[Сурет:Young Polish boy.jpg|thumb]]
-'''Бала''' — [[әке-шеше]]нің [[перзент]]і, [[ұрпақ|ұрпағы]]. [[Жыныс]] ерекшелігіне қарай [[ұл]], [[қыз]], жас шамасына қарай: [[нәресте]], [[сәби]], [[бөбек]], [[балдырған]], [[жеткіншек]], [[жасөспірім]] болып жіктеледі. Ұл-қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап [[Кәмелеттік|кәмелетке]] толғанға дейінгі кезеңі Бала ұғымына сияды. Қазақстанда 17 жасқа толған [[БОЗБАЛА|бозбала]] мен [[бойжеткен]] ресми түрде кәмелетке толған ересек адамдар қатарына қосылады. “Бала мемлекеттің қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау және тәрбиелеу — ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы” (ҚР Конституциясы 27-бап).
+[[Қазақ]] халқы бірінші туған баланы тұңғышым, одан кейінгілерін “ортаншы”, ең соңғы туған перзентін “кенже” деп атайды. Бұрынғы дәстүр бойынша әке мұрасы кенже ұлға қалған. Оның үйі [[қарашаңырақ]] деп аталады. Балалар ата-аналарын асырауға, сыйлауға, құрметтеуге тиіс. “Адамдарға біз ата-аналарына жақсылық жасауды бұйырдық” деп жазылған Құран Кәрімде. ҚР Конституциясында: “Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті” делінген (27-бап).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref>
-−
-[[Қазақ]] халқы бірінші туған Баланы тұңғышым, одан кейінгілерін “ортаншы”, ең соңғы туған перзентін “кенже” деп атайды. Бұрынғы дәстүр бойынша әке мұрасы кенже ұлға қалған. Оның үйі [[қарашаңырақ]] деп аталады. Балалар ата-аналарын асырауға, сыйлауға, құрметтеуге тиіс. “Адамдарға біз ата-аналарына жақсылық жасауды бұйырдық” деп жазылған Құран Кәрімде. ҚР Конституциясында: “Кәмелетке толған еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті” делінген (27-бап).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref>
 қараша - Дүниежүзілік балалар күні
-жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы бүкіл әлемде балалардың аман-саулығын қамтамасыз етуге бағытталған игі іс-қимылдарға арналған балалардың бүкіләлемдік бауырластығы пен өзара түсіністігі күні ретінде «Дүниежүзілік балалар күнін» мерекелеу үрдісін барлық елдерде енгізуді ұсынды. Қарашаның 20-сы - Бас ассамблеяның 1959 жылы Балалар құқы декларациясын, ал 1989 жылы - Балалар құқы Конвенциясын қабылдауымен ерекшеленеді.
+жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы бүкіл әлемде балалардың аман-саулығын қамтамасыз етуге бағытталған игі іс-қимылдарға арналған балалардың бүкіләлемдік бауырластығы мен өзара түсіністігі күні ретінде «Дүниежүзілік балалар күнін» мерекелеу үрдісін барлық елдерде енгізуді ұсынды. Қарашаның 20-сы - Бас ассамблеяның 1959 жылы Балалар құқы декларациясын, ал 1989 жылы - Балалар құқы Конвенциясын қабылдауымен ерекшеленеді.
 == Балалық ==
 {{main|Нәресте}}
-Балалық - [[өмір]]дің бір кезеңіндегі жиі, бірақ болуы міндетті емес, [[биология]]лық жетілмегендікпен тәуелді күйімен сипатталатын кезең. Адамдардың өз жасын сезінуінде [[тарих]]и және [[Мәдениет|мәдени]] ерекшеліктері болады, ал оның кезендік және маңызды категорияларға бөлінуі жасты әлеуметтік құру деп аталады.<ref name=a1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref>
+Балалық - [[өмір]]дің бір кезеңіндегі жиі, бірақ болуы міндетті емес, [[биология]]лық жетілмегендікпен тәуелді күйімен сипатталатын кезең. Адамдардың өз жасын сезінуінде [[тарих]]и және [[Мәдениет|мәдени]] ерекшеліктері болады, ал оның кезеңдік және маңызды категорияларға бөлінуі жасты әлеуметтік құру деп аталады.<ref name="a1">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref>
 == Баланың дамуы ==
@@ Жол нөмірі 23: / Жол нөмірі 22: @@
 Баланы негізге алатын отбасы - ересек адамдар балаларының игілігіне көп көңіл бөлетін және некені олардың мүддесінде кез келген жағдайда сақтап қалуға тырысатын [[отбасы]].<ref name=a1/>
-==Әлемдегі жағдай==
+== Әлемдегі жағдай ==
-Әлем бойынша соңғы есептеулерге қарағанда тіркелмеген балалардың саны 250млн-ға жуықтапты. Соңғы жыл сайын тіркелмеген балалар саны 51млн-ға артуда.Баланың тірелмеуі яғни оның құжаттарының жоқтығы ол баланың тәуелсіздігінің жқтығымен тең.Ата-ананың балаларын тіркемеудің өзіндік салмақты негіздері бар.Мысалы, ата-аналардың алкогольдерге беріліп кетуінің себептерінен балалар тіркелмей қалып кетуде және осы жағдай көптеген мемлекеттерде орын алуда. Мысал ретінде біз Африкадағы Сомали елін алуымызға болады. Онда жалпы ағанда әйелдердің тек 3%-ы ғана балаларын тіркейді. Мұның себебі Сомали елінде бала тіркейтін органдардың жетіспеушілігі немесе бала тіркеудің қымбат болуы. Қалталары балаларын тіркеуге көтермеу себебінен балалар тіркелмей, құжатсыз жүруде.Екінші орынды Бангладеш мемлекеті алды. Онда жаңа туған нәрестелердің 10%-ы ғана туу туралы куәлік алады.Мұның себебі онда баланы дүниеге әкелу санының шектеулігі.Яғни, нақты белгіленген саннан артық бала дүниеге әкелсе ата-ана салық төлнейді. Оңтүстік Азия бойынша барлық балалардың 37%-ы тіркелген. Ертеңгі күні балаларды тіркемеу үлкен мәселеге айналмас үшін көптеген мемлекеттерде тіркеудің бірнеше түрлері қарастырылуда.
+Әлем бойынша соңғы есептеулерге қарағанда тіркелмеген балалардың саны 250 млн-ға жуықтапты. Соңғы жыл сайын тіркелмеген балалар саны 51млн-ға артуда. Баланың тіркелмеуі яғни оның құжаттарының жоқтығы ол баланың тәуелсіздігінің жоқтығымен тең. Ата-ананың балаларын тіркемеудің өзіндік салмақты негіздері бар. Мысалы, ата-аналардың алкогольдерге беріліп кетуінің себептерінен балалар тіркелмей қалып кетуде және осы жағдай көптеген мемлекеттерде орын алуда. Мысал ретінде біз Африкадағы [[Сомали]] елін алуымызға болады. Онда жалпы алғанда әйелдердің тек 3%-ы ғана балаларын тіркейді. Мұның себебі Сомали елінде бала тіркейтін органдардың жетіспеушілігі немесе бала тіркеудің қымбат болуы. Қалталары балаларын тіркеуге көтермеу себебінен балалар тіркелмей, құжатсыз жүруде. Екінші орынды [[Бангладеш]] мемлекеті алды. Онда жаңа туған нәрестелердің 10%-ы ғана туу туралы куәлік алады. Мұның себебі онда баланы дүниеге әкелу санының шектеулігі. Яғни, нақты белгіленген саннан артық бала дүниеге әкелсе [[ата-ана]] салық төлейді. [[Оңтүстік Азия]] бойынша барлық балалардың 37%-ы тіркелген. Ертеңгі күні балаларды тіркемеу үлкен мәселеге айналмас үшін көптеген мемлекеттерде тіркеудің бірнеше түрлері қарастырылуда.
 == Дереккөздер ==
-<references/>
+{{Дереккөздер}}
 {{Туыстық қатынастар}}
 {{wikify}}
@@ Жол нөмірі 36: / Жол нөмірі 34: @@
 [[Санат:Жеті ата]]
 [[Санат:Балалық]]

← Ескі түзетулер	18:57, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
(айырмашылығы жоқ)