https://kk.encyclopedia.kz/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0 2026-04-19T13:58:10Z Мына уикидегі бұл беттің түзету тарихы MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0&diff=78641&oldid=prev 2025-04-25T19:14:58Z

<p>1 түзету</p> <table class='diff diff-contentalign-left'> <tr style='vertical-align: top;'> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">← Ескі түзетулер</td> <td colspan='1' style="background-color: white; color:black; text-align: center;">19:14, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету</td> </tr><tr><td colspan='2' style='text-align: center;'><div class="mw-diff-empty">(айырмашылығы жоқ)</div> </td></tr></table>

Moderator https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0&diff=78640&oldid=prev 2012-08-12T18:19:51Z

<p></p> <p><b>Жаңа бет</b></p><div>'''Байса''' - [[көшпелілік|көшпелі]] халықтардың қағаны тарапынан билік иелері [[бек|бектерге]], [[әмір|әмірлерге]], мәмілегер [[би|билерге]], [[елші|елшілерге]], [[саудагер]] керуенбасыларға, үкімет адамдарына берілетін арнайы құқықтық белгі. Байса көбінде [[алтын]], [[күміс]] секілді бағалы металдан жасалып, оған иесінің шеніне сәйкес әртүрлі хайуанаттардың ([[лашын]], [[жолбарыс]] т.б.) суреттері салынатын болған. Байса - [[қытай]]- [[Манжур жазуы|манжүр тілінде]] белгі деген сөз. Осы белгімен жүрген үкімет адамдары басқа елдердің шекарасына еш кедергісіз өтуге құқылы болып, [[Манжур жазуы|азық-түлік]], мініс-көлікпен қамтамасыз етілетін болған. Бұл дәстүр әлемдік дипломатияның тарихында үлкен қызмет атқарған, қазіргі халықаралық заңнамадағы [[виза]] деген ұғым осы негізден қалыптасқан.<br /> <br /> Байсалардың [[Манжур жазуы|лауазымдық]] айырмасы болған, мәселен жүздік, мыңдық ұлығына арыстан басты, күн, ай бейнесі бедерленген байса, түмендік ұлығына арыстан басты байса, мыңдық ұлығына алтын сары байса, өлке билеушісіне сұңқар суреті салынған алтын байса берілген. [[Ресей]] музейлерінде [[Алтын орда]] ханы [[өзбек|өзбектің]], [[Абдулла|Абдулланың]], [[Келдібек|Келдібектің]] байсалары сақталып отыр.<br /> <br /> ''Қой дегенде бір шапқан, <br /> ''Құястан жап-жас қана Жұмай бар. <br /> ''Балаңқылар батпаған, <br /> ''Байсасы тудай Мәмбет бар <br /> <br /> - деп жырлаған [[Шалкиіз|Шалкиіздің]] «Ер Шобан» жырынан байсаның [[Ноғай|Ноғайлы]] дәуірінде де қолданыста болғанын аңғаруға болады.&lt;ref&gt; Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> {{stub}}<br /> [[Санат:Мәдениет]]<br /> [[Санат:Терминология]]</div>

Polat Alemdar